Dùng rễ cỏ xước sắc uống hàng ngày có tốt không?

1. Tác dụng của rễ cây cỏ xước

Rễ cây cỏ xước hay còn gọi là Ngưu tất nam, Thổ ngưu tất, có vị đắng, chua, tính hơi lạnh, đi vào các kinh can và thận; có tác dụng chính thanh nhiệt, giải độc, lợi hầu họng, hoạt huyết hóa ứ, thông kinh, khu phong trừ thấp, lợi thủy thông lâm. Rễ cỏ xước thường được dùng trong điều trị các chứng viêm họng, viêm amidan, rối loạn kinh nguyệt, bế kinh, đau bụng kinh, viêm khớp, đau lưng mỏi gối, chấn thương, tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ra máu…

Các nghiên cứu y học hiện đại đã tìm thấy hệ thống hoạt chất sinh học đa dạng trong rễ cỏ xước, trong đó nhóm hoạt chất chính và đặc trưng nhất là các saponin triterpenoid, đóng vai trò quyết định đến tác dụng chống viêm và điều hòa miễn dịch. Bên cạnh đó còn có các phytoecdysteroid, các alkaloid, flavonoid, polyphenol, polysaccharide và sterol. Các thành phần này giúp tạo nên nhiều tác dụng tốt của rễ cỏ xước với sức khỏe như chống viêm, kháng khuẩn, lợi niệu, hỗ trợ bài tiết sỏi tiết niệu, hạ đường huyết, hạ lipid máu, điều hòa kinh nguyệt, bảo vệ gan, tăng cường miễn dịch…

2. Có nên dùng rễ cỏ xước sắc uống hằng ngày không?

Nước sắc rễ cỏ xước có nhiều tác dụng nhưng không nên uống hàng ngày. Ảnh AI

Ngưu tất nam (rễ cây cỏ xước) có tác dụng bổ can thận, mạnh gân xương, vì vậy nhiều người cho rằng có thể uống nước sắc loại rễ này trường kỳ. Đây là nhận định chưa hoàn toàn chính xác.

Nguyên nhân do bên cạnh tác dụng bổ can thận, mạnh gân xương, rễ cỏ xước còn có tác dụng hoạt khiếu, giúp khai thông các khiếu, đặc biệt là các khiếu ở phía dưới như đường tiểu, đường sinh dục và trực tràng; đặc biệt rễ cỏ xước khai thông đường tiết niệu rất mạnh, thích hợp trong điều trị các chứng tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ra máu, sỏi tiết niệu. Theo Đông y, tác dụng hoạt khiếu này của rễ cỏ xước nếu dùng kéo dài hoặc dùng sai có thể gây ra nhiều tác dụng không tốt cho cơ thể như:

Làm hao tổn chính khí, gây tổn thương tỳ vị.
Làm tổn thương thận khí.
Gây mất cân bằng tân dịch.
Tác dụng giáng hạ quá mức có thể gây ra các chứng trĩ, sa trực tràng, sa tử cung…

Như vậy rễ cỏ xước không phù hợp để sắc uống hằng ngày, kéo dài hoặc dùng làm trà dưỡng sinh.

3. Cách dùng rễ cỏ xước đúng

Chỉ dùng khi có các chứng thực nhiệt, ứ tắc như sưng đau họng, tiểu buốt, bế kinh…
Tuân thủ nguyên tắc "hết bệnh thì dừng", dùng rễ cỏ xước đến khi các triệu chứng bệnh đã giảm hoặc hết thì phải giảm liều hoặc ngừng sử dụng, không được sử dụng trường kỳ.

Trong các bệnh lý cấp tính, chỉ nên dùng trong 3 - 5 ngày, tối đa không quá 7 ngày, khi các triệu chứng đã giảm 70 - 80 % thì ngừng thuốc. 
Đối với các bệnh lý mạn tính, chỉ nên dùng 7 - 10 ngày cho một đợt điều trị, giữa 2 đợt điều trị cần có khoảng thời gian dừng hẳn thuốc và đánh giá lại trước một đợt điều trị mới.
Nếu muốn sử dụng dài ngày, phải có cách phối hợp thuốc và bào chế thích hợp.
Trong quá trình sử dụng, nếu thấy các dấu hiệu mệt mỏi, hụt hơi, đầy bụng, đau bụng, đi ngoài phân nát… thì cần dừng lại ngay.
Không tự ý sử dụng rễ cỏ xước cho mục đích phòng bệnh.

4. Những lưu ý khi sử dụng rễ cỏ xước

Để sử dụng nước sắc rễ cỏ xước an toàn cần lưu ý:

Không tự ý dùng thường xuyên, liên tục trong thời gian dài.
Không dùng cho phụ nữ có thai, rễ cỏ xước có tác dụng gây co bóp cơ trơn tử cung mạnh, đồng thời có tính phá ứ, hoạt huyết cao, rất dễ dẫn đến sảy thai hoặc sinh non.
Không dùng cho người đang xuất huyết.
Các trường hợp băng lậu, xuất huyết dạ dày, đi ngoài ra máu, hoặc người chuẩn bị phẫu thuật tuyệt đối không dùng do tác dụng chống đông và hoạt huyết ứ của rễ cỏ xước.
Nên sao vàng hoặc sao dùng cùng các vị thuốc ấm khi dùng cho người tỳ vị hư hàn.
Thận trọng khi dùng cho phụ nữ đang trong kỳ kinh, nam giới di tinh, hoạt tinh, mộng tinh.
Thận trọng khi dùng cùng các thuốc chống đông, thuốc hạ đường huyết, thuốc hạ huyết áp.
Tốt nhất nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.