Dưới bóng trăm năm

Ông Hoàng ngồi trước sân, dưới góc đa già và mái đền rêu phong hàng trăm năm tuổi. Ảnh: HÀN NGUYÊN

Theo Bảo tàng Đà Nẵng, đền thờ Bà Thân hạ xứ (miếu Bà, lăng Bà) được xây dựng cách đây 241 năm, vào năm 1785. Đền gồm 3 gian, mái lợp ngói âm dương, tường được xây bằng gạch và vôi vữa. Trước đây đền có vị trí sát bờ sông Hàn.

Do có trận lụt lịch sử, nước sông Hàn dâng cao tràn vào đền nên công trình nhanh chóng xuống cấp. Cộng với những rung chấn của vụ nổ kho đạn của Mỹ - Ngụy giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước (nay thuộc Khu công nghiệp An Đồn) đã làm hư hỏng trầm trọng đền.

Đến năm 1971, dân làng đã vận động, quyên góp để trùng tu xây dựng lại đền Bà Thân hạ xứ như hiện nay. Trưởng ban Khánh tiết đền thờ Bà Thân hạ xứ là ông Nguyễn Hữu Hoàng, năm nay gần 70 tuổi. Ông kể, đền Bà Thân hạ xứ là nơi thờ tiền hiền Bà Thân, người đã có công trong việc khai khẩn, mở mang vùng đất hữu ngạn sông Hàn.

Trong quá khứ, tên của vị tiền hiền này được dùng để đặt cho vùng đất phía hữu ngạn sông Hàn, gọi là xứ Bà Thân (hay Hà Thân). Vì xứ này rộng nên người xưa đã chia thành 4 xứ nhỏ bao gồm Bà Thân thượng xứ, Bà Thân trung xứ, Bà Thân hạ xứ và Bà Thân hậu xứ. Sau khi Bà Thân qua đời, dân làng vùng Bà Thân hậu xứ đã lập đền thờ để quanh năm hương khói.

“Trong khuôn viên đền, còn có một giếng Chăm cổ. Bên cạnh giếng là cây đa cổ. Hiện nay việc thờ tự trong đền cũng có sự giao thoa nhiều yếu tố Chăm và Việt”, ông Hoàng cho hay.

Năm 2022, đền được UBND thành phố xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố. Ông Hoàng nói, nơi này vốn dĩ nằm trong khu vực lân cận với vị trí của thành An Hải, đối xứng với thành Điện Hải đôi bờ sông Hàn, là hai vị trí phòng thủ trọng yếu ven vịnh Đà Nẵng của triều đình nhà Nguyễn trong buổi đầu kháng Pháp.

Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, địa điểm này được lực lượng cách mạng chọn làm địa bàn đóng quân, che giấu vũ khí, lương thực, nuôi dưỡng cán bộ và là bàn đạp để bộ đội chủ lực và dân quân địa phương phục kích địch hành quân, tiến đánh nhiều căn cứ của địch ở nội thành Đà Nẵng.

Tên Bà Thân đã được gắn cho xứ đất hữu ngạn sông Hàn. Đền Bà Thân hạ xứ là một trong những trung tâm tín ngưỡng, văn hóa của cộng đồng người dân làng An Hải. Đó là một biểu tượng văn hóa, là nơi hội tụ và phản chiếu những trầm tích đan xen, hội tụ trong suốt chiều dài lịch sử.

HÀN NGUYÊN