Đường xa đắt đỏ, đường gần lên ngôi: Rau quả Việt xoay trục về Trung Quốc

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng đầu năm không chỉ đến từ sự phục hồi nhu cầu mà còn phản ánh khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp trước biến động thương mại quốc tế.

Báo cáo cho thấy, trong quý I/2026, ngành rau quả đạt kim ngạch xuất khẩu gần 1,48 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2025, phản ánh đà phục hồi và mở rộng thị trường rõ rệt.

Doanh nghiệp chủ động thích ứng

Xét về cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò chủ lực khi chiếm hơn 54% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Cụ thể, trong hai tháng đầu năm, xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc đạt hơn 538 triệu USD, tăng tới 76%, tăng mạnh so với cùng kỳ.

Theo các doanh nghiệp, một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh là lợi thế về chi phí vận chuyển.

Trong khi đó, các thị trường như Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Nhật Bản duy trì tăng trưởng ổn định nhưng quy mô còn khiêm tốn. Điều này cho thấy cán cân thị trường vẫn nghiêng mạnh về Trung Quốc – yếu tố vừa là cơ hội, vừa đặt ra bài toán dài hạn cho ngành.

Một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh là lợi thế về chi phí vận chuyển.

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông khiến cước vận tải biển tăng gấp 2–3 lần, từ khoảng 1.500 USD lên tới 4.000 USD/container, thậm chí cao hơn với các phụ phí, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản đang chịu áp lực lớn về biên lợi nhuận.

Trước thực tế này, việc chuyển hướng sang các thị trường gần, đặc biệt là Trung Quốc, trở thành lựa chọn chiến lược. Không chỉ giúp giảm chi phí logistics, tuyến vận chuyển này còn ổn định hơn, ít bị ảnh hưởng bởi biến động địa chính trị.

Chia sẻ cùng VnBusiness, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH Quốc tế Đại Việt – doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nông sản và trái cây tươi như cà phê, dừa tươi, chanh, chuối… sang các thị trường Trung Đông – cho biết các đơn hàng của doanh nghiệp đang phải đối mặt với chi phí vận chuyển tăng và thời gian giao hàng kéo dài.

Để đảm bảo chất lượng hàng hóa, doanh nghiệp đã chủ động chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Ấn Độ.

Trong đó, Trung Quốc được xem là thị trường trọng điểm nhờ lợi thế về khoảng cách địa lý, chi phí logistics thấp và nhu cầu tiêu thụ lớn đối với nông sản Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH Quốc tế Đại Việt (bìa phải).

Theo bà Hạnh, trong bối cảnh nhiều thị trường tại châu Âu suy giảm sức mua, còn Trung Đông tiềm ẩn nhiều rủi ro do xung đột, Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu tiêu thụ ổn định, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản và trái cây tươi.

“Việt Nam và Trung Quốc có lịch sử giao thương lâu đời, văn hóa và thói quen tiêu dùng khá tương đồng. Đây vẫn là thị trường rất tiềm năng cho doanh nghiệp xuất khẩu nông sản”, bà Hạnh nhận định.

Tái cấu trúc, hiểu thị trường để tối ưu lợi nhuận

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đã linh hoạt điều chỉnh sản phẩm ngành hàng,tìm kiếm các thị trường mới để vừa giảm chi phí vừa tối ưu lợi nhuận.

Theo Giám đốc Công ty Đại Việt, nhu cầu tiêu thụ lương thực, thực phẩm của Trung Quốc rất lớn. Chỉ riêng một tỉnh cũng có thể tiêu thụ khối lượng lớn nông sản. Ví dụ, tại Thượng Hải, người tiêu dùng ưa chuộng các loại trái cây tươi cao cấp, trong khi các tỉnh như Vân Nam hay Quảng Châu lại tiêu thụ mạnh các sản phẩm ở phân khúc trung cấp.

Vì vậy, doanh nghiệp đang xây dựng chiến lược tiếp cận theo từng tỉnh, từ phân khúc trung cấp đến cao cấp. Trong quá trình thu mua, nông sản từ các vườn được đưa về xưởng để phân loại thành nhiều nhóm chất lượng khác nhau, từ đó phù hợp với từng phân khúc thị trường.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tận dụng được toàn bộ sản lượng, hạn chế tình trạng hàng hóa bị loại bỏ.

Bà Hạnh cũng cho biết chi phí vận tải sang Trung Quốc hiện vẫn ổn định và không biến động mạnh như nhiều tuyến vận chuyển quốc tế khác. Trong bối cảnh chi phí logistics toàn cầu tăng do xung đột và biến động giá nhiên liệu, mức cước vận tải sang thị trường này vẫn được giữ nguyên. Do đó, Trung Quốc sẽ tiếp tục là thị trường xuất khẩu tiềm năng trong năm nay. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đang có xu hướng chuyển hướng sang thị trường này.

Bà Huỳnh Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH Miss Cara (bìa phải).

Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn đóng vai trò trung chuyển. Một phần nông sản nhập khẩu được tái xuất sang Nga và châu Âu, qua đó mở rộng thêm kênh tiêu thụ cho hàng Việt trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động.

Với bà Huỳnh Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH Miss Cara – đơn vị chuyên xuất khẩu sang thị trường châu Âu với các mặt hàng nông sản, may mặc, gỗ nén,... thì lựa chọn Trung Quốc là nơi trung chuyển, tái xuất.

Hiện nay, Miss Cara có một số đơn hàng xuất khẩu sang Nga, nhưng thay vì đi đường biển, bà Hạnh chọn cách đưa hàng lên phía bắc, sau đó tiếp tục đi đường sắt của Trung Quốc để sang Nga. Hướng đi này an toàn, ổn định và thời gian không quá chênh lệch so với đường biển, cước phí không tăng cao. Hoa quả của Việt Nam là sản phẩm rất được ưa chuộng tại Nga.

Dù đánh giá Trung Đông vẫn là một thị trường đầy tiềm năng trong dài hạn, song trước mắt, các doanh nghiệp phải đặt bài toán an toàn dòng tiền lên hàng đầu.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, nhiều doanh nghiệp đã nhanh chóng tái cấu trúc danh mục sản phẩm, tạm thời giảm tỷ trọng xuất khẩu hàng tươi sống, thay vào đó là tăng cường xuất khẩu rau quả chế biến. Đây là các mặt hàng có thời gian bảo quản dài, phù hợp với thời gian vận chuyển trên biển hiện có thể bị kéo dài tới 45 - 60 ngày.

Hiện tại, hiệp hội đang khuyến cáo doanh nghiệp chia nhỏ các lô hàng xuất khẩu, linh hoạt tận dụng các khoảng trống trong lịch trình tàu. Với các 'sếu đầu đàn', phương án đang được tính đến là thuê kho lạnh hoặc hợp tác với các trung tâm phân phối để xây dựng điểm trung chuyển tại các quốc gia ít rủi ro, bảo đảm chuỗi cung ứng lạnh không bị đứt gãy, ông Đặng Phúc Nguyên chia sẻ.

Hồng Hương