Duy trì mặt bằng lãi suất thấp cần giải quyết bài toán chi phí vốn và thanh khoản ngân hàng

Đợt điều chỉnh giảm lãi suất huy động và cho vay được triển khai từ ngày 19/10 nhằm tạo trợ lực tài chính cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Dù vậy, nhìn lại đợt cam kết hạ lãi suất hồi tháng 4/2026 sau cuộc họp ngày 9/4 với Ngân hàng Nhà nước, thị trường ghi nhận mặt bằng lãi suất huy động nhanh chóng chịu áp lực tăng trở lại khi thanh khoản xuất hiện biến động.

Thực tế cho thấy mệnh lệnh hành chính có thể tạo sự đồng thuận tức thì, song các điều kiện kinh tế nền tảng mới là yếu tố quyết định tính bền vững của xu hướng này. Trong nhiều thời điểm, dù lãi suất niêm yết không đổi, hoạt động thỏa thuận riêng giữa đơn vị tín dụng và người gửi tiền vẫn diễn ra khi nguồn cung vốn chịu sức ép.

Lãi suất huy động cần được giảm một cách thực chất. Ảnh minh họa: Nam Khánh

Cân đối hai chiều giữa huy động và cho vay

Lãi suất huy động phản ánh trực tiếp chi phí đầu vào để duy trì thanh khoản của các ngân hàng. Quyết định của người gửi tiền chịu ảnh hưởng bởi tỷ suất sinh lời thực tế, kỳ vọng lạm phát, tính an toàn cùng cơ hội từ các kênh tài sản khác. Nếu các tổ chức tín dụng hạ lãi suất nhưng nhu cầu tài trợ vốn vẫn cao, hiện tượng dịch chuyển dòng tiền sang đơn vị khác hoặc các thị trường thay thế sẽ xuất hiện, buộc ngân hàng phải điều chỉnh lãi suất để bảo toàn nguồn vốn.

Ở chiều ngược lại, lãi suất cho vay hình thành từ chi phí vốn huy động, chi phí vận hành và mức độ dự phòng rủi ro tín dụng. Trường hợp lãi suất đầu vào chưa giảm tương ứng với mặt bằng đầu ra, các tổ chức cho vay có xu hướng thắt chặt tiêu chuẩn thẩm định, tập trung vào nhóm khách hàng có xếp hạng tín nhiệm cao. Hệ quả là doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể gặp trở ngại khi tiếp cận nguồn vốn giá rẻ dù lãi suất niêm yết có xu hướng hạ nhiệt.

Công cụ điều tiết và bài toán thanh khoản hệ thống

Ngân hàng Nhà nước sở hữu nhiều công cụ can thiệp như nghiệp vụ thị trường mở (OMO), tái cấp vốn và hệ thống lãi suất điều hành để ổn định thị trường tiền tệ ngắn hạn. Ông Lê Ngọc Lâm, Chủ tịch HĐQT BIDV, nhận định khối ngân hàng thương mại cổ phần sẽ chủ động hơn trong việc hạ lãi suất nếu nhận được tín hiệu hỗ trợ thanh khoản rõ ràng thông qua các kênh OMO hoặc nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (SWAP).

TS Nguyễn Văn Lộc, Giám đốc Chương trình đào tạo Kinh doanh thương mại, Đại học Phenikaa.

Đánh giá về vấn đề này, TS Nguyễn Văn Lộc, Giám đốc Chương trình đào tạo Kinh doanh thương mại tại Đại học Phenikaa, cho rằng cần phân định bản chất của tình trạng thiếu hụt vốn. Hỗ trợ thanh khoản tức thời phát huy tác dụng khi biến động chỉ mang tính thời điểm. Ngược lại, nếu áp lực bắt nguồn từ tốc độ giải ngân quá nhanh hoặc mất cân đối kỳ hạn, việc cung ứng vốn ngắn hạn liên tục sẽ không giải quyết được gốc rễ.

Bên cạnh đó, việc phối hợp đồng bộ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa trong dự báo dòng tiền ngân sách, phát hành trái phiếu chính phủ và kế hoạch giải ngân đầu tư công giữ vai trò then chốt nhằm giảm thiểu các cú sốc thanh khoản cục bộ.

Kiểm soát tốc độ tín dụng phù hợp năng lực vốn

Để bảo đảm sự ổn định của mặt bằng lãi suất, chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cần đặt trong mối tương quan chặt chẽ với quy mô vốn tự có và năng lực quản trị rủi ro của từng ngân hàng. Tín dụng mở rộng quá nhanh, đặc biệt ở các khoản vay trung và dài hạn, sẽ tạo áp lực tìm kiếm nguồn vốn tương ứng lên bảng cân đối kế toán.

Theo khuyến nghị từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), định hướng dài hạn cho thị trường tài chính Việt Nam là từng bước chuyển đổi từ phương thức quản lý bằng hạn mức tăng trưởng tín dụng hành chính sang cơ chế giám sát an toàn thận trọng vi mô và vĩ mô, dựa trên các chuẩn mực quốc tế về an toàn vốn và quản trị rủi ro.