ECOWAS và nhiệm vụ không dễ hoàn tất trong triển khai lực lượng dự bị khu vực

Hiện trường một vụ tấn công nhà tù ở Abuja, Nigeria. (Ảnh: Xinhua)

Quyết định của ECOWAS huy động 2.000 binh sĩ không phải hành động bộc phát, mà hoàn toàn có tính toán trước sau nhằm đối phó và ngăn chặn làn sóng xung đột, bạo lực do các nhóm vũ trang và thánh chiến xuyên biên giới gây ra. Mục tiêu là tập trung vào các điểm nóng hiện nay như Mali, Niger, Burkina Faso và Nigeria, đồng thời ngăn chặn những đốm lửa bạo lực lan rộng tới các quốc gia ven biển như Togo, Benin, vốn là nơi các vụ tấn công vũ trang đã có dấu hiệu tràn xuống từ vùng Sahel.

Nỗi lo của ECOWAS là không thừa khi Nam Sudan ở khu vực Đông Phi vừa chứng kiến vụ tấn công đẫm máu khiến ít nhất 169 người chết. Quan chức của hạt Abiemnom, miền bắc Nam Sudan, ông James Monyluak đau lòng cho biết, trong số những người thiệt mạng có cả phụ nữ, trẻ em, người già, và rằng số người chết nhiều khả năng còn cao hơn.

Trong bối cảnh lực lượng an ninh các nước trong khu vực còn yếu, Phái bộ Liên hợp quốc tại Nam Sudan phải đang tạm thời bảo vệ cho khoảng 1.000 dân thường trong căn cứ, đồng thời hỗ trợ chăm sóc y tế cho những người bị thương.

Quốc gia trẻ nhất thế giới Nam Sudan thời gian qua chứng kiến bạo lực gia tăng trên diện rộng khi quân đội chính phủ và lực lượng đối lập liên tiếp xảy ra đụng độ, khiến hơn 1.000 người thiệt mạng và hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn.

Trở lại khu vực Tây Phi, kế hoạch ngăn chặn làn sóng bạo lực và xung đột lan rộng được đánh giá là tích cực, nhưng dự báo sẽ vấp phải không ít khó khăn trên thực tiễn. Quyết định của ECOWAS cũng được coi là chưa đúng thời điểm, khi cuộc xung đột ở Trung Đông, bao gồm cả việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz gây ảnh hưởng tiêu cực tới đời sống kinh tế-xã hội của nhiều quốc gia châu Phi.

Phần lớn các nước Lục địa đen phải nhập khẩu nhiên liệu, dầu khí, phân bón và nhiều mặt hàng thiết yếu từ Trung Đông. Khi giá dầu tăng, chi phí vận chuyển và bảo hiểm tàu biển đội lên, hóa đơn nhập khẩu phình to, tác động tới giá cả tiêu dùng trong nước, gây khó khăn về tài chính cho chính phủ và người dân các nước châu Phi.

Trong nội bộ các nước châu Phi, kế hoạch của ECOWAS được dự báo sẽ vấp phải hai thách thức lớn, gồm bài toán tài chính và sự đoàn kết. Về tài chính, các nước tham gia được ECOWAS kêu gọi ưu tiên tự túc bằng nguồn lực trong nước, song trên thực tế nhiều nền kinh tế trong khu vực đang loay hoay với tình trạng ngân khố không mấy dư dả, trong khi các sứ mệnh quân sự luôn được coi là cỗ máy xay tiền khổng lồ. Vấn đề thứ hai về tình trạng mất đoàn kết, chia rẽ nội bộ ngay trong khu vực Tây Phi thậm chí còn nan giải hơn.

Về vấn đề này, giới quan sát đánh giá rằng ECOWAS khó tìm được kế sách vẹn toàn. Bởi, ba nước bị coi là “vùng rốn” của khủng hoảng an ninh trong khu vực, gồm Niger, Mali và Burkina Faso, từng rất nhiều lần tỏ thái độ bất hợp tác, thậm chí họ còn tự tách khỏi ECOWAS vào năm 2025 để thành lập Liên minh các quốc gia Sahel (AES). Với liên minh này, ba nước cũng có kế hoạch xây dựng lực lượng chung của họ với khoảng 5.000-6.000 quân nhằm tự mình đối phó các nhóm vũ trang trong nước.

Nói việc triển khai quân dự bị của ECOWAS không dễ “xuôi chèo mát mái” là bởi việc AES tách khỏi ECOWAS khiến năng lực phối hợp khu vực suy giảm. Những nơi mất an ninh cần triển khai binh sĩ nhất lại nằm trên lãnh thổ ba nước này, nếu họ không cho phép, ECOWAS khó lòng đưa binh sĩ vào thực thi nhiệm vụ.

Các nhà phân tích cảnh báo nếu không có cơ chế chia sẻ thông tin tình báo, phối hợp tác chiến linh hoạt, chặt chẽ giữa ECOWAS và AES, lực lượng dự bị 2.000 binh sĩ sẽ khó mang lại hiệu quả như mong muốn. Mục đích của kế hoạch huy động binh sĩ bảo đảm an ninh trong khu vực của ECOWAS được đánh giá cao, song công tác triển khai sẽ còn gặp nhiều trở ngại, không dễ hoàn tất trong một sớm một chiều.

BẢO MINH