El Nino đạt cường độ mạnh đến rất mạnh - cần kịp thời ứng phó

Từ tháng 10-12, trạng thái El Nino có cường độ rất mạnh đạt xác suất cao nhất lên đến 95%. Từ tháng 12/2026-2/2027, hiện tượng El Nino tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 93% (trong đó xác suất 23% đạt cường độ mạnh và 70% đạt cường độ rất mạnh). Do vậy, các bộ, ngành, địa phương liên quan cần có sự chủ động và các giải pháp kịp thời, hiệu quả để ứng phó.

El Nino - hệ lụy nhiều mặt đến đời sống kinh tế - xã hội

Dự báo hạn hán và xâm nhập mặn trên diện rộng tại Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026 - 2027. Ảnh: Thu Hiền/TTXVN

Theo Cục Khí tượng thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, El Nino gây nắng nóng và làm thiếu hụt lượng mưa. Hầu hết các vùng có xu thế thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng từ 10% đến 50%. Nền nhiệt cao hơn bình thường, nắng nóng khốc liệt và kéo dài hơn năm 2025 làm nguồn nước trên các lưu vực sông suy giảm mạnh, đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức cao. Mực nước tại các hồ chứa sụt giảm mạnh, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và cấp nước hạ du. 

Thiếu nước và khô hạn gây áp lực đối với sản xuất nông nghiệp ở Trung Bộ. Mùa mưa kết thúc sớm và mặn lấn sâu sẽ đe dọa trực tiếp đến sinh kế người dân và có thể ảnh hưởng đến diện tích lớn canh tác lúa, cây ăn trái, thủy sản. Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tại Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, vụ Đông Xuân 2026-2027 có khoảng 12.000-25.000 ha nguy cơ ảnh hưởng trong kịch bản cao và 25.000-50.000 ha trong kịch bản rất cao. Vụ Hè Thu 2027, diện tích có thể ảnh hưởng tăng lên 58.000-85.000 ha trong kịch bản cao và 90.000-120.000 ha trong kịch bản rất cao.

Đối với nông, lâm nghiệp và thủy sản, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi và nuôi trồng thủy sản, nhất là tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Việc điều chỉnh mùa vụ, tăng cường tưới tiết kiệm và bơm tưới có thể làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến thu nhập của người dân và giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp. Theo dự báo, tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, vụ Đông Xuân 2026-2027 có thể ảnh hưởng 42.000-75.000 ha trong kịch bản cao và 135.000-190.000 ha trong kịch bản rất cao, chủ yếu là cây lâu năm. Riêng Đồng bằng sông Cửu Long, cao điểm xâm nhập mặn từ tháng 1-4/2027, kịch bản rủi ro cao có thể ảnh hưởng 64.000 ha lúa Đông Xuân, 80.000 ha lúa-tôm và 19.000 ha cây ăn trái; kịch bản rất cao lần lượt là 85.800 ha, 120.000 ha và 45.000 ha.

Liên quan đến công nghiệp và năng lượng, lượng nước về hồ thủy điện giảm có thể làm suy giảm khả năng huy động nguồn thủy điện. Tình trạng thiếu nước cục bộ cũng có thể ảnh hưởng đến một số cơ sở sản xuất sử dụng nhiều nước...

Nắng nóng kéo dài làm tăng nhu cầu sử dụng điện, nước và chi phí vận hành. Một số hoạt động du lịch tại các địa phương thường xuyên thiếu nước có thể bị ảnh hưởng nếu khô hạn kéo dài. Về nước sinh hoạt nông thôn, kịch bản rủi ro cao dự báo khoảng 82.240 hộ có nguy cơ thiếu nước; kịch bản rất cao có thể lên tới 254.570 hộ, tập trung chủ yếu tại Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Cùng với đó, El Nino làm gia tăng nguy cơ mất cân đối giữa cung và cầu nước tại nhiều lưu vực sông. Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ tăng khi dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công suy giảm, làm gia tăng thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2027. Lượng nước tích trữ tại các hồ thủy điện trên hệ thống sông Đà, Đồng Nai, Sê San và Sêrêpốk có thể thấp hơn trung bình nhiều năm trong trường hợp El Nino rất mạnh và kéo dài.

"Trong thời kỳ El Nino, lượng bão trên biển Đông được dự báo ít hơn so với trung bình nhiều năm song nguy cơ xuất hiện bão mạnh với hướng di chuyển phức tạp khả năng tiếp tục diễn ra. Dù tổng lượng mưa có xu hướng giảm, song theo nhận định toàn quốc vẫn có thể xuất hiện khoảng trên 10 đợt mưa lớn; đỉnh lũ trên các sông nhỏ miền Bắc và các sông từ Quảng Trị đến Đắk Lắk có thể ở mức báo động 2 đến báo động 3, kèm nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt", Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia Mai Văn Khiêm dự báo.

Cập nhật các phương án, kế hoạch để chủ động ứng phó

UBND thành phố Cần Thơ chỉ đạo các đơn vị quản lý phải quan trắc độ mặn thường xuyên để vận hành đóng, mở cống linh hoạt. Ảnh: Thu Hiền/TTXVN

Để chủ động chuẩn bị sớm các giải pháp ứng phó với các tác động của El Nino trong mùa khô năm 2026-2027 ở các khu vực chịu ảnh hưởng trong cả nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các tỉnh, thành phố tiếp tục thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20/2/2026 về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ và văn bản số 1643/BNNMT-TL ngày 23/2/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc tổ chức thực hiện Công điện số 15/CĐ-TTg.

Các tỉnh, thành phố xây dựng, cập nhật phương án, kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô năm 2026-2027 theo kịch bản rủi ro rất cao (xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long tương đương năm 2019-2020; hạn hán, thiếu nước ở các vùng còn lại tương đương năm 2014-2016). Đồng thời, xác định đầy đủ, chi tiết nguy cơ tác động của hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn đến sản xuất nông nghiệp, nước sinh hoạt nông thôn, cháy rừng, nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi...

Các địa phương tiếp tục theo dõi chặt chẽ thông tin được cung cấp từ Cục Khí tượng Thủy văn, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi và các cơ quan khoa học thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường để cập nhật, tổ chức thực hiện các giải pháp ứng phó với tác động của El Nino phù hợp với tình hình của địa phương.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, trước các thách thức từ El Nino sắp tới, các bộ, ban, ngành, chính quyền các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp chặt chẽ với ngành Khí tượng Thủy văn để xây dựng, hoàn thiện các kịch bản ứng phó chi tiết, linh hoạt, quyết tâm chuyển hóa nguy cơ thành cơ hội phát triển.

Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh: “Các ngành kinh tế trọng điểm, đặc biệt là nông nghiệp, năng lượng, thương mại và logistics, không chỉ dừng lại ở thế phòng thủ thụ động mà cần chủ động điều chỉnh cơ cấu sản xuất, kế hoạch xuống giống, tối ưu hóa quy trình vận hành hệ thống thủy lợi, điều tiết các hồ chứa và quản trị chuỗi cung ứng. Việc khai thác tốt năng lực thích ứng và lợi thế hạ tầng sẵn có sẽ giúp chúng ta bảo đảm vững chắc an ninh lương thực, an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời chủ động kiến tạo lợi thế cạnh tranh, chiếm lĩnh các cơ hội thị trường quốc tế trong bối cảnh nguồn cung nông sản toàn cầu bị sụt giảm do tác động của thiên tai”. 

Cùng với đó, các địa phương thực hiện tích nước hợp lý cho các hồ chứa thủy lợi, thủy điện trên địa bàn trong mùa mưa năm 2026, đảm bảo tích trữ được tối đa lượng nước theo năng lực công trình, đồng thời phải bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước, vùng hạ du và đề phòng mưa, lũ cực đoan; rà soát, sắp xếp mùa vụ sản xuất, xác định thời điểm xuống giống phù hợp với tình hình nguồn nước bảo đảm tránh thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn lên cao trùng với thời điểm cây trồng cần nước; chủ động cân đối khả năng cung cấp nguồn nước sinh hoạt tới từng hộ, thôn/ấp, xã ở các vùng thường xuyên thiếu nước sinh hoạt; tăng cường khuyến khích chuẩn bị trang, thiết bị phục vụ cấp và trữ nước cho các hộ gia đình ở những khu vực bị hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, như bồn trữ nước, máy lọc nước hộ gia đình, hóa chất xử lý nước...

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị tăng cường công tác truyền thông chủ động, lựa chọn đúng thời điểm, định hướng đúng mức độ, diễn biến của hạn hán, xâm nhập mặn để kịp thời phổ biến thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn tới chính quyền cấp xã, người dân và cơ quan liên quan qua nhiều hình thức...

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thục, Chủ tịch Hội Khí tượng Thủy văn Việt Nam, trước bối cảnh El Nino được dự báo có cường độ mạnh và rất mạnh, ngành Khí tượng thủy văn cần phải tăng dự báo xác suất, nâng độ chi tiết, xây dựng dữ liệu tác động, xác định ngưỡng cảnh báo và truyền tin đến đúng người, đúng nơi, đúng thời điểm, đủ sớm để hành động. Từ đó giúp người sử dụng thông tin dự báo ra quyết định sớm và giảm thiểu rủi ro thiên tai...