Hạ tầng thủy lợi được xem là giải pháp quan trọng, yếu tố cần thiết để ứng phó hiệu quả với thiên tai, khô hạn kéo dài, mặn xâm nhập, nước biển dâng. Thế nhưng, công tác đầu tư xây dựng các công trình hồ chứa nước ngọt, đập, cống, đê bao ngăn mặn thời gian qua tại nhiều địa phương ở ĐBSCL còn nhiều bất cập, khó khăn, thiếu chặt chẽ..., dẫn đến hiệu quả mang lại không như ý.
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang cao điểm mùa khô, tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn diễn ra trên diện rộng, và sẽ còn lặp lại ở các năm sau. Do đó, rất cần giải pháp thích ứng phù hợp từ sản xuất, sinh hoạt của người dân để 'sống chung' với hạn, mặn. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Văn Phạm Đăng Trí - Viện Trưởng Viện Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu, Trường ĐH Cần Thơ về chủ đề này.
Xâm nhập mặn đang diễn ra mạnh và cao hơn trung bình nhiều năm ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Ngày 25/3, ông Trần Văn Lâu, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng cùng lãnh đạo một số sở, ban ngành tỉnh đi khảo sát thực tế tình hình hạn, mặn xâm nhập trên địa bàn 3 huyện Kế Sách, Long Phú và Trần Đề.
Tỉnh Sóc Trăng ghi nhận, từ đầu mùa khô 2024 đến nay, thiệt hại khoảng 1.000ha trong tổng số hơn 6.000ha lúa Đông Xuân muộn (vụ 3) do thiếu nước kết hợp ngộ độc phèn tại huyện Long Phú. Ngoài ra, gần 40.000ha lúa Đông Xuân muộn ở các huyện thị khác trong tỉnh cũng đang đứng trước nguy cơ chết khô.
Ông Đoàn Văn Đảnh, Giám đốc Sở NN&PTNT Bến Tre cho biết, mùa khô năm nay trên địa bàn tỉnh Bến Tre xâm nhập mặn sớm, sâu và kéo dài hơn so với trung bình nhiều năm, xấp xỉ mùa khô 2015-2016 (mùa khô lịch sử - PV ). Riêng trên sông Cổ Chiên, mặn ở mức cao hơn mùa khô năm 2015-2016.
Trữ nước và khai thác hiệu quả nguồn nước đang là giải pháp giúp cho các địa phương khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có thể sống chung với hạn hán và xâm nhập mặn, thích ứng với các tác động biến đổi khí hậu, phát triển thượng lưu hiện nay.
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ nay đến hết mùa hạn mặn năm 2024, ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chịu ảnh hưởng của 4 đợt xâm nhập mặn tăng cao (thời kỳ 23 28/3, 8-14/4, 23-28/4, 6-12/5), trong đó đợt xâm nhập cao nhất vào thời kỳ 8-14/4. Đợt gần nhất được dự đoán cao điểm hạn mặn từ ngày 24 - 28/3.
Để chủ động ứng phó với tình hình hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô 2024, UBND tỉnh Bạc Liêu đã ban hành Kế hoạch sản xuất nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu (hạn hán, xâm nhập mặn) vụ mùa 2023 - 2024 trên địa bàn tỉnh.
Trước và sau Công điện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, các địa phương vùng ĐBSCL đã triển khai các nhiệm vụ, giải pháp nhằm hạn chế ảnh hưởng, thiệt hại tới sản xuất và đời sống của người dân.
Theo ngành nông nghiệp tỉnh Sóc Trăng, đến nay, vụ lúa đông xuân muộn có khoảng 6.000ha canh tác ngoài kế hoạch. Trong đó, đã ghi nhận gần 574ha lúa bị ảnh hưởng và 33ha lúa bị thiệt hại hoàn toàn.
Dự báo, xâm nhập mặn tăng cao ở cửa sông Cửu Long khả năng tập trung từ ngày 24 - 28/3. Các chuyên gia khuyến cáo, các địa phương cần tranh thủ tích trữ nước ngọt khi triều thấp để phục vụ nông nghiệp và dân sinh.
Dự báo, xâm nhập mặn tăng cao ở cửa sông Cửu Long khả năng tập trung từ ngày 24-28/3. Các chuyên gia khuyến cáo, các địa phương cần tranh thủ tích trữ nước ngọt khi triều thấp để phục vụ nông nghiệp và dân sinh.
Người dân nên trồng các loại cây thời vụ có thể chịu được mức độ mặn cao, chuyển đổi cơ cấu con giống phù hợp, đồng thời có những biện pháp chăm sóc để hạn chế thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra.
Mùa khô 2023-2024, Tiền Giang đầu tư làm 7 cống ngăn mặn trên đầu các kênh, rạch thông ra sông Tiền nhằm phòng, chống triều cường và xâm nhập mặn, trữ ngọt phục vụ cho các vùng sản xuất trọng điểm.
Dù không khốc liệt như những năm 2016-2017, song từ đầu tháng 1 đến nay, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã đối mặt với hai đợt mặn xâm nhập sâu vào đất liền gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống và sản xuất của người dân.
Trước mùa nắng nóng sắp đến, để ứng phó với nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, đảm bảo cấp nước sinh hoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng mùa cạn năm 2024, UBND thành phố Đà Nẵng vừa ban hành công văn yêu cầu các đơn vị và các tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc tổ chức thực hiện các biện pháp ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đảm bảo cấp nước an toàn trên địa bàn thành phố.
Ngày 18/3, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long ban hành công văn yêu cầu các sở, ngành, địa phương tăng cường các giải pháp ứng phó đợt cao điểm nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, không để thiếu nước cho sinh hoạt và ảnh hưởng tới sản xuất trong các tháng còn lại của mùa khô năm 2023-2024.
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vựa lúa, vựa trái cây, tôm cá của cả nước, tuy nhiên những năm gần đây chịu sự ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, trong đó có hạn – mặn. Bên cạnh đó, việc các đập thủy điện trên sông Mê Kông đã tích nước, vì vậy cư dân ở cuối nguồn phải chịu hậu quả nặng nề.
Dù Đồng bằng sông Cửu Long đã có nhiều phương án 'giải khát', 'giải nhiệt', nhưng về lâu dài, để 'sống chung' với hạn mặn cần có phương án liên hoàn công trình và phi công trình để thích ứng bền vững.
Mặc dù Đồng bằng sông Cửu Long đã có nhiều phương án 'giải khát', 'giải nhiệt' tạm thời, nhưng xét về lâu dài, để 'sống chung' với hạn, mặn thì cần có phương án liên hoàn công trình và phi công trình để thích ứng bền vững.
Thiếu nước ngọt là điều khiến người dân Đồng bằng sông Cửu Long lo lắng trong thời gian hạn hán và xâm nhập mặn kéo dài. Chính vì vậy, nhu cầu 'giải khát' cho vườn tược, 'giải nhiệt' cho người dân đang được đặt lên hàng đầu.
Hiện nay hạn hán, xâm nhập mặn đang tiến sâu vào các cửa sông ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nhiều nơi ở Bến Tre, Tiền Giang, Trà Vinh, Cà Mau... người dân đang thiếu nước sinh hoạt, tưới cho cây trồng. Nhưng cũng có nhiều nơi, người dân đã thành thạo kinh nghiệm ứng phó với hạn mặn, ổn định cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày.
Theo Chi cục Thủy lợi tỉnh Tiền Giang, Đồng bằng sông Cửu Long đã vào đợt cao điểm triều cường và xâm nhập mặn. Đây là đợt triều cường cao, mực nước các nơi dự báo cao hơn báo động 3.
Đồng bằng sông Cửu Long đang vào cao điểm mùa khô. Mực nước các cửa sông xuống thấp khiến mặn xâm nhập sâu vào nội đồng. Việc thiếu nước ngọt đang đe dọa hàng nghìn héc ta lúa vụ Đông Xuân muộn tại các tỉnh Sóc Trăng và Bạc Liêu. Trong khi đó, tại tỉnh Thanh Hóa, các huyện ven biển cũng đang phải ứng phó với tình trạng 'mặn hóa'. Không chỉ sản xuất nông nghiệp, mà đời sống người dân cũng đang gặp nhiều khó khăn.
Để chủ động và hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại do hạn, mặn làm ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của người dân ở Bạc Liêu, các cấp chính quyền, địa phương trong tỉnh đã tích cực triển khai các giải pháp gắn liền với thực tế sản xuất và tập quán sinh hoạt của người dân.
Cà Mau là tỉnh duy nhất ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long không có nước ngọt bổ sung từ thượng nguồn sông Mê Kông. Tình trạng nắng hạn kéo dài ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất, giao thương hàng hóa của người dân trong vùng.
Các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang vào cao điểm sản xuất và thu hoạch lúa Đông Xuân, cây ăn trái và thủy sản; đây cũng là thời điểm mà thời tiết diễn biến bất lợi khi hạn hán và xâm nhập mặn lấn sâu vào đất liền. Vì vậy, bảo vệ sản xuất, chủ động ứng phó với nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn đang được các ngành chức năng thực hiện quyết liệt.