Eo biển Hormuz: Huyết mạch vận chuyển năng lượng giữa xung đột Trung Đông

Eo biển Hormuz nằm ở đâu?

Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, giữ vai trò là hành lang hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư ở phía bắc với Vịnh Oman ở phía nam, trước khi thông ra Biển Ả Rập.

Al Jazeera cho biết tại điểm hẹp nhất, chiều rộng của eo biển chỉ khoảng 33 km, trong khi mỗi luồng tàu lưu thông theo hai chiều chỉ vỏn vẹn 3 km. Dù hẹp, tuyến đường này vẫn tiếp nhận các tàu chở dầu thô lớn nhất thế giới qua lại.

Theo số liệu của hãng phân tích năng lượng Kpler, trong năm 2025, lưu lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz đạt trên 14 triệu thùng mỗi ngày, chiếm xấp xỉ 1/3 tổng khối lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển trên toàn cầu; khoảng 75% lượng dầu này được chuyển tới các thị trường châu Á, gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Riêng Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới – đang phụ thuộc đáng kể vào tuyến hàng hải chiến lược này khi khoảng một nửa nhu cầu nhập khẩu dầu thô của nước này đi qua eo biển Hormuz.

Không chỉ đóng vai trò then chốt đối với dầu mỏ, eo biển Hormuz còn là mắt xích sống còn của thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Toàn bộ lượng LNG xuất khẩu từ Qatar – quốc gia xuất khẩu LNG lớn thứ hai thế giới – và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đều phải đi qua tuyến đường này.

Cũng theo Al Jazeera, riêngnăm 2024 có khoảng 1/5 lượng LNG toàn cầu được vận chuyển qua tuyến này, trong đó LNG từ Qatar chiếm phần lớn khối lượng.

Vị trí Eo biển Hormuz (Strait of Hormuz). Ảnh: Al Jazeera

Việc đóng cửa Eo biển Hormuz sẽ ảnh hưởng thế nào đến giá dầu?

Từ khi Mỹ, Israel phát động chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm vào Iran, giới giao dịch năng lượng đã trong trạng thái cảnh giác cao độ nhiều tuần qua vì khu vực Trung Đông sở hữu một trong những trữ lượng dầu khí lớn nhất thế giới.

Ông Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại Kpler, cho biết kể từ khi chiến sự bùng phát hôm thứ Bảy tuần trước, lưu lượng tàu qua Eo biển Hormuz đã giảm mạnh. Đồng thời, số tàu neo chờ ở hai bên – tại Vịnh Oman và Vịnh Ba Tư – tăng vọt, khi các chủ tàu ngày càng lo ngại rủi ro an ninh hàng hải sau cảnh báo từ Tehran về khả năng phong tỏa tuyến vận tải này. Cụ thể, theo ước tính của Reuters dựa trên dữ liệu MarineTraffic, ít nhất 150 tàu chở dầu và LNG đã thả neo tại vùng biển nằm ngoài khu vực eo biển.

Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại tổ chức phân tích khủng hoảng quốc tế ICG, nhận định việc đóng cửa Eo biển Hormuz có thể làm gián đoạn khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu chỉ trong một đêm. “Giá dầu không chỉ tăng mà có thể ‘nhảy vọt dữ dội’ chỉ vì tâm lý hoảng loạn. Cú sốc này sẽ lan rộng ra ngoài thị trường năng lượng, siết chặt điều kiện tài chính, thổi bùng lạm phát và đẩy các nền kinh tế mong manh tiến gần suy thoái chỉ trong vài tuần,” ông Ali Vaez chia sẻ với Al Jazeera ngày 1/3.

Theo ước tính của tổ chức Goldman Sachs, nếu lưu lượng vận tải qua Hormuz giảm 50% trong một tháng và sau đó duy trì mức giảm 10% trong gần một năm, giá dầu Brent có thể chạm mốc 110 USD/thùng. Citigroup thậm chí cảnh báo nếu eo biển này đóng cửa hoàn toàn, giá dầu có thể vọt lên 120-130 USD/thùng.

Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tập trận tại Eo biển Hormuz ngày 16/2/2026. Ảnh: Tasnim

Iran có quyền phong tỏa Eo biển Hormuz không?

“Eo biển Hormuz đã bị đóng cửa. Nếu bất kỳ ai cố gắng đi qua, những người anh hùng của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và hải quân sẽ đốt cháy những con tàu đó,” Al Jazeera dẫn cảnh báo ngày 2/3 của ông Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao cho Tổng tư lệnh IRGC.

Theo chia sẻ với Al Jazeera của ông John Phillips, chuyên gia về an ninh và rủi ro toàn cầu ở Anh, lời đe dọa của Iran gây ra những áp lực kinh tế rất lớn đối với Mỹ và các đồng minh ở Trung Đông. Ông cho rằng do khó đối đầu trực diện với sức mạnh quân sự của Mỹ và Israel, dường như Iran muốn biến Eo biển Hormuz thành một công cụ “răn đe thông qua kinh tế”, từ đó gây áp lực chính trị ngược trở lại với Washington.

Trong bối cảnh người dân Mỹ đang đối mặt với lạm phát và phải thắt chặt chi tiêu, theo ông John Phillips, Iran tính toán rằng việc Eo biển Hormuz bị đóng cửa sẽ đẩy giá dầu tăng nhanh và khiến vấn đề lạm phát càng trở nên trầm trọng ở Mỹ cũng như các nước phương Tây. Điều này sẽ buộc Washington phải cân nhắc lại quy mô chiến dịch quân sự trước áp lực phản đối từ dư luận trong nước.

Tuy nhiên, giới quan sát quốc tế đánh giá Iran khó lòng duy trì được việc phong tỏa Eo biển Hormuz trong thời gian dài. Về mặt pháp lý quốc tế, Eo biển Hormuz không thuộc toàn quyền quản lý của riêng một quốc gia nào, mà nằm giữa lãnh hải của Iran ở phía bắc và Oman ở phía nam. Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS), Iran và Oman có chủ quyền với lãnh hải của mình, nhưng không được phép tùy tiện phong tỏa hoàn toàn tuyến hàng hải quốc tế này.

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 2/3 giờ địa phương cũng khẳng định Eo biển Hormuz vẫn mở bình thường, bất chấp cảnh báo từ Iran đối với các tàu thuyền đi qua tuyến xuất khẩu dầu mỏ trọng yếu này.

Mặt khác, việc phong tỏa eo biển có thể phản tác dụng với Iran, khi nó trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu dầu thô của nước này. Theo Kpler, mỗi ngày Iran xuất khẩu trung bình 1,65 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ.

“Iran đã nhiều lần đe dọa đóng cửa Eo biển Hormuz kể từ sau cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979, nhưng thực tế chưa bao giờ thực hiện điều đó. Dù khu vực đang rơi vào tình thế chưa từng có với một cuộc xung đột lan rộng, thực tế trên đã nói lên rất nhiều điều," ông Gaurav Sharma, nhà phân tích về năng lượng và môi trường chia sẻ trên tạp chí Forbes.

Tùng Dương