Eo biển Hormuz 'nghẽn mạch' trước bão lớn từ Iran, châu Âu có thể làm gì?

Eo biển Hormuz “nghẽn mạch”

Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2, eo biển chiến lược Hormuz đã nhanh chóng trở thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của thương mại toàn cầu. Việc các chủ tàu phải đắn đo khi đi qua tuyến đường này cho thấy nguy cơ xung đột leo thang đang đe dọa trực tiếp đến ngành vận tải biển và nền kinh tế toàn cầu. Trong kịch bản đó, châu Âu chắc chắn sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.

Trên thực tế, chính quyền Tehran đã tuyên bố có thể nhắm mục tiêu vào bất kỳ tàu nào cố gắng vượt qua eo biển Hormuz. Đây là tuyến vận tải chiến lược, nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới đi qua trên hành trình từ Vịnh Ba Tư tới các thị trường toàn cầu.

“Hiện nhiều tàu đang chờ ở cả hai phía của eo biển Hormuz, bên trong lẫn bên ngoài, đều phải tạm dừng để theo dõi diễn biến và chưa thể đi qua”, ông Svein Ringbakken, Giám đốc điều hành công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh hàng hải DNK, cho biết.

Ngay cả khi đã mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh — loại bảo hiểm được cung cấp trong bối cảnh xung đột, các chủ tàu vẫn tỏ ra cực kỳ thận trọng khi đi qua những khu vực chiến sự như Hormuz.

Eo biển Hormuz nhìn từ trên cao. Ảnh: Reuters

“Mối quan tâm hàng đầu của họ là đảm bảo an toàn cho thủy thủ đoàn. Việc chờ đợi thêm thông tin là phản ứng tự nhiên trong giai đoạn đầu của một cuộc xung đột khi các hoạt động quân sự quy mô lớn đang diễn ra”, ông Ringbakken giải thích.

Câu hỏi lớn đặt ra lúc này là cuộc xung đột sẽ kéo dài bao lâu. Chỉ sau 5 ngày giao tranh, đã có ít nhất 9 tàu bị trúng đạn hoặc bị nhắm mục tiêu trong eo biển Hormuz hoặc các vùng biển lân cận, khiến 3 thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng cuộc chiến có thể kéo dài từ 4 đến 5 tuần, nhưng lịch sử cho thấy các cuộc xung đột hiếm khi diễn ra theo tính toán ban đầu của các nhà lãnh đạo.

Tác động tới châu Âu

Vận tải biển là một mạng lưới toàn cầu, do vậy, những chấn động tại eo biển Hormuz chắc chắn sẽ lan rộng ra ngoài Trung Đông. Vốn phụ thuộc lớn vào các tuyến hàng hải quốc tế, châu Âu được cho là sẽ chịu tác động đáng kể. Trên thực tế, một phần đáng kể nguồn cung dầu diesel, xăng, dầu thô, nhiên liệu máy bay và dầu hỏa của châu Âu vẫn đến từ các quốc gia vùng Vịnh - những nguồn cung phụ thuộc trực tiếp vào tuyến vận tải chiến lược này. Một trong những con tàu bị ảnh hưởng là Stena Imperative, tàu chở dầu thuộc sở hữu của Thụy Điển đang vận chuyển nhiên liệu cho quân đội Mỹ.

Trong khi đó, nhiều tàu khác đang chờ ở cả phía bắc và phía nam eo biển thuộc sở hữu hoặc mang cờ của các quốc gia châu Âu, hoặc đang chở hàng hóa hướng tới lục địa này. Những lô hàng đó chủ yếu là dầu khí, nhưng cũng bao gồm nhôm và urê - một loại phân bón nitơ thiết yếu đối với nông nghiệp toàn cầu.

Tình thế càng trở nên phức tạp hơn khi xét đến các tàu đang mắc kẹt trong khu vực. Trong khi các tàu ở cửa ngõ phía Đông Nam eo biển Hormuz còn cơ hội rút lui nếu chiến sự kéo dài thêm vài ngày, thì những con tàu nằm sâu trong nội vịnh hiện không thể di chuyển hay quay lại nhận hàng do rủi ro quá lớn. Sau cùng, dù bảo hiểm chiến tranh có thể chi trả cho tổn thất vật chất, nhưng không gì có thể bù đắp được sự an nguy của con người.

Ông Svein Ringbakken, Giám đốc điều hành công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh hàng hải DNK, cảnh báo rằng việc vận chuyển bị đình trệ kéo dài, đặc biệt đối với các tàu chở dầu và khí đốt, có thể nhanh chóng gây tác động sâu rộng đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Những cảnh báo như vậy không chỉ xuất phát từ ngành bảo hiểm hàng hải. Ngày 6/3, Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad Sherida al-Kaabi nói với tờ Financial Times rằng cuộc chiến tại Trung Đông có thể “làm sụp đổ nền kinh tế thế giới”. Theo ông, nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, các nước xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh có thể buộc phải dừng sản xuất chỉ trong vài ngày.

Trong khi đó, Iran đã cho thấy họ sẵn sàng trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách nhắm vào các mục tiêu tại khu vực Vùng Vịnh. Nếu chiến sự tiếp tục kéo dài, Tehran được cho là có thể mở rộng chiến dịch sang việc tấn công có chọn lọc các tàu thuyền hoạt động trong khu vực.

Hãy thử hình dung một kịch bản tồi tệ hơn khi các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào tàu thuyền trong Vịnh Ba Tư — nơi hàng nghìn con tàu thuộc đủ mọi quốc gia đang vận chuyển hàng hóa tới khắp các châu lục. Nếu điều đó xảy ra, các quốc gia châu Âu sẽ không phải là bên duy nhất thúc giục Washington tìm cách chấm dứt xung đột. Khi đó, gần như toàn bộ cộng đồng quốc tế có thể sẽ đồng loạt kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng, giống như cảnh báo mà Bộ trưởng năng lượng Qatar đã đưa ra. Đó là chưa kể các cuộc tấn công như vậy còn có thể kéo theo những thảm họa môi trường nghiêm trọng, bao gồm nguy cơ tràn dầu quy mô lớn.

Châu Âu đang làm gì?

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang vào đầu năm 2026, các quốc gia châu Âu đã đồng loạt đẩy mạnh các biện pháp quân sự và ngoại giao để bảo vệ tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.

Về mặt quân sự, Pháp đang đóng vai trò dẫn dắt với một sáng kiến quốc tế mới nhằm chuẩn bị cho việc mở lại eo biển. Paris mới đây đã điều động một hạm đội quy mô lớn bao gồm tàu sân bay Charles de Gaulle, các tàu đổ bộ trực thăng và 8 khinh hạm tới khu vực Đông Địa Trung Hải và các vùng biển lân cận. Các lực lượng này có nhiệm vụ thiết lập các hành lang hộ tống an toàn cho tàu container và tàu chở dầu. Tuy nhiên, chính phủ Pháp khẳng định động thái này mang tính chất "phòng thủ thuần túy" để tránh làm trầm trọng thêm tình hình Trung Đông.

Song song với nỗ lực của Pháp, Liên minh châu Âu cũng đã quyết định gia hạn và mở rộng quy mô của Chiến dịch Aspides (EUNAVFOR) đến hết ngày 28/2/2027. Với ngân sách được bổ sung lên tới gần 15 triệu Euro, chiến dịch mở rộng phạm vi bảo vệ an ninh hàng hải từ Biển Đỏ đến các vùng biển lân cận, trong đó có vùng Vịnh Oman và eo biển Hormuz. Bên cạnh việc đánh chặn UAV và tên lửa bảo vệ tàu buôn, các chiến hạm EU còn phối hợp với Interpol để ngăn chặn vấn nạn buôn lậu vũ khí trong khu vực.

Bên cạnh đó, Vương quốc Anh cũng duy trì sự hiện diện thường trực của các tàu phá hủy như HMS Diamond và HMS Duncan để răn đe các lực lượng gây hấn, trong khi Hy Lạp và Hà Lan liên tục luân chuyển các khinh hạm hiện đại nhất của mình để tham gia tuần tra. Đức tập trung vào việc điều phối an ninh với các đồng minh để bảo vệ các tuyến vận tải LNG từ Qatar, đảm bảo không để xảy ra tình trạng đứt gãy nguồn cung năng lượng trong mùa cao điểm.

Trên mặt trận ngoại giao, các nước châu Âu đang tích cực vận động Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua các nghị quyết nhằm giảm căng thẳng tại Trung Đông. EU cũng tăng cường hợp tác với Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) để xây dựng một cơ chế chia sẻ thông tin tình báo hàng hải theo thời gian thực. Tuy nhiên, trước những rủi ro an ninh và chi phí bảo hiểm tăng cao, cộng đồng hàng hải quốc tế vẫn đang ở trạng thái dè chừng, ưu tiên các lộ trình được lực lượng liên quân hộ tống trực tiếp.

Diệp Thảo/VOV.VN (tổng hợp)