Cuộc chiến Trung Đông và kịch bản giá dầu

Giá dầu thế giới đang ở mức cao đáng ngại với diễn biến còn khó lường, trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran đã sang tuần thứ 2, với các cuộc tấn công trả đũa của Tehran nhằm vào các quốc gia sản xuất dầu ở vùng Vịnh.

Giá dầu thế giới đang ở mức rất cao trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran đã sang tuần thứ 2. Ảnh minh họa: Thế Vinh

Giá dầu tăng kỷ lục

Trong phiên giao dịch lúc 3 giờ 37 chiều 9-3 (giờ miền Đông Mỹ, tức 2 giờ 37 phút sáng 10-3 theo giờ Việt Nam), dầu thô Mỹ giảm 6,19% xuống còn 85,27 USD/thùng. Dầu Brent – chuẩn tham chiếu toàn cầu – giảm 4,6%, xuống còn 88,43 USD/ thùng.

Trước đó, ngày 9-3 (theo giờ Việt Nam), giá dầu đã tăng vọt khoảng 20%, vượt mốc 100 USD/thùng và có thời điểm tiến gần mức 120 USD/thùng - mức cao nhất kể từ tháng 7-2022. Một phần nguyên nhân đẩy giá dầu tăng cao kịch tính gần 20% trong ngày 9-3 là vì diễn biến ông Mojtaba Khamenei - con trai thứ hai của cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei - được chọn làm tân Lãnh tụ Tối cao của Iran. Việc bổ nhiệm báo hiệu rằng phe cứng rắn vẫn nắm quyền kiểm soát vững chắc ở Tehran. "Quan điểm đó đã thúc đẩy hoạt động mua vào, vì Iran dự kiến sẽ tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz và tấn công các cơ sở sản xuất dầu của các quốc gia, như đã thấy tuần trước" - ông Satoru Yoshida, nhà phân tích hàng hóa của Rakuten Securities (Nhật), giải thích.

Diễn biến giảm trong ngày 10-3 (theo giờ Việt Nam) là phản ứng của thị trường dầu trước phát ngôn của ông Trump rằng cuộc chiến có thể sớm kết thúc và ông đang “nghĩ đến việc tiếp quản” eo biển Hormuz. Nguồn tin của Reuters cũng cho biết ông Trump đang cân nhắc nới lỏng các biện pháp trừng phạt dầu mỏ đối với Nga nhằm giúp hạ nhiệt giá dầu thô.

Theo giới quan sát, diễn biến thị trường dầu thời gian tới vẫn khó lường, khi thực tế tình hình chiến sự Trung Đông vẫn đang rất nóng, bất kể các phát ngôn tích cực từ ông Trump.

Các cuộc tấn công quy mô lớn của Mỹ và Israel vào Iran hơn 10 ngày qua đã làm gián đoạn khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và khí đốt tự nhiên toàn cầu. Giá dầu toàn cầu đã tăng 25% kể từ khi cuộc chiến với Iran bắt đầu, đẩy giá nhiên liệu cho người tiêu dùng trên toàn thế giới lên cao.

Ngay cả khi sẽ kết thúc "rất sớm" như lời ông Trump nói ngày 9-3, cuộc chiến có thể khiến người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới phải đối mặt giá nhiên liệu cao hơn trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Điều này là vì các nhà cung cấp đang phải vật lộn với các cơ sở bị hư hại, chuỗi cung ứng bị gián đoạn và rủi ro vận chuyển gia tăng, theo kênh Al Jazeera.

Nhiều nhà sản xuất dầu lớn ở Trung Đông cắt giảm nguồn cung và do lo ngại về sự gián đoạn kéo dài đối với hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu.

Việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa hoàn toàn đồng nghĩa với việc các nhà sản xuất dầu hàng đầu trong khu vực, gồm Saudi Arabia, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Iraq và Kuwait, đã phải tạm ngừng vận chuyển tới 140 triệu thùng dầu, tương đương khoảng 1,4 ngày nhu cầu toàn cầu, đến các nhà máy lọc dầu trên toàn thế giới.

Các nhà phân tích, thương nhân và nguồn tin nói với hãng tin Reuters rằng do những diễn biến hiện nay, kho chứa dầu khí tại các cơ sở ở vùng Vịnh đang nhanh chóng đầy lên, buộc các mỏ dầu ở Iraq và Kuwait phải cắt giảm sản lượng và UAE, Saudi Arabia có khả năng sẽ là nước tiếp theo cắt giảm. “Sớm muộn gì, tất cả các nước cũng sẽ ngừng sản xuất nếu tàu chở dầu không đến” - một nguồn tin từ một công ty dầu khí nhà nước trong khu vực cho hay.

Tác động lâu dài

Ông Vikas Dwivedi - chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại Macquarie (Úc) - dự đoán rằng giá dầu có khả năng tiếp tục tăng trừ khi xung đột Iran được giải quyết nhanh chóng. Ông nói thêm rằng thị trường có thể chỉ chịu đựng được một sự gián đoạn ngắn hạn đối với dòng chảy qua eo biển Hormuz, theo kênh Channel News Asia.

Bảng điện tử tại một trạm xăng hiển thị giá nhiên liệu ở Hattingen (Đức). Ảnh: Christopher Neundorf/EPA

Ông Dwivedi cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài hai tuần, một số nhà sản xuất có thể ngừng sản xuất do dung lượng kho chứa đầy và các nhà máy lọc dầu có thể cần phải giảm tốc độ hoặc thậm chí tạm ngừng hoạt động. Nếu không có giải pháp nhanh chóng, chiến lược gia này cho rằng mức giá 150 USD/thùng là “hoàn toàn có thể”, đặc biệt nếu việc vận chuyển vẫn bị hạn chế.

Trước đó, trong một cuộc phỏng vấn được đăng tải trên tờ Financial Times ngày 6-3, Bộ trưởng Năng lượng Qatar - ông Saad al-Kaabi cảnh báo rằng tất cả các nhà sản xuất dầu trong khu vực có thể sớm buộc phải ngừng sản xuất và giá dầu có thể chạm mức 150 USD/thùng.

“Chúng tôi dự đoán rằng tất cả những ai chưa viện dẫn trường hợp bất khả kháng sẽ làm như vậy trong vài ngày tới nếu tình trạng [xung đột ở Iran] tiếp diễn. Tất cả các nhà xuất khẩu trong vùng Vịnh sẽ phải viện dẫn trường hợp bất khả kháng” - ông Al-Kaabi nói.

Chính quyền Iran cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel có nguy cơ đẩy giá dầu lên cao hơn nữa. "Nếu các bạn có thể chấp nhận giá dầu trên 200 USD/thùng, hãy tiếp tục trò chơi này" - một phát ngôn viên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo sau các cuộc tấn công vào các cơ sở năng lượng cuối tuần qua.

Ông Amir Zaman - trưởng nhóm thương mại khu vực châu Mỹ tại công ty tư vấn năng lượng Rystad Energy (Na Uy) - cho rằng các mỏ dầu buộc phải ngừng hoạt động trên khắp Trung Đông do gián đoạn vận chuyển có thể mất một thời gian để trở lại bình thường. “Xung đột có thể kết thúc, nhưng có thể mất vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng, tùy thuộc vào loại mỏ, tuổi đời của mỏ, loại hình ngừng hoạt động mà họ phải thực hiện trước khi sản lượng có thể trở lại mức trước đây” - ông Zaman nói.

Quy mô và thời gian kéo dài của cú sốc năng lượng cuối cùng sẽ tác động kinh tế vĩ mô. Đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, kênh truyền dẫn chính của cú sốc này có khả năng là thông qua lạm phát. Giá dầu và khí đốt tăng cao làm tăng chi phí nhập khẩu mà các hộ gia đình và doanh nghiệp phải đối mặt, làm giảm thu nhập thực tế và làm suy yếu sức mua.

Dù vậy, các báo cáo trên Financial Times cho rằng các bộ trưởng tài chính G7 đang thảo luận về khả năng cùng nhau giải phóng dầu từ kho dự trữ thông qua Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Nếu diễn ra, điều này có thể làm dịu tâm lý thị trường và giảm biến động giá dầu thế giới.

THẾ VINH