Eo biển Hormuz và bài toán khó của châu Âu

Quang cảnh bờ biển Iran và đảo Qeshm ở eo biển Hormuz, ngày 10/12/2023. Ảnh tư liệu: REUTERS/TTXVN

Eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, đang trở thành tâm điểm căng thẳng mới khi xung đột tại Trung Đông khiến hoạt động hàng hải qua khu vực này bị gián đoạn. Diễn biến này không chỉ đẩy giá dầu tăng mạnh mà còn đặt châu Âu trước nguy cơ khủng hoảng kép, bao gồm năng lượng và an ninh lương thực.

Tuyến đường biển hẹp nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman hiện chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu. Khi hoạt động vận chuyển qua đây bị hạn chế, thị trường năng lượng ngay lập tức phản ứng. Giá dầu đã vượt mốc 100 USD/thùng và các nhà phân tích cảnh báo có thể tăng lên 150-200 USD nếu xung đột kéo dài hoặc leo thang.

Đối với châu Âu, tác động đặc biệt nghiêm trọng. Khu vực này vốn đã gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung năng lượng ổn định sau khi cắt giảm nhập khẩu từ Nga. Trong bối cảnh đó, bất kỳ gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng năng lượng mới, ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí sinh hoạt của hộ gia đình và hoạt động sản xuất công nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở dầu khí, Eo biển Hormuz còn là tuyến trung chuyển quan trọng đối với phân bón. Theo Liên hợp quốc, khoảng 13% xuất khẩu phân bón toàn cầu đi qua khu vực này. Việc gián đoạn nguồn cung có thể gây ra hệ quả dây chuyền, khi thiếu phân bón trong năm nay sẽ dẫn tới suy giảm sản lượng nông nghiệp và nguy cơ thiếu lương thực trong năm tiếp theo.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi các quốc gia có lợi ích tại Hormuz, bao gồm Anh, Pháp, Trung Quốc và Nhật Bản, triển khai tàu chiến để bảo vệ tuyến vận tải. Ông cho rằng việc đảm bảo lưu thông qua Hormuz là nhiệm vụ cần thiết nhằm ổn định thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều quốc gia châu Âu nhận định thực tế phức tạp hơn nhiều, khi khu vực này đang đối mặt với các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái.

Phản ứng từ các đồng minh cũng chưa đồng nhất. Một số quốc gia như Nhật Bản, Australia, Hàn Quốc và Anh đã từ chối tham gia hộ tống tàu thuyền theo đề xuất của Washington. Trong khi đó, Pháp bày tỏ ý định dẫn dắt một nỗ lực của châu Âu nhằm đảm bảo an ninh hàng hải, nhưng chưa có dấu hiệu về một liên minh quy mô lớn.

Liên minh châu Âu (EU) đang thảo luận khả năng tăng cường năng lực cho chiến dịch hải quân Aspides, được triển khai từ năm 2024 nhằm bảo vệ tàu thương mại trước các mối đe dọa tại Biển Đỏ và khu vực lân cận. Tuy nhiên, các ngoại trưởng EU cho thấy không có sự ủng hộ đối với việc mở rộng phạm vi nhiệm vụ của chiến dịch này sang Eo biển Hormuz, bất chấp áp lực ngày càng gia tăng trong việc đảm bảo an ninh tuyến vận tải năng lượng quan trọng.

Phát biểu sau cuộc họp tại Brussels ngày 16/3, đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas cho biết các nước thành viên đồng thuận rằng Aspides cần được củng cố về nguồn lực, nhưng không sẵn sàng mở rộng vai trò sang Hormuz. Quan điểm này phản ánh sự thận trọng trong nội bộ EU, khi nhiều quốc gia không muốn bị cuốn sâu vào xung đột đang leo thang tại Trung Đông, đồng thời ưu tiên duy trì cách tiếp cận mang tính phòng vệ và ngoại giao.

Song song với đó, cuộc khủng hoảng hiện tại cũng làm dấy lên tranh luận về khả năng nối lại nhập khẩu năng lượng từ Nga như một giải pháp tạm thời. Một số lãnh đạo châu Âu cho rằng đây là lựa chọn thực dụng trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn. Tuy nhiên, nhiều quốc gia khác phản đối, nhấn mạnh việc duy trì lập trường cứng rắn với Moskva.

Trong ngắn hạn, ưu tiên của châu Âu vẫn là đảm bảo tự do hàng hải tại Hormuz nhằm ổn định nguồn cung năng lượng và phân bón. Tuy nhiên, với tình hình an ninh phức tạp và sự chia rẽ trong nội bộ, khả năng đạt được một giải pháp nhanh chóng vẫn còn bỏ ngỏ.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc