EPR là gì? Lợi thế cạnh tranh từ trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất

Đây không chỉ đơn thuần là một nghĩa vụ môi trường mà còn là "chìa khóa" để doanh nghiệp mở cánh cửa ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị), thực hành kinh tế tuần hoàn, từ đó nâng cao lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Việc hiểu rõ cơ chế vận hành của EPR giúp các nhà sản xuất, nhập khẩu tránh được các rủi ro pháp lý với mức phạt lên tới 2 tỷ đồng, bên cạnh việc tối ưu hóa được chuỗi cung ứng và hình ảnh thương hiệu.

1. Định nghĩa và cách tiếp cận về EPR

Định nghĩa đơn giản

EPR là chính sách yêu cầu các công ty sản xuất hoặc nhập khẩu hàng hóa phải có trách nhiệm thu hồi và tái chế sản phẩm của chính mình sau khi người tiêu dùng sử dụng xong.

Định nghĩa chuẩn kỹ thuật

Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) là cơ chế pháp lý yêu cầu nhà sản xuất, nhập khẩu chịu trách nhiệm về quản lý chất thải trong suốt vòng đời sản phẩm, bao gồm việc thu hồi, phân loại và tái chế theo tỷ lệ quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020.

Phân biệt để tránh hiểu lầm

• EPR không phải Tái chế tự nguyện: EPR là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, có lộ trình và tỷ lệ tái chế cụ thể do Nhà nước quy định.

• EPR khác với Quản lý rác thải truyền thống: Thay vì Nhà nước gánh chịu chi phí xử lý, EPR chuyển trách nhiệm tài chính và vận hành sang chính chủ thể đưa sản phẩm ra thị trường.

• EPR khác với Thuế môi trường: Đây là trách nhiệm thu hồi vật liệu để quay lại vòng lặp sản xuất, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn thay vì chỉ thu phí xả thải.

2. Phạm vi và Đối tượng áp dụng

Theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, có 06 nhóm sản phẩm bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ EPR:

1. Săm lốp;

2. Pin và ắc quy;

3. Dầu nhớt;

4. Các sản phẩm có bao bì (Thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm...);

5. Điện và điện tử;

6. Phương tiện giao thông.

Các trường hợp loại trừ: Doanh nghiệp có doanh thu từ bán sản phẩm dưới 30 tỷ đồng/năm hoặc sản xuất sản phẩm để xuất khẩu sẽ được miễn trừ nghĩa vụ này.

3. Cơ chế hoạt động: Doanh nghiệp thực hiện EPR như thế nào?

Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong ba phương thức tuân thủ tùy theo năng lực và chiến lược:

1. Tự tổ chức thu gom và tái chế: Dành cho các đơn vị có sẵn hạ tầng, công nghệ và giấy phép tái chế phù hợp.

2. Ủy quyền cho bên thứ ba: Thuê các đơn vị dịch vụ tái chế chuyên nghiệp thực hiện thay nghĩa vụ của mình.

3. Đóng góp tài chính: Nộp tiền vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để Nhà nước tổ chức tái chế. Phương thức này thường dành cho doanh nghiệp có quy mô nhỏ hoặc sản phẩm khó thu hồi lẻ tẻ.

Doanh nghiệp có thể tự tái chế, thuê dịch vụ hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường.

4. Lộ trình thực hiện và rủi ro nếu vi phạm

Mốc thời gian quan trọng:

• 01/01/2024: Áp dụng cho bao bì, ắc quy, dầu nhớt, săm lốp.

• 01/01/2025: Áp dụng cho thiết bị điện, điện tử.

• 01/01/2027: Áp dụng cho phương tiện giao thông.

Rủi ro pháp lý:

Việc không tuân thủ đăng ký kế hoạch hoặc báo cáo kết quả tái chế trước ngày 31/3 hằng năm có thể dẫn đến mức phạt tiền lên đến 2 tỷ đồng. Quan trọng hơn, thông tin vi phạm sẽ bị công khai, gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu trong mắt khách hàng và đối tác.

5. FAQ - Những câu hỏi thường gặp về EPR

Q: Doanh nghiệp chỉ nhập khẩu hàng hóa có phải làm EPR không?

Có. Cả nhà sản xuất nội địa và nhà nhập khẩu đều thuộc đối tượng điều chỉnh của EPR nếu đưa sản phẩm vào tiêu thụ tại thị trường Việt Nam.

Q: Tại sao EPR lại quan trọng đối với báo cáo ESG?

EPR là minh chứng cụ thể nhất cho trách nhiệm môi trường (E) và quản trị minh bạch (G) trong chuỗi cung ứng, giúp doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn của các thị trường quốc tế khắt khe như EU.

Q: Nếu tôi xuất khẩu 100% sản phẩm thì sao?

Bạn sẽ được miễn trừ nghĩa vụ EPR vì sản phẩm không tiêu thụ và tạo ra rác thải tại thị trường nội địa Việt Nam.

Hoàng Đông