EU hạn chế xe hybrid Trung Quốc, cạnh tranh toàn cầu thay đổi ra sao?

Ngày 12/10, Reuters đưa tin EU và Trung Quốc đạt thỏa thuận hạn chế lượng xe hybrid nhập khẩu từ Trung Quốc. Theo một quan chức EU được hãng tin này dẫn lời, hạn ngạch sẽ được áp dụng từ năm 2027 ở mức 350.000 xe mỗi năm, trong thời hạn bốn năm và tăng 6% mỗi năm kể từ năm thứ hai.

Mức giới hạn này thấp hơn đáng kể so với lượng xe nhập khẩu mà EU dự kiến trong năm 2026. Theo AP, EU ước tính khoảng 800.000 xe thuộc nhóm này có thể được nhập khẩu trong năm nay. Hạn ngạch mới vì thế không chỉ kiểm soát tốc độ tăng trưởng mà còn có thể làm thay đổi cách các nhà sản xuất Trung Quốc tiếp cận thị trường châu Âu.

Theo Reuters, giá trị xuất khẩu xe hybrid từ Trung Quốc sang 27 nước thành viên EU đạt 7,5 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, gấp ba lần mức 2,5 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Con số này gần gấp 9 lần giá trị 845 triệu USD của cả năm 2021, theo dữ liệu hải quan Trung Quốc.

Đà tăng diễn ra sau khi EU áp thuế bổ sung đối với ô tô điện chạy pin sản xuất tại Trung Quốc từ năm 2024. Xe hybrid, trong đó có xe hybrid sạc ngoài (PHEV), không thuộc cùng phạm vi thuế bổ sung đối với ô tô điện chạy pin. Điều này tạo điều kiện để các hãng Trung Quốc mở rộng xuất khẩu những mẫu xe kết hợp động cơ đốt trong và mô-tơ điện.

PHEV có thể sạc pin từ nguồn điện bên ngoài và chạy hoàn toàn bằng điện trong một quãng đường nhất định. Khi pin cạn hoặc cần tăng phạm vi hoạt động, xe có thể sử dụng động cơ đốt trong. Cấu hình này phù hợp với những người muốn giảm tiêu thụ nhiên liệu nhưng chưa muốn phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới sạc điện.

Theo số liệu của hãng nghiên cứu tài chính Jefferies được Reuters dẫn, SAIC, BYD và Chery chiếm hơn 90% lượng xe hybrid Trung Quốc bán tại EU. Xe hybrid cũng chiếm hơn một nửa doanh số tại châu Âu của ba hãng này.

Như vậy, hạn ngạch mới tác động trực tiếp đến một hướng mở rộng thị trường mà các nhà sản xuất Trung Quốc đã tận dụng trong bối cảnh cạnh tranh về xe điện chạy pin gặp thêm rào cản thuế quan.

Dù cùng tham gia thỏa thuận, EU và Trung Quốc nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau về kết quả đạt được.

Theo Reuters ngày 9/10, Cao ủy Thương mại EU Maroš Šefčovič cho biết thỏa thuận có thể giúp giảm hơn một nửa lượng xe hybrid Trung Quốc xuất khẩu sang khối này. EU coi đây là một bước nhằm điều chỉnh quan hệ thương mại với Trung Quốc, trong bối cảnh thâm hụt thương mại và lượng hàng hóa nhập khẩu từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tiếp tục gây sức ép.

Trong khi đó, Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 12/10 cho biết hai bên đã thống nhất rằng hạn ngạch dành cho xe Trung Quốc không thấp hơn mức dành cho nguồn nhập khẩu từ các nước khác, đồng thời không được áp dụng theo cách phân biệt đối xử với doanh nghiệp Trung Quốc. Bắc Kinh cũng nhấn mạnh cơ chế mới phải dựa trên mức xuất khẩu năm 2025 có điều chỉnh tăng, nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận thị trường và tăng trưởng ổn định cho doanh nghiệp.

Hai cách diễn giải cho thấy sự khác biệt về ưu tiên. EU nhấn mạnh việc kiềm chế lượng xe nhập khẩu tăng nhanh, trong khi Trung Quốc muốn bảo đảm rằng biện pháp này không đóng cửa con đường tiếp cận thị trường châu Âu của các nhà sản xuất trong nước.

Theo The Guardian ngày 12/10, xe vượt hạn ngạch có thể bị giữ tại hải quan châu Âu, thay vì mặc nhiên được nhập khẩu sau khi nộp thêm thuế. Các xe được sản xuất hoặc lắp ráp trong EU không thuộc hạn ngạch này; ngược lại, xe do doanh nghiệp châu Âu sản xuất tại Trung Quốc vẫn có thể nằm trong phạm vi áp dụng.

Điểm này có ý nghĩa lớn đối với chiến lược của các hãng xe. Biện pháp thương mại không chỉ đặt giới hạn lên số lượng xe nhập khẩu mà còn tạo động lực để doanh nghiệp cân nhắc địa điểm sản xuất. Dù vậy, phạm vi áp dụng và cơ chế thực hiện cuối cùng vẫn cần được theo dõi khi các quy định được hoàn thiện.

Các hãng Trung Quốc có thể phải thay đổi cách vào châu Âu

Một mẫu xe hybrid sạc ngoài của BYD được giới thiệu tại thị trường châu Âu. EU và Trung Quốc đã đạt thỏa thuận hạn chế lượng xe hybrid nhập khẩu từ Trung Quốc từ năm 2027.

Khi lượng xe nhập khẩu bị giới hạn, các hãng Trung Quốc phải cân nhắc giữa việc chấp nhận tăng trưởng chậm hơn, điều chỉnh danh mục sản phẩm hoặc đầu tư sản xuất ngay tại châu Âu.

Theo Reuters, các nhà phân tích nhận định thỏa thuận có thể thúc đẩy doanh nghiệp Trung Quốc tập trung hơn vào những mẫu xe có giá bán cao, đồng thời tăng sức ép cạnh tranh đối với các thương hiệu cao cấp của Đức. Tuy nhiên, đây mới là dự báo về phản ứng của thị trường, chưa phải kết quả đã được xác nhận.

Sản xuất tại chỗ có thể giúp doanh nghiệp giảm mức độ phụ thuộc vào xuất khẩu xe hoàn chỉnh từ Trung Quốc. Nhưng để triển khai, các hãng phải tính đến vốn đầu tư, nguồn cung linh kiện, nhân lực, quy mô thị trường và khả năng duy trì sản lượng đủ lớn để kiểm soát chi phí.

Các doanh nghiệp đã có kế hoạch sản xuất quốc tế sẽ có nhiều lựa chọn hơn những hãng chủ yếu dựa vào việc xuất xe từ Trung Quốc. Sự khác biệt về nguồn lực có thể trở thành yếu tố quyết định khả năng duy trì tăng trưởng tại châu Âu.

Theo AP ngày 12/10, BYD đang mở rộng sản xuất ở nước ngoài, với các cơ sở tại Thái Lan, Indonesia, Brazil và Hungary. Việc có cơ sở sản xuất tại Hungary giúp hãng có thêm phương án tiếp cận thị trường châu Âu, dù khả năng tận dụng cơ sở này còn phụ thuộc vào năng lực sản xuất, danh mục mẫu xe và các quy định liên quan.

Reuters cũng đưa tin tại Triển lãm ô tô Paris ngày 12/10, hãng Changan công bố kế hoạch sản xuất xe tại châu Âu từ đầu năm 2027, trong khi BYD đang xem xét khả năng xây dựng nhà máy tại Pháp. Những động thái này cho thấy việc mở rộng sản xuất tại thị trường tiêu thụ đã nằm trong tính toán của một số hãng, thay vì chỉ là phương án ứng phó sau khi hạn ngạch xuất hiện.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ nguồn lực để xây dựng nhà máy mới. Với những hãng có quy mô nhỏ hơn, chi phí đầu tư có thể khiến việc duy trì hiện diện tại châu Âu trở nên khó khăn. Vì vậy, hạn ngạch có khả năng tạo ra sự phân hóa giữa các nhà sản xuất Trung Quốc, ngay cả khi nhu cầu đối với sản phẩm của họ vẫn tồn tại.

Hạn chế lượng xe hybrid nhập khẩu có thể giúp các nhà sản xuất châu Âu giảm áp lực cạnh tranh trong ngắn hạn. Tuy nhiên, hiệu quả của biện pháp còn phụ thuộc vào phản ứng của các hãng Trung Quốc và khả năng cạnh tranh của chính doanh nghiệp châu Âu.

Theo Reuters, các nhà sản xuất châu Âu nhìn chung hoan nghênh thỏa thuận. Giám đốc điều hành Renault François Provost cho rằng dòng xe hybrid Trung Quốc nhập khẩu tăng nhanh là tình trạng không thể duy trì lâu dài, đồng thời đánh giá thỏa thuận tốt hơn một cuộc chiến thương mại.

Dù vậy, đại diện các hãng châu Âu cũng cho biết họ vẫn cần giải quyết những vấn đề khác, trong đó có chi phí năng lượng và các quy định về phát thải. Hạn ngạch nhập khẩu có thể tạo thêm khoảng trống cạnh tranh, nhưng không tự động giúp các hãng châu Âu giảm chi phí sản xuất hoặc nâng cao sức hấp dẫn của sản phẩm.

Nếu các hãng Trung Quốc tăng sản xuất tại châu Âu, cạnh tranh có thể chuyển từ nhập khẩu xe hoàn chỉnh sang đầu tư nhà máy, phát triển chuỗi cung ứng và tổ chức sản xuất tại chỗ. Điều này có thể mang lại thêm đầu tư và việc làm cho một số địa phương, nhưng cũng khiến các doanh nghiệp phải cạnh tranh quyết liệt hơn về năng suất, giá bán và công nghệ.