EU ký thỏa thuận thương mại với Nam Mỹ sau 25 năm đàm phán

Lãnh đạo EU và các nước trong khối Mercosur tại lễ ký kết thỏa thuận thương mại ở Asuncion, Paraguay hôm 17/1/2026 - Ảnh: Reuters.

Thỏa thuận thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) và khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đã chính thức được ký kết vào ngày 17/1, khép lại quãng thời gian đàm phán 25 năm và đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ thương mại quốc tế.

Sự kiện này không chỉ tạo ra một khu vực thương mại tự do với 700 triệu người tiêu dùng mà còn thể hiện sự lựa chọn của EU hướng tới "thương mại công bằng thay vì thuế quan" - như lời Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen phát biểu tại lễ ký kết ở Asuncion, Paraguay.

Thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ loại bỏ dần khoảng 90% thuế quan trong các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp, mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho cả hai bên. Theo ước tính của EC, các công ty EU có thể tiết kiệm hơn 4 tỷ euro mỗi năm từ việc giảm thuế hải quan theo thỏa thuận EU - Mercosur. Đồng thời, các quốc gia Mercosur cũng cam kết mở cửa thị trường mua sắm công cho các công ty châu Âu với điều kiện tương tự như các công ty trong nước.

Một điểm nổi bật khác của thỏa thuận là việc công nhận 344 "chỉ dẫn địa lý", bảo vệ các sản phẩm châu Âu khỏi sự sao chép. Ngoài ra, thỏa thuận còn nhằm đảm bảo nguồn cung cấp các khoáng sản quan trọng, giúp giảm sự phụ thuộc của EU vào Trung Quốc về các khoáng sản này.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nói rằng thỏa thuận gửi đi “một thông điệp về bảo vệ thương mại tự do, lấy nguyên tắc, chủ nghĩa đa phương và sự tôn trọng luật pháp quốc tế làm căn cứ cho mối quan hệ giữa các quốc gia và khu vực”. Ông nói thêm rằng thỏa thuận là sự đối lập với việc “sử dụng thương mại như một vũ khí chính trị”.

Tuy nhiên, theo trang Euronews, thỏa thuận EU - Mercosur cũng gây ra những tranh cãi trong nội bộ EU. Các nước ủng hộ như Đức và Tây Ban Nha cho rằng EU cần mở rộng quan hệ thương mại trong bối cảnh Mỹ bảo hộ thị trường bằng hàng rào thuế quan và Trung Quốc ngày càng có chính sách thương mại quyết liệt. Ngược lại, Pháp dẫn đầu nhóm phản đối, lo ngại rằng thỏa thuận có thể đe dọa nông dân châu Âu khi phải cạnh tranh không công bằng với hàng nhập khẩu từ Mỹ Latin.

Paris đã cố gắng ngăn chặn việc ký kết thỏa thuận, nhưng cuối cùng không thể tập hợp đủ số phiếu để chặn thỏa thuận, đặc biệt sau khi mất sự ủng hộ của Italy vào phút chót. Rome đã quay sang ủng hộ thỏa thuận sau khi đạt được cam kết về trợ cấp cho nông dân từ năm 2028 và miễn trừ thuế biên giới carbon của EU đối với mặt hàng phân bón.

Mặc dù phản đối thỏa thuận, Pháp cũng đã đạt được một điều khoản bảo vệ cho phép tái áp dụng thuế quan nếu nhập khẩu từ Mercosur tăng hơn 5% trong các ngành nhạy cảm.

Thỏa thuận cũng giới hạn lượng nhập khẩu miễn thuế cho các sản phẩm nông nghiệp chủ chốt từ Nam Mỹ vào EU. Cụ thể, nhập khẩu thịt bò hàng năm sẽ bị giới hạn ở mức 99.000 tấn với thuế quan giảm còn 7,5%, tương đương 1,5% sản lượng thịt bò của EU. Nhập khẩu gia cầm sẽ bị giới hạn ở mức 180.000 tấn mỗi năm, tương đương 1,3% sản lượng gia cầm của khối.

Theo ước tính của EC, đến năm 2040, xuất khẩu của EU sang các nước Mercosur có thể sẽ tăng 39% (tương đương tăng 48,7 tỷ euro), trong khi nhập khẩu từ Mỹ Latinh sẽ tăng 16,9% (tương đương tăng 8,9 tỷ euro).

Tuy nhiên, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã viết trên mạng xã hội X vào tuần trước: "Việc ký kết thỏa thuận chưa phải là sự kết thúc của câu chuyện."

Sau khi được ký kết, thỏa thuận thương mại EU - Mercosur cần tới sự phê chuẩn của Nghị viện châu Âu để có thể có hiệu lực. Việc phê chuẩn đòi hỏi sự đồng thuận của các nhà lập pháp, trong khi các nghị sĩ còn đang chia rẽ chủ yếu theo đường lối quốc gia. Các nghị sỹ phản đối dự kiến sẽ thử thách thức thỏa thuận ngay từ tuần tới, khi Nghị viện châu Âu tiến hành cuộc bỏ phiếu về một nghị quyết kêu gọi đưa thỏa thuận này ra tòa.

Bình Minh