EU ra mắt Kế hoạch hành động chống bắt nạt trực tuyến EU và 'hệ sinh thái' bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Từ các quy định cứng rắn như Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số (DSA), Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR), Đạo luật AI đến mạng lưới Trung tâm an toàn internet và các công cụ báo cáo mới, Brussels đang thử nghiệm một mô hình toàn diện nhằm đối phó với bắt nạt trực tuyến, xâm hại tình dục, thao túng bằng AI và các rủi ro số ngày càng tinh vi.

Tầng luật pháp: “Khung xương sống” của hệ sinh thái

Trong thập kỷ qua, EU đã hình thành một mạng lưới pháp lý dày đặc liên quan đến bảo vệ trẻ em trực tuyến. Không có một “luật chống bắt nạt mạng” duy nhất, nhưng nhiều văn bản giao thoa, bổ sung cho nhau, tạo thành nền tảng điều chỉnh đa chiều.

Trung tâm của kiến trúc này là Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số (DSA). DSA không chỉ yêu cầu các nền tảng gỡ bỏ nội dung bất hợp pháp mà còn buộc các nền tảng rất lớn phải đánh giá và giảm thiểu “rủi ro hệ thống”, bao gồm tác động tiêu cực tới trẻ vị thành niên.

Nguồn: Istock

Điều 28(1) của DSA đặt ra nghĩa vụ bảo đảm “mức độ cao về quyền riêng tư, an toàn và bảo mật” cho người dùng chưa thành niên. Tháng 7/2025, Ủy ban châu Âu đã công bố hướng dẫn cụ thể, khuyến nghị các biện pháp như: thiết kế mặc định an toàn cho tài khoản trẻ em; giới hạn quảng cáo nhắm mục tiêu; cải thiện cơ chế báo cáo và xử lý nội dung bắt nạt; cách tiếp cận này đánh dấu sự chuyển dịch từ mô hình “phản ứng khi có vi phạm” sang “phòng ngừa rủi ro ngay từ thiết kế”.

Song song với DSA, Chỉ thị về dịch vụ nghe nhìn, truyền thông (AVMSD) điều chỉnh các nền tảng chia sẻ video, yêu cầu họ áp dụng cơ chế báo cáo nội dung, xác minh độ tuổi, kiểm soát của phụ huynh và hệ thống phân loại nội dung nhằm ngăn trẻ tiếp cận nội dung gây hại.

Chỉ thị này đang được đánh giá và dự kiến được rà soát toàn diện trong năm 2026 để đưa ra những sửa đổi kịp thời, phản ánh nỗ lực cập nhật trước sự phát triển nhanh chóng của nền tảng video ngắn và livestream.

Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) nhấn mạnh rằng dữ liệu cá nhân của trẻ em cần được bảo vệ đặc biệt. Trong bối cảnh bắt nạt mạng, “quyền được xóa” (right to erasure) có ý nghĩa quan trọng: một cá nhân từng đăng tải nội dung khi còn nhỏ, hoặc bị người khác đăng tải nội dung gây hại, có thể yêu cầu xóa bỏ. Điều này góp phần giảm thiểu tác động lâu dài của hành vi bắt nạt lên danh tiếng số của trẻ.

Trong khi đó, để ngăn ngừa những thách thức từ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh, Đạo luật Trí tuệ nhân tạo (AI Act) cấm các hệ thống AI thao túng trẻ vị thành niên hoặc khai thác điểm yếu của các em theo cách gây hại đáng kể. Đồng thời, luật yêu cầu gắn nhãn nội dung do AI tạo ra nhằm hạn chế lừa đảo, giả mạo và phát tán hình ảnh nhạy cảm chỉnh sửa - một hình thức bắt nạt ngày càng phổ biến.

Hệ sinh thái của EU không chỉ dừng ở điều tiết nền tảng mà còn bao trùm cả luật hình sự và bình đẳng. Chỉ thị về lạm dụng tình dục trẻ em đặt ra chuẩn mực tối thiểu về tội xâm hại tình dục trẻ em. Đề xuất sửa đổi năm 2024 mở rộng phạm vi sang nội dung do AI tạo ra và tăng cường xử lý hành vi “grooming” (chuỗi hành vi thao túng tâm lý vì mục đích tình dục) và tống tiền.

Ngoài ra, Chỉ thị Bảo vệ quyền nạn nhân (Victims’ Rights Directive) bảo đảm mọi nạn nhân, bao gồm trẻ em, được hỗ trợ, thông tin và bảo vệ phù hợp, kể cả hỗ trợ tiếp cận cho trẻ khuyết tật. Các chỉ thị về bình đẳng chủng tộc và bình đẳng trong việc làm cũng cấm hành vi quấy rối dựa trên nguồn gốc, tôn giáo, tuổi tác, khuyết tật hoặc xu hướng tính dục; trong một số quốc gia thành viên, bắt nạt mạng có thể được xử lý dưới góc độ này.

Tầng công nghệ: Mạng lưới Trung tâm Internet an toàn

Một hệ sinh thái chỉ thực sự vận hành khi có điểm chạm với người dân. EU đồng tài trợ cho mạng lưới Trung tâm Internet an toàn (Safer Internet Centres) tại toàn bộ các quốc gia thành viên. Các trung tâm này cung cấp: đường dây nóng báo cáo nội dung bất hợp pháp; tư vấn tâm lý cho trẻ và phụ huynh; chương trình giáo dục kỹ năng số.

Trong 5 năm gần đây, bắt nạt trực tuyến luôn nằm trong nhóm vấn đề được phản ánh nhiều nhất qua các cuộc gọi hỗ trợ. Điều này cho thấy khoảng cách giữa quy định pháp lý và trải nghiệm thực tế vẫn còn đáng kể và nhu cầu hỗ trợ trực tiếp là rất lớn.

Chiến lược dài hạn

Để hệ thống hóa các chính sách, pháp luật, các biện pháp đang áp dụng trong thực tiễn của mình thành một hệ sinh thái bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, EU đã ban hành Chương trình Hành động chống bắt nạt trên không gian mạng, cho thấy cách tiếp cận của EU là tính đa tầng và dài hạn. Trong đó, Brussels kết hợp các biện pháp như thống nhất về luật pháp trên toàn EU; điều tiết nền tảng; bảo vệ dữ liệu; hình sự hóa hành vi nghiêm trọng; hỗ trợ nạn nhân; giáo dục và nâng cao nhận thức.

Mô hình này phản ánh tham vọng xây dựng một “hệ sinh thái” thay vì giải pháp đơn lẻ. Từ luật đến công nghệ, từ hỗ trợ cộng đồng đến trách nhiệm doanh nghiệp, EU đang thử nghiệm một kiến trúc bảo vệ trẻ em toàn diện trong kỷ nguyên số.

Đạt Quốc