EU tuyên bố 'vượt qua phép thử' sau khủng hoảng Ceuta

Tuyên bố được đưa ra sau khi các Bộ trưởng Nội vụ 27 nước thành viên nhóm họp khẩn cấp trực tuyến để xem xét hậu quả từ cuộc khủng hoảng di cư chưa từng có tại Ceuta, vùng lãnh thổ tự trị của Tây Ban Nha ở Bắc Phi.

Người di cư tìm cách vào Ceuta bằng cách bơi qua biển hoặc trèo qua tuyến đê chắn sóng dọc bờ biển Fnideq, thị trấn phía bắc Maroc, ngày 30/7/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, phát biểu với báo chí ngay sau cuộc họp, Ủy viên phụ trách Nội vụ và Di cư EU Magnus Brunner cho biết "những ngày vừa qua là phép thử về sức chống chịu của châu Âu, phép thử về an ninh biên giới ngoài của chúng ta. Và hôm nay, tôi có thể nói rằng chúng ta đã vượt qua phép thử đó". Ủy viên Brunner cũng xác nhận EU "đoàn kết hoàn toàn" với Tây Ban Nha, đồng thời ghi nhận vai trò của Madrid trong việc khôi phục trật tự. Ông Brunner nhấn mạnh "khi cần thiết, tình hình đã được kiểm soát. Điều đó không xảy ra một cách ngẫu nhiên".

Tại cuộc họp trực tuyến, các Bộ trưởng Nội vụ 27 nước EU tái khẳng định 5 ưu tiên chiến lược, bao gồm củng cố bảo vệ biên giới ngoài của khối; tăng cường chống buôn người và triệt phá các mạng lưới tội phạm có tổ chức; thúc đẩy hồi hương hiệu quả hơn đối với người không đủ điều kiện tị nạn; sử dụng đòn bẩy chính trị và kinh tế của EU để buộc các nước thứ ba hợp tác thực chất; và ngăn chặn di chuyển thứ cấp trong nội khối.

Binh sĩ giám sát tình hình khi hàng trăm người di cư tìm cách bơi từ Maroc sang vùng lãnh thổ tự trị Ceuta của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, ngày 31/7/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Một số nước thành viên tiếp tục đề xuất EU tài trợ cho các "trung tâm hồi hương" đặt ngoài lãnh thổ EU. Theo Ủy viên Brunner, đề xuất này là "hợp pháp" nhưng ông thừa nhận đề xuất này vẫn còn gây tranh cãi trong nội bộ khối. Ông cũng cho biết các cơ quan tình báo và thực thi pháp luật châu Âu xác định các mạng lưới buôn người và chiến dịch thông tin sai lệch có chủ đích trên mạng xã hội là nguyên nhân chính dẫn đến làn sóng vượt biên, khi hàng chục nghìn người bị thuyết phục rằng đường biên giới đã "mở".

Trước đó, từ ngày 30/7, Ceuta ghi nhận khoảng 60.000 đến 72.000 người tràn vào qua biên giới với Maroc, và đây là số lượng lớn nhất trong lịch sử biên giới ngoài EU. Theo các nguồn tin y tế địa phương, tính đến tối 4/8, ít nhất 77 người đã thiệt mạng. Tây Ban Nha cho biết nhờ sự can thiệp nhanh chóng của cảnh sát và quân đội, sự phối hợp với phía Maroc, gần như toàn bộ số người này đã được đưa trở lại lãnh thổ Maroc. Không một ai trong số đó tiếp cận được lục địa châu Âu. Vì vậy, Ủy viên Brunner xác nhận đó là những minh chứng cho thấy "khu vực tự do đi lại Schengen không bị ảnh hưởng".

Mặc dù vậy, cuộc họp trực tuyến bất thường này chưa thể hàn gắn rạn nứt chính trị giữa Tây Ban Nha và Italy. Italy là nước đầu tiên đơn phương áp đặt kiểm soát biên giới đường không và đường biển với Tây Ban Nha từ ngày 1/8 và có hiệu lực suốt tháng 8. Bộ trưởng Nội vụ Italy Matteo Piantedosi tái khẳng định lập trường rằng EU cần có biện pháp với các nước thứ ba không hợp tác hồi hương công dân, đặc biệt là Maroc. Ông Piantedosi nhấn mạnh "nếu một nước thứ ba từ chối hợp tác nhận lại công dân của mình, EU phải có khả năng áp dụng biện pháp trừng phạt thực sự". Về phần mình, Tây Ban Nha vẫn giữ nguyên quan điểm đối với Rome, xem phản ứng đơn phương của Italy trong tuần qua có nguy cơ làm suy yếu sự đoàn kết.

Ngoài ra, cuộc họp trực tuyến cũng chưa giải quyết được vướng mắc về chương trình hợp thức hóa di cư quy mô lớn của Tây Ban Nha (vốn thu hút khoảng 1,2 triệu đơn đăng ký kể từ khi công bố hồi đầu năm nay) bị nhiều nước thành viên xem là "yếu tố hút" góp phần dẫn đến khủng hoảng Ceuta. Liên quan đến vấn đề này, Ủy viên Brunner cho rằng "đây là thẩm quyền quốc gia". Ông cho biết hiểu lý do tại sao Tây Ban Nha làm vậy, nhưng lưu ý rằng "điều đó không gửi đi tín hiệu tốt cho châu Âu".
Về tổng thể, cuộc họp ngày 4/8 cho thấy EU đã tránh được một cuộc khủng hoảng nội bộ trực tiếp về mặt pháp lý, không nước nào chính thức bị đình chỉ Schengen, khu vực tự do đi lại còn nguyên vẹn.

Tuy nhiên, những câu hỏi về năng lực phối hợp của khối trước các tình huống khẩn cấp ở biên giới ngoài vẫn còn bỏ ngỏ. Bên cạnh đó là những câu hỏi liệu Hiệp ước Di cư và Tị nạn EU mới có đủ để ngăn ngừa "một Ceuta thứ hai" trong tương lai hay không và ai sẽ chịu trách nhiệm khi các công cụ đó không vận hành kịp thời. Câu trả lời phải đợi các nhà lãnh đạo nhóm họp tại Hội nghị thượng đỉnh EU mùa Thu, nhiều khả năng sẽ diễn ra vào tháng 10 tới.