FDI: Từ thu hút nguồn lực đến tạo dựng nội lực Bài 3: Lợi thế địa phương trong không gian liên kết vùng
Với tinh thần tái định hình chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài từ Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, FDI đang chuyển từ cuộc đua thu hút vốn sang cuộc đua kiến tạo lợi thế. Khi nhà đầu tư tìm kiếm không chỉ địa điểm, mà cả hệ sinh thái phù hợp với từng chuỗi giá trị, bài toán đặt ra với các địa phương là định vị đúng lợi thế của mình và kết nối những lợi thế ấy trong một không gian phát triển có tính liên kết.
Khu công nghiệp Giang Điền, tỉnh Đồng Nai. Ảnh minh họa: TTXVN
Sức hút FDI từ lợi thế địa phương
Không phải ngẫu nhiên mà những dòng vốn FDI lớn ngày càng có xu hướng tập trung vào những địa bàn đã hình thành rõ lợi thế về hạ tầng, logistics, nhân lực và hệ sinh thái sản xuất. Đằng sau mỗi quyết định đầu tư mới là sự tích lũy của những điều kiện khiến nhà đầu tư ở lại và tiếp tục mở rộng.
Khoản đầu tư mới trị giá 1 tỷ USD của LG Innotek tại Hải Phòng gây chú ý không chỉ bởi quy mô, mà bởi nó nối tiếp một quá trình đầu tư đã hình thành tại Thành phố cảng. Dự án tại DEEP C Hải Phòng 2 độc lập với tổ hợp 3 nhà máy sản xuất module camera hiện hữu, có tổng vốn hơn 2 tỷ USD. Lần này, hoạt động của LG Innotek mở rộng từ lắp ráp camera sang sản xuất linh kiện và vật liệu đóng gói bán dẫn.
Việc LG tiếp tục lựa chọn Hải Phòng cho dự án mới cho thấy niềm tin lớn của tập đoàn vào tiềm năng phát triển của Thành phố. Sức hút của Hải Phòng không chỉ nằm ở những gì Thành phố đang có, mà ở khả năng tạo ra những điều kiện để nhà đầu tư tiếp tục đưa ra các quyết định mới. Lợi thế cảng biển, đặc biệt là Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện, cùng mạng lưới logistics và những giải pháp xanh tại DEEP C đang tạo nền tảng để Hải Phòng phát triển công nghiệp gắn với xuất khẩu, đồng thời định vị mình như một trung tâm công nghiệp - logistics của khu vực phía Bắc.
Với TP. Hồ Chí Minh, cuộc cạnh tranh FDI đang chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tri thức, công nghệ và năng lực quản trị. Nhờ thay đổi cách tiếp cận, ưu tiên các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, có R&D, chuyển giao công nghệ…, 6 tháng đầu năm, Thành phố thu hút hơn 6,8 tỷ USD FDI, tăng hơn gấp đôi cùng kỳ. Sở Tài chính dự kiến, hết quý III/2026, Thành phố có thể thu hút 10-12 tỷ USD.
TP. Hồ Chí Minh không đi theo hướng đơn thuần mở rộng khu công nghiệp, mà tìm cách tạo những cực tăng trưởng mới từ công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài chính quốc tế. Trung tâm Phát triển Công nghệ Chiến lược tại Khu Công nghệ cao, rộng gần 53 ha, được quy hoạch theo mô hình “Xanh - Sạch - Số”, kết nối sản xuất công nghệ cao với AI, trung tâm dữ liệu, nghiên cứu, đào tạo và ươm tạo doanh nghiệp.
Tiêu chuẩn lựa chọn dự án cũng được nâng lên với các yêu cầu về R&D, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và nội địa hóa. Thành phố tính tới cơ chế “sandbox”, mở đường cho công nghệ mới đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Cùng với đó, Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành một trụ cột mới, đưa công nghệ quản trị, chuẩn mực minh bạch, dữ liệu, chuyên gia và mạng lưới tài chính quốc tế vào Thành phố.
Trong khi đó, Đồng Nai lại đứng trước bài toán tái cấu trúc chính không gian công nghiệp đã tạo nên lợi thế của mình trong nhiều thập kỷ. Từng là “thủ phủ công nghiệp” nhờ quỹ đất lớn, hạ tầng phát triển sớm và vị trí cửa ngõ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Thành phố giờ không thể cạnh tranh chủ yếu bằng đất và nhân công. 44 khu công nghiệp, 2.793 dự án đang hoạt động cho thấy quy mô công nghiệp lớn, nhưng cũng tạo sức ép về năng lượng, nước, môi trường và phát thải.
Ủy ban nhân dân (UBND) TP. Đồng Nai đặt mục tiêu chuyển các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng xanh, sinh thái đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Đây không chỉ là chuyện môi trường, mà là tái cấu trúc mô hình công nghiệp: Từ mở rộng quy mô sang hiện đại, thông minh, phát thải thấp. Khi ESG trở thành một phần của quyết định đầu tư, xanh hóa cũng chính là cách Đồng Nai duy trì sức cạnh tranh.
Với Hưng Yên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Quang Hòa cho biết, ngay sau khi Nghị quyết 10-NQ/TW được ban hành, tỉnh cụ thể hóa bằng Kế hoạch 91/KH-UBND, xác định vai trò là một mắt xích quan trọng trong liên kết phát triển kinh tế, công nghiệp và thu hút FDI. Không chỉ tính chuyện thêm khu công nghiệp, tỉnh hướng tới các khu, cụm công nghiệp xanh, sinh thái, dịch vụ gắn với đô thị và nhà ở công nhân; đồng thời kéo công nghiệp lại gần sinh thái, du lịch, nghỉ dưỡng.
Cùng với đó là các tuyến giao thông liên vùng kết nối Hải Phòng, Bắc Ninh, Ninh Bình, đưa Hưng Yên sâu hơn vào các chuỗi cung ứng và mạng lưới kinh tế phía Bắc. Đồng thời, tỉnh chủ động tiếp cận nhà đầu tư chiến lược, đổi mới xúc tiến, thiết lập “luồng xanh” hành chính, hướng tới những chuỗi sản xuất gắn với logistics và hệ sinh thái công nghiệp hiện đại. Từ chờ nhà đầu tư chọn địa điểm, tỉnh chuyển sang chọn nhà đầu tư phù hợp với không gian phát triển của mình…
Hướng đến một bản đồ FDI có liên kết
Tuy nhiên, theo ông Hòa, mặc dù Hưng Yên cũng như các tỉnh, thành phố nỗ lực phát huy lợi thế để thu hút FDI nhưng hoạt động xúc tiến đầu tư vẫn chủ yếu được triển khai theo hướng mỗi địa phương tự liên hệ, tự tìm kiếm đối tác nước ngoài qua nhiều kênh. Với những nhà đầu tư lớn, vấn đề không chỉ là một địa phương có gì để mời gọi, mà còn là vị trí của địa phương đó trong chiến lược phát triển của từng vùng và của cả quốc gia.
Câu chuyện vì thế chuyển từ “tỉnh nào thu hút được dự án” sang “dự án nào phù hợp với tỉnh nào”. Ông Hòa đề nghị Trung ương hoạch định rõ tỉnh này, hạ tầng này thích ứng với công nghệ gì; tỉnh khác thích ứng với công nghệ gì, để định hướng dòng vốn, tránh trùng lặp và cạnh tranh hạ tầng khu công nghiệp. Đơn cử, Hưng Yên phát triển khu công nghệ cao gắn với trung tâm dữ liệu, nhưng nếu nhiều địa phương cùng làm theo một mô hình thì nguồn lực sẽ bị dàn trải.
Từ vị trí của Hưng Yên, ông Hòa cũng chỉ ra một nghịch lý: Địa phương không có cảng biển lớn, không có sân bay, nên muốn hình thành chuỗi logistics và hệ sinh thái công nghiệp phải dựa vào sự liên kết với các địa phương trong vùng. Vì vậy, theo ông Hòa, Trung ương cần hoạch định để các địa phương có thể liên kết mà “không ai giẫm chân lên nhau”.
Nghị quyết số 10-NQ/TW nói rất rõ về thí điểm thể chế vượt trội. Tôi đề nghị Trung ương nên thành lập một ban chuyên biệt (có thể không chuyên trách) để tiếp nhận những mô hình mà các tỉnh/thành phố đề xuất là “vượt trội”, là “thí điểm có kiểm soát”. Từ đó, rút ngắn thời gian quy trình, tạo cơ hội cho các tỉnh mạnh dạn đưa ra mô hình mới và được thẩm định trên tầm quốc gia.
Ông Lê Quang Hòa - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên
Đồng quan điểm, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính - bà Bùi Thu Thủy - nhấn mạnh vai trò của Trung ương trong xây dựng “bản đồ” thu hút đầu tư quốc gia. Theo đó, không thể áp dụng một chính sách giống nhau cho mọi địa bàn. Vùng kinh tế trọng điểm cần ưu tiên các dự án công nghệ cao, phù hợp với định hướng phát triển; những dự án chưa phù hợp có thể được điều phối tới vùng phụ cận, vùng ven. Cách phân vùng này vừa hạn chế cạnh tranh không lành mạnh, vừa mở thêm cơ hội cho các địa phương có điều kiện khó khăn hơn tiếp cận FDI.
Đây là sự thay đổi từ tư duy “địa phương thu hút FDI” sang tư duy “quốc gia tổ chức không gian FDI”. Khi đó, lợi thế của một địa phương không nhất thiết phải đủ để hoàn thành cả chuỗi giá trị; điều quan trọng là nó được đặt đúng vị trí trong một mạng lưới rộng hơn về hạ tầng, logistics, nhân lực, công nghệ và thị trường.
Nhưng, định vị đúng dòng vốn mới chỉ giải quyết được câu hỏi FDI đi đâu. Câu hỏi quan trọng hơn là giá trị từ những dòng vốn ấy sẽ ở lại và lan tỏa như thế nào. Đó là khi thể chế phải mở đường, doanh nghiệp Việt Nam đủ sức bước vào chuỗi giá trị, đồng thời công tác thanh tra, kiểm toán, giám sát việc thực thi chính sách cần được tăng cường để kịp thời nhận diện những điểm nghẽn, bất cập và bảo đảm các chính sách hỗ trợ, ưu đãi đầu tư được thực hiện đúng mục tiêu, hiệu quả.
