Fentanyl - sát thủ thầm lặng: Fentanyl - sát thủ thầm lặng: Bài 2: Con đường thẩm lậu của chất kịch độc

Cảnh báo sớm từ Bộ Công an

Lực lượng công an Việt Nam đã theo dõi và cảnh báo về Fentanyl từ nhiều năm trước khi khám phá vụ án tàng trữ loại "độc dược" mới này. Ngày 18/6/2024, tại hội nghị cung cấp thông tin cho báo chí nhân Tháng hành động phòng, chống ma túy, lãnh đạo Cục CSĐTTP về MT đã thông tin về Fentanyl, loại ma túy cực độc đang bị lạm dụng phổ biến tại Mỹ và một số nước, đồng thời cảnh báo nguy cơ loại ma túy này xâm nhập vào nước ta. Cảnh báo này được xây dựng trên nền tảng thông tin việc Fentanyl và các tiền chất sản xuất ra nó đã được phát hiện, thu giữ tại Myanmar, Lào và Thái Lan, ba quốc gia có chung đường biên giới hoặc kết nối trực tiếp với Việt Nam. Riêng tại Thái Lan, lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 510 tấn Anilin, một tiền chất quan trọng trong tổng hợp Fentanyl, đủ để sản xuất trên lý thuyết khoảng 85 tấn Fentanyl thành phẩm.

Lực lượng chức năng tuần tra vùng biên

Cùng thời điểm đó, cơ quan phòng, chống ma túy của Bộ dự đoán sẽ sớm xuất hiện chất ma túy nhóm Fentanyl trong khu vực và Việt Nam, đồng thời khuyến cáo tăng cường đẩy mạnh tuyên truyền cho toàn dân, nhất là thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên về tác hại của chất kịch độc này. Sau đó, các cơ quan công an địa phương trên cả nước lần lượt ban hành cảnh báo về Fentanyl tới cộng đồng, kêu gọi người dân tố giác ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn. Tần suất và sự đồng loạt của những cảnh báo này phản ánh một nhận định chung trong toàn lực lượng: Fentanyl là nguy cơ hiện hữu cần đối phó ngay!

Đến ngày 08/4/2026, Cục CSĐTTP về MT ban hành tiếp công văn số 2089/CSMT-P5 gửi các cơ quan liên ngành, thông báo việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh xếp Fentanyl vào danh mục "vũ khí hủy diệt hàng loạt", đồng thời khẳng định tại khu vực Châu Á và Đông Nam Á đã xuất hiện tội phạm sử dụng Fentanyl và các dẫn chất để pha trộn vào ma túy, đe dọa trực tiếp tính mạng người dùng. Văn bản này trực tiếp kích hoạt phản ứng chính sách của Bộ Y tế và Sở Y tế cá tỉnh, thành trong những tuần tiếp theo.

Một kho chứa dược phẩm

Tại TPHCM, nơi tập trung hệ thống bệnh viện dày đặc nhất và lượng thuốc gây nghiện (có kiểm soát) lưu hành lớn nhất cả nước, Sở Y tế lập tức ban hành yêu cầu kiểm soát Fentanyl với những điều khoản cụ thể và ràng buộc cao. Toàn bộ bệnh viện, cơ sở y tế và đơn vị kinh doanh dược trên địa bàn phải rà soát hoạt động liên quan đến thuốc chứa Fentanyl. Cụ thể, nếu nhận ra nhầm lẫn hoặc thất thoát thuốc Fentanyl, đơn vị phải báo cáo Sở Y tế trong vòng 48 giờ kể từ thời điểm phát hiện. Các cơ sở kinh doanh dược chỉ được cung ứng thuốc chứa Fentanyl trên cơ sở đơn hàng đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Trước đó, Bộ Y tế đã ban hành yêu cầu bắt buộc thu hồi 100% vỏ ống thuốc Fentanyl sau khi sử dụng, kèm quy trình tiêu hủy nghiêm ngặt nhằm ngăn nguy cơ thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích. Bộ Y tế cũng yêu cầu các địa phương tập trung kiểm tra các đơn vị sử dụng và kinh doanh với số lượng lớn, đặc biệt là thuốc chứa Fentanyl.

Ba con đường thâm nhập

Dựa trên các nhận định của Bộ Công an và cơ quan phòng, chống ma túy, Việt Nam đối mặt với ba nguy cơ thâm nhập chính của Fentanyl. Con đường thứ nhất là thất thoát từ kênh y tế hợp pháp. Fentanyl đang được sử dụng tại các bệnh viện, trong phòng mổ và điều trị đau mạn tính. Việc kê đơn sai, cấp phát thiếu đối soát, hay vỏ ống thuốc không được thu hồi và tiêu hủy đúng quy trình đều có thể tạo kẽ hở để Fentanyl bị tuồn ra ngoài hệ thống y tế.

Phần lớn Fentanyl bất hợp pháp được phân phối ở Mỹ dưới dạng viên M30 màu xanh

Con đường thứ hai là thâm nhập qua tuyến biên giới và cảng biển. Bộ Công an xác định một số quốc gia láng giềng có nguồn cung hóa chất và tiền chất bị tội phạm lợi dụng để sản xuất Fentanyl bất hợp pháp trên thế giới. Mặt khác, không loại trừ khả năng các đối tượng tội phạm ngoại quốc có thể lựa chọn Việt Nam làm địa điểm trung chuyển mới để vận chuyển Fentanyl sang thị trường Mỹ và Mexico trong bối cảnh chuỗi cung ứng các tuyến đường cũ đang bị siết chặt. Việt Nam nằm ở khu vực chiến lược, là điểm trung chuyển giữa các quốc gia kề cận và có hệ thống cảng biển, cửa khẩu dày đặc – đây là yếu tố khiến nước ta có thể trở thành địa bàn trung chuyển, tập kết, tiêu thụ hoặc tàng trữ hóa chất, tiền chất và sản phẩm có chứa Fentanyl.

Con đường thứ ba là thị trường ma túy nội địa. Tại khu vực Châu Á và Đông Nam Á, cảnh sát đã phát hiện tội phạm sử dụng Fentanyl và các dẫn chất để pha trộn vào ma túy và một số sản phẩm nhằm tăng cảm giác "phê" cho người sử dụng. Người dùng không biết mình đang tiếp xúc với Fentanyl, và khi sử dụng liều "bình thường" theo thói quen thực chất là liều Fentanyl, dẫn đến tử vong có thể xảy ra ngay lần đó.

Trong tất cả những cảnh báo mà cơ quan công an đưa ra, có một chi tiết ít được chú ý nhưng thực chất là lỗ hổng nguy hiểm nhất, đó là các hóa chất dùng để tổng hợp Fentanyl. Đáng chú ý, các tiền chất và dụng cụ sản xuất Fentanyl dễ kiếm, giá rẻ, quy trình sản xuất đơn giản và không cần kỹ thuật cao. Đây chính là lý do tội phạm ma túy ưa chuộng loại này khiến nó lan rộng nhanh hơn bất kỳ loại ma túy nào trước đây.

Về mặt văn bản pháp lý, Việt Nam đã có những bước chuẩn bị sớm. Fentanyl và các dẫn xuất của nó đã được đưa vào Danh mục II chất ma túy kiểm soát từ Nghị định 57/2022/NĐ-CP. Đầu năm 2026, Chính phủ tiếp tục cập nhật và mở rộng danh mục bằng Nghị định 28/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026, đây là văn bản pháp lý toàn diện nhất về danh mục chất ma túy và tiền chất tính đến thời điểm hiện tại. Fentanyl cùng các dẫn xuất như Alfetanil, Remifentanil, Acetylfentanyl, Butyrfentanyl, Furanylfentanyl đều được liệt kê rõ ràng trong danh mục kiểm soát.

Hải quan Mỹ soi chiếu một kiện hàng nghi có giấu ma túy

Trong lĩnh vực y tế, Thông tư 20/2017/TT-BYT của Bộ Y tế quy định chi tiết về quản lý dược chất gây nghiện trong đó có Fentanyl: chỉ cơ sở y tế được cấp phép mới được sử dụng, việc nhập khẩu và lưu thông phải qua kênh chính thức, kê đơn và cấp phát phải tuân thủ quy trình chặt chẽ. Những quy định này tạo nên một hàng rào pháp lý đáng kể.

Nhìn lại chuỗi cảnh báo liên tục từ năm 2024 đến nay và các nền tảng pháp lý được cập nhật kịp thời, có thể thấy Bộ Y tế và Bộ Công an đã không bị động. Lực lượng đã nhận diện mối nguy từ sớm, từ xa và đã công khai cảnh báo, phối hợp liên ngành và đã phá vụ án đầu tiên. Về tổng thể, dù Fentanyl chưa thâm nhập rộng vào thị trường ma túy trong nước, nhưng việc sử dụng các loại ma túy tổng hợp có tác dụng mạnh là điều kiện làm tăng nguy cơ Fentanyl xâm nhập nếu không có biện pháp phòng ngừa chặt chẽ, kịp thời.