FiinGroup: Chỉ 8,8% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được vốn vay

Báo cáo "Doanh nghiệp SME tại Việt Nam 2026" vừa được CTCP FiinGroup Việt Nam (FiinGroup) công bố dựa trên dữ liệu và phân tích từ nền tảng FiinGate, đánh giá mức độ trưởng thành, sức khỏe tài chính, rủi ro theo ngành và khả năng tiếp cận vốn của khu vực SME. Báo cáo đồng thời nhận diện những nhóm doanh nghiệp có tiềm năng tín dụng nhưng chưa tiếp cận được nguồn vốn từ ngân hàng và các tổ chức tài chính.

Khả năng tiếp cận vốn rất hạn chế

Theo phân loại của FiinGroup, tính đến tháng 7/2026, cả nước có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm khoảng 94% tổng số doanh nghiệp. Tuy nhiên, khu vực này mới đóng góp dưới 20% doanh thu và khoảng 8% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Khả năng tiếp cận vốn vay của SME cũng còn rất hạn chế. Chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp tiếp cận được vốn vay, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025. Trong khi đó, tỷ lệ tương ứng ở nhóm doanh nghiệp lớn lên tới 47,1%.

Khoảng cách lớn về tiếp cận tài chính đang ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng duy trì hoạt động, mở rộng quy mô và phát triển của khu vực SME.

Ảnh minh họa.

Dù vậy, một tín hiệu tích cực là số doanh nghiệp nâng quy mô trong năm 2026 đạt gần 43.000 doanh nghiệp, tăng so với năm 2025 và cao hơn mức ghi nhận năm 2023. Xu hướng này chủ yếu đến từ nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển lên doanh nghiệp nhỏ và vừa, với tỷ lệ tăng từ 7,5% lên khoảng 9%.

Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chuyển lên nhóm doanh nghiệp lớn chỉ dao động 0,7-0,9% qua các năm. Điều này cho thấy quá trình phát triển và trưởng thành về quy mô của SME vẫn còn khiêm tốn, đặt ra nhu cầu tiếp tục hỗ trợ về vốn, quản trị, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường.

Một điểm đáng chú ý trong báo cáo là khoảng trống tín dụng còn rất lớn trong khu vực SME. Gần 90% doanh nghiệp trong mẫu chưa ghi nhận nợ vay.

Trong khi đó, ngân hàng và các tổ chức tài chính có xu hướng lựa chọn những doanh nghiệp có thời gian hoạt động đủ lâu. Gần 85% SME có vay vốn là những doanh nghiệp đã hoạt động từ 5 năm trở lên. Hồ sơ rủi ro của nhóm này cũng tốt hơn đáng kể.

Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm, có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa tiếp cận vốn vay. Đây có thể là nhóm có tiềm năng để các tổ chức tín dụng tiếp tục đánh giá và mở rộng tiếp cận.

Nhóm doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm nhưng chưa tiếp cận vốn vay có quy mô nhỏ hơn đáng kể so với nhóm có vay, thể hiện qua tổng tài sản và doanh thu trung vị thấp hơn. Tỷ lệ doanh nghiệp có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) dương cũng thấp hơn, ở mức 47,8%, so với 56,4% ở nhóm có vay.

Song, nhóm chưa vay lại có tăng trưởng doanh thu trung vị cao hơn, đạt 15,6%, so với 9,8% ở nhóm có vay. Biên lợi nhuận ròng, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và khả năng thanh khoản của nhóm này cũng tích cực hơn.

Điều này cho thấy một bộ phận SME có thể đang tự tài trợ cho hoạt động kinh doanh hoặc chưa phát sinh nhu cầu vay lớn. Trong đó, khoảng 67.000 doanh nghiệp đồng thời có CFO dương và tăng trưởng doanh thu dương được xác định là tệp đáng ưu tiên tiếp cận và đánh giá nhu cầu vốn.

Dư địa tín dụng đáng chú ý ở ngành thương mại

Theo các chuyên gia của FiinGroup, trong các ngành có nhiều SME, khả năng sinh lời của doanh nghiệp ngành thương mại tương đối tích cực. Biên lợi nhuận gộp trung vị đạt 11,6% và biên lợi nhuận ròng trung vị ở mức dương. Dù vậy, chỉ 23,4% doanh nghiệp trong ngành có CFO dương.

Cũng theo báo cáo của FiinGroup, chưa đến 10% SME trong lĩnh vực thương mại tiếp cận được vốn vay. Đây là khoảng trống đáng chú ý để các ngân hàng xem xét mở rộng tín dụng, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp có mức rủi ro trung bình và thấp.

Bức tranh từ báo cáo cho thấy câu chuyện SME không còn đơn thuần là doanh nghiệp nào đang tồn tại, mà quan trọng hơn là doanh nghiệp nào có đủ nền tảng để tăng trưởng và có khả năng tiếp cận tín dụng an toàn.

Đối với các tổ chức tín dụng, việc nhận diện đúng những doanh nghiệp này có thể mở ra dư địa mở rộng tín dụng có chọn lọc, dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro thực tế, thay vì đánh giá khu vực SME như một nhóm đồng nhất.

Với dữ liệu và mô hình chấm điểm rủi ro bao phủ các doanh nghiệp Việt Nam, báo cáo Doanh nghiệp SME tại Việt Nam 2026 hướng tới cung cấp mốc tham chiếu định kỳ cho các tổ chức tín dụng và định chế tài chính trong nhận diện tiềm năng tín dụng, nâng cao chất lượng phân bổ vốn và hoàn thiện mô hình quản trị rủi ro theo các chuẩn mực quốc tế.