Ga Berlin gợi mở gì cho tuyến đường sắt 5,6 tỷ USD Hà Nội - Quảng Ninh?

Đường sắt tốc độ cao và bài toán kết nối

Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đã khởi công ngày 12/4/2026, dài khoảng 120,2km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh.

Dự án được thiết kế đường đôi, khổ ray 1.435mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế tuyến chính 350km/h; tổng mức đầu tư hơn 147.000 tỷ đồng, tương đương hơn 5,6 tỷ USD, chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng. Mục tiêu là hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2028.

Phối cảnh phương án kiến trúc của công trình Nhà ga Hạ Long xanh - điểm cuối của Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh.

Đầu tháng 9, đoàn công tác thành phố Quảng Ninh do đồng chí Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, làm trưởng đoàn, cùng Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Công, đã khảo sát ga trung tâm Berlin và làm việc với đối tác công nghệ đường sắt, đồng thời trao đổi về quy hoạch, vận hành và đào tạo nhân lực.

Đoàn công tác thành phố Quảng Ninh khảo sát Nhà ga trung tâm Berlin.

Tiến độ dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đang được đẩy nhanh. Theo thông tin cập nhật cuối tháng 8, khu vực ga Hạ Long Xanh đang san ủi mặt bằng để chuẩn bị thi công nhà ga; các hạng mục công trình tạm và công tác chuẩn bị thi công cũng đã được triển khai tại cả 4 địa phương có tuyến đi qua.

Dự án thành phần đầu tư xây dựng toàn tuyến đã được nhà đầu tư trình Bộ Xây dựng thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi.

Tại Quảng Ninh, diện tích cần giải phóng mặt bằng khoảng 194,41ha, liên quan 1.649 hộ gia đình, cá nhân và 18 tổ chức. Đến ngày 21/8, địa phương đã giải phóng 73,71ha, đạt 37,9%; mục tiêu hoàn thành giải phóng mặt bằng trước ngày 30/9/2026.

Những con số này phản ánh phần việc có thể đếm được của dự án. Nhưng một đầu mối giao thông lớn không chỉ được đánh giá bằng tiến độ san nền hay số kilômét đường ray. Câu hỏi cần chuẩn bị ngay từ lúc này là: ga Hạ Long Xanh sẽ kết nối với đời sống thành phố như thế nào?

Từ một nhà ga đến quản trị cả mạng lưới

Ga trung tâm Berlin là đầu mối nhiều tầng, kết nối đường sắt đô thị, khu vực, tốc độ cao và quốc tế; đồng thời tích hợp thương mại, ẩm thực, dịch vụ. Điều đáng tham khảo không phải là sao chép một công trình, mà là tư duy tổ chức mạng lưới: nhà ga là điểm bắt đầu của hành trình, không phải nơi hành khách tự xoay xở sau khi xuống tàu.

Ga trung tâm Berlin được tổ chức theo mô hình nhà ga nhiều tầng. Hệ thống đường tàu tầng dưới phục vụ các tuyến cao tốc tới các thành phố và các nước trong khu vực.

Với Hạ Long Xanh, lợi thế tốc độ sẽ bị giảm nếu hành khách từ Hà Nội đến ga nhanh nhưng mất nhiều thời gian tìm xe, chờ đón hoặc di chuyển qua nhiều chặng để tới trung tâm Hạ Long, Tuần Châu, Yên Tử, Vân Đồn, khách sạn, bến tàu và điểm du lịch.

Vì vậy, mạng lưới bus kết nối ga cần được tính đồng thời với dự án đường sắt, thay vì chờ đến ngày tàu vận hành. Điểm trung chuyển, bãi đỗ xe, khu vực đón trả taxi, lối đi bộ, biển chỉ dẫn, thông tin hành trình và phương án mua vé liên thông đều là những hạng mục nhỏ nhưng quyết định trải nghiệm lớn.

Kết nối với đường cao tốc, bến tàu du lịch, cảng biển và các tuyến vận tải khác cũng cần được tổ chức thành một hành trình dễ hiểu, có thời gian chuyển tuyến hợp lý và chi phí minh bạch. Sự thuận tiện ấy phải dành cho cả người cao tuổi, người khuyết tật, gia đình có trẻ nhỏ và du khách lần đầu đến Quảng Ninh.

Không gian quanh ga cũng cần được chuẩn bị có kiểm soát. Dịch vụ thương mại, lưu trú, ẩm thực có thể mở ra cơ hội việc làm và nguồn thu mới. Tuy nhiên, nếu thiếu đường nội bộ, bãi đỗ, cây xanh, thoát nước và quy chế quản lý trật tự, đầu mối giao thông mới có thể nhanh chóng trở thành điểm ùn tắc và phát triển tự phát.

Chuẩn bị nhân lực trước khi tàu lăn bánh

Đường sắt tốc độ cao không chỉ cần đoàn tàu, nhà ga và đường ray. Hệ thống còn cần nhân lực điều độ, tín hiệu, bảo dưỡng, kiểm soát an toàn, quản lý ga, phục vụ hành khách, quản trị dữ liệu và ứng phó sự cố.

Đặt vấn đề đào tạo nhân lực từ giai đoạn chuẩn bị là hướng đi cần thiết. Song đây không nên chỉ là các khóa chuyển giao ngắn hạn. Thành phố cần lộ trình kết nối cơ quan quản lý, nhà đầu tư, trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp để hình thành lực lượng làm chủ dần tiêu chuẩn vận hành, kỹ thuật và dịch vụ.

Nhu cầu nhân lực cũng không dừng ở ngành đường sắt. Một đầu mối mới sẽ cần người tổ chức bus, quản lý bến bãi, điều hành không gian công cộng, phát triển dịch vụ du lịch và bảo đảm an ninh trật tự. Hạ tầng có thể hoàn thành theo một mốc thời gian; năng lực vận hành thì phải được tích lũy sớm và liên tục.

Tuyến đi qua bốn địa phương, nên giải phóng mặt bằng, giao thông tiếp cận, dữ liệu hành khách và xử lý tình huống cần được điều hành bằng cơ chế phối hợp liên vùng. Một điểm nghẽn tại một địa phương có thể ảnh hưởng tới trải nghiệm trên toàn tuyến.

Đường sắt tốc độ cao có thể rút ngắn khoảng cách Hà Nội - Hạ Long. Để rút ngắn khoảng cách giữa dự án lớn với chất lượng sống, Quảng Ninh cần chuẩn bị đồng thời mạng lưới kết nối, không gian đô thị và con người. Đó là gợi mở đáng giá nhất từ ga Berlin.