Ga Hà Nội có thể thay đổi chức năng trong quy hoạch đường sắt mới

Dịch chuyển các ga đầu mối hành khách, hàng hóa

Cục Đường sắt Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối thành phố Hà Nội. Phương án đề xuất tổ chức lại các hành lang đường sắt qua Thủ đô, đồng thời kết nối mạng lưới đường sắt quốc gia với hệ thống đường sắt đô thị.

Ga Hà Nội có thể thay đổi chức năng trong quy hoạch đường sắt mới.

Theo phương án, tuyến đường sắt Hà Nội - TP Hồ Chí Minh trong phạm vi nghiên cứu từ ga Hà Nội đến ga Phủ Lý dài khoảng 56 km, hiện là đường đơn, khổ 1.000 mm.

Đoạn từ ga Hà Nội đến tổ hợp Ngọc Hồi sẽ được chuyển thành đường sắt đô thị sau khi tuyến vành đai phía Đông được đưa vào khai thác. Đoạn Ngọc Hồi - Phú Xuyên dài khoảng 26,5 km được cải dịch, đi cùng hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Trong danh mục các ga trung tâm, phương án đề xuất không còn xác định ga Hà Nội, Giáp Bát và Long Biên là các đầu mối hành khách quốc gia. Thay vào đó, chức năng đầu mối hành khách quốc gia được bố trí tại Ngọc Hồi và Gia Lâm.

Theo đó, hành khách đến Hà Nội sẽ được đón, trả tại Gia Lâm và Ngọc Hồi. Hành khách đi giữa các tỉnh phía Bắc và phía Nam sẽ chuyển tiếp qua tuyến vành đai phía Đông và tại hai ga này.

Đối với hàng hóa, các ga đầu mối xếp dỡ được bố trí tại Thường Tín và Yên Thường. Luồng hàng giữa hai khu vực phía Bắc và phía Nam sông Hồng được tổ chức chuyển tiếp qua tuyến vành đai phía Đông và các đầu mối hàng hóa mới.

Hơn 40.000 tỷ đồng cho hạ tầng đường sắt thay thế

Để chuẩn bị hạ tầng thay thế, UBND TP Hà Nội đề nghị Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính xem xét bố trí khoảng 9.453 tỷ đồng trong kế hoạch vốn năm 2026. Nguồn vốn phục vụ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và triển khai các công việc ban đầu của hai dự án đường sắt quốc gia do Hà Nội làm chủ quản.

Phối cảnh Tổ hợp ga đường sắt Ngọc Hồi.

Tổng sơ bộ mức đầu tư hai dự án khoảng 40.171 tỷ đồng, được đề nghị bố trí từ ngân sách Trung ương.

Dự án thứ nhất là cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP Hồ Chí Minh hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi, dài khoảng 26,5 km, cùng khoảng 3 km kết nối từ Ngọc Hồi đến tuyến vành đai Bắc Hồng - Văn Điển.

Tuyến được đề xuất đầu tư đường đơn, khổ 1.000 mm, sử dụng sức kéo diesel, gồm ba ga mới là Ngọc Hồi, Thường Tín và Phú Xuyên. Dự án còn có xí nghiệp toa xe hàng, xí nghiệp đầu máy và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia được di dời từ ga Hà Nội về ga Thường Tín mới.

Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 12.419 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành ngày 31/3/2027.

Dự án thứ hai là tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh. Tuyến chính từ Thường Tín đến Kim Sơn dài khoảng 31,3 km.

Theo đề xuất của UBND TP Hà Nội, tuyến được đầu tư đường đôi, khổ 1.435 mm, điện khí hóa, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 27.752 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành tháng 12/2028.

Ga Hà Nội sẽ thay đổi chức năng ra sao?

Hiện mỗi ngày có khoảng 86 chuyến tàu khách và tàu hàng đi qua khu vực ga Hà Nội. Sản lượng vận chuyển đạt khoảng 3 triệu lượt hành khách và 2,9 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.

Vào các giai đoạn cao điểm như Tết và hè, lượng hành khách có thể lên gần 20.000 lượt mỗi ngày.

Trong hệ thống hiện hữu, ga Hà Nội là đầu mối hành khách, đồng thời thực hiện các chức năng giải thể, lập tàu khách, kiểm tra, sửa chữa đầu máy và bố trí Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia.

Ga Gia Lâm hiện là đầu mối hành khách phía Bắc, phục vụ các đoàn tàu khách quốc gia và liên vận quốc tế.

Trong khi đó, ga Giáp Bát và Yên Viên đảm nhận chức năng đầu mối hàng hóa phía Nam và phía Bắc. Các ga này thực hiện giải thể, lập tàu hàng, kiểm tra, sửa chữa đầu máy, toa xe; riêng Yên Viên còn đảm nhận chức năng ga hàng hóa liên vận quốc tế.

Vì vậy, nếu phương án quy hoạch được thông qua, việc chuyển đổi các tuyến và ga hiện hữu sẽ không chỉ liên quan đến đường ray mà còn kéo theo việc tổ chức lại hệ thống tác nghiệp, điều hành, xếp dỡ và bảo dưỡng phương tiện đường sắt.

Theo các quy hoạch đã được phê duyệt trước đó, Hà Nội cũng đã định hướng phát triển tổ hợp ga Ngọc Hồi để tích hợp các chức năng của đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; đồng thời chuyển đổi một số đoạn đường sắt quốc gia xuyên tâm thành đường sắt đô thị.