'Gala 15/3' của CCTV – nỗi ám ảnh của doanh nghiệp Trung Quốc hàng năm

Chương trình Gala 15/3 CCTV phát sóng trực tiếp thu hút lượng người xem rất lớn, đồng thời là nỗi ám ảnh của các doanh nghiệp Trung Quốc. Ảnh: Caixin.

Ở Trung Quốc, chương trình “Gala 15/3” của CCTV thực sự là nỗi ám ảnh thường niên của các doanh nghiệp.

“Gala 15/3” là tên chương trình điều tra – phanh phui tiêu cực do Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) sản xuất, phát sóng trực tiếp vào tối “World Consumer Rights Day” (Ngày Quyền của người tiêu dùng thế giới 15/3) hàng năm.

Chương trình “Gala 15/3” được CCTV phát sóng lần đầu tiên vào năm 1991. Đây là thời điểm Trung Quốc bắt đầu phát triển mạnh kinh tế thị trường, xuất hiện nhiều vấn đề về hàng giả và gian lận thương mại. Vì vậy, CCTV phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước tạo ra chương trình này để phanh phui tiêu cực, bảo vệ người tiêu dùng và tạo áp lực dư luận lên doanh nghiệp.

Chủ đề chính của “Gala 15/3” bao gồm: Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; phanh phui gian lận, lừa đảo, hàng giả, quảng cáo sai sự thật

Vì sao “Gala 15/3” bị gọi là “cơn ác mộng” của doanh nghiệp? Đó là vì doanh nghiệp nào bị điểm tên là tụt dốc lập tức". Chỉ cần xuất hiện trên sóng “Gala 15/3”, cổ phiếu công ty có thể lao dốc ngay hôm sau; sản phẩm bị tẩy chay trên diện rộng, thương hiệu gần như mất uy tín chỉ sau một đêm. Nhiều công ty sau khi bị nêu tên, doanh thu sụt giảm mạnh, thậm chí phá sản.

Chân gà tẩy trắng - thực phẩm bẩn năm nay lại trở thành một đề tài được nói đến trong Gala 15/3. Ảnh: Guancha.

Chính quyền vào cuộc ngay trong đêm

Thông thường, sau khi sản phẩm xấu, doanh nghiệp bị “bêu tên” trong “Gala 15/3”, Cơ quan quản lý kích hoạt ngay cơ chế khẩn cấp, các lực lượng công an, quản lý thị trường, y tế cùng vào cuộc tiến hành kiểm tra đột xuất ngay trong đêm. Các biện pháp được áp dụng có thể bao gồm: Niêm phong công ty, nhà máy hoặc cơ sở sản xuất; bắt giữ người; phát lệnh thu hồi sản phẩm. Tức là không chỉ “bóc phốt”, mà kéo theo trừng phạt thật, rất nhanh

Biện pháp điều tra ngầm rất sâu

Các phóng viên của CCTV thường giả làm khách hàng/đại lý để thâm nhập nhà máy, call center, nhóm chat kín thực hiện quay lén, ghi âm trong thời gian dài. Vì vậy khi lên sóng “bóc phốt” các bằng chứng thường rất cụ thể, khó chối cãi; doanh nghiệp liên quan gần như không kịp phản ứng.

Chương trình có sức lan tỏa mạnh

Hàng năm, “Gala 15/3” đều có hàng trăm triệu người xem trực tiếp, chủ đề lập tức trở thành “top trending” trên mạng xã hội. Một vụ bê bối có thể lan ra khắp toàn quốc chỉ trong vài giờ, doanh nghiệp bị đào lại quá khứ, bị ảnh hưởng tức thì…

Hàng chục tấn sản phẩm chân gà tẩy trắng được chế biến bằng hóa chất cấm dùng bị thu giữ. Ảnh: Guancha.

Đánh trúng các “ổ bệnh” phổ biến

Chương trình “Gala 15/3” hàng năm thường nhắm vào những vấn đề cực nhạy cảm: Thực phẩm bẩn (như “dầu ăn cống nước thải”, “chân gà tẩy trắng”); “Thần dược”, lừa đảo thực phẩm chức năng; lừa người già (marketing nhóm kín, bán hàng đa cấp); lừa đảo tài chính, chứng khoán (đầu tư tiền ảo, sàn ảo mua bán vàng…), dịch vụ công nghệ gian lận… Đây đều là các lĩnh vực dễ kiếm tiền, nhưng cũng dễ gây phẫn nộ xã hội.

Bản chất sâu xa: không chỉ là truyền hình

“Gala 15/3” thực chất là công cụ kết hợp giữa báo chí + quản lý nhà nước: CCTV (truyền thông) phanh phui; chính quyền xử lý ngay lập tức; tạo ra hiệu ứng răn đe toàn thị trường, ép doanh nghiệp phải tuân thủ.

Những tranh cãi của chương trình

Nhưng “Gala 15/3” cũng gây nên tranh cãi. Một số ý kiến cho rằng các doanh nghiệp không có cơ hội phản biện trước khi phát sóng; có thể gây kiểu “dư luận xử án” quá nhanh; áp lực truyền thông quá lớn.

Công ty kinh doanh xe đạp điện dùng chung ở Thượng Hải năm nay bị lên Gala 15/3. Ảnh: Guancha.

Các trường hợp “kinh điển” từng bị đánh sập

McDonald’s Trung Quốc (2014) – “thịt quá hạn đổi date”

Năm 2014, McDonald's bị “Gala 15/3” phanh phui vụ nhà cung cấp OSI ở Thượng Hải dùng thịt quá hạn, nhặt thịt rơi dưới đất cho vào chế biến, thay đổi nhãn ghi ngày sản xuất

Hậu quả: McDonald’s và cả KFC bị ảnh hưởng dây chuyền, doanh số tại Trung Quốc tụt mạnh, nhà cung cấp bị đóng cửa và truy tố hình sự. Đây là vụ việc khiến niềm tin vào chuỗi đồ ăn nhanh quốc tế sụp đổ nghiêm trọng tại Trung Quốc.

“Thần dược” lừa đảo người già (nhiều năm, đỉnh điểm 2017–2023)

Chiêu trò của doanh nghiệp tổ chức hội thảo, gọi điện, lập nhóm chat kín để bán “thuốc chữa bách bệnh” thực phẩm chức năng giá cao nhắm vào nhóm người cao tuổi.

Hậu quả: hàng loạt công ty bị đột kích, bắt giữ lãnh đạo, ngành “chăm sóc sức khỏe giả” bị siết chặt toàn quốc.

“Chân gà tẩy trắng” (nhiều năm, tái xuất năm 2026)

Thủ đoạn, doanh nghiệp sử dụng hydrogen peroxide (oxy già) để làm trắng chân gà, tạo cảm giác sạch, ngon mắt.

Hậu quả: các nhà máy bị niêm phong, sản phẩm bị thu hồi, người tiêu dùng hoảng loạn về thực phẩm chế biến sẵn. Đây là kiểu bê bối “kinh điển lặp lại” năm nào cũng có các biến thể mới.

Lừa đảo về ‘thần dược’ exosome là vấn đề nổi lên trong năm nay. Ảnh: Guancha.

Xe Volkswagen & hộp số lỗi (năm 2013)

Volkswagen bị lỗi hộp số DSG (hộp số tự động nhưng sang số cực nhanh như xe số sàn) khiến xe giật, mất kiểm soát. Công ty bị tố chậm thu hồi, né tránh trách nhiệm.

Hậu quả: Volkswagen bị chỉ trích toàn quốc, phải thu hồi xe quy mô lớn, uy tín tại thị trường Trung Quốc bị ảnh hưởng nặng.

Apple phân biệt đối xử bảo hành (năm 2013)

Công ty Apple Inc. bị tố chính sách bảo hành tại Trung Quốc kém hơn các nước khác. không thay thế linh kiện đúng chuẩn.

Hậu quả: CEO Tim Cook phải đích thân công khai xin lỗi, Apple buộc phải thay đổi chính sách tại Trung Quốc. Đây là trường hợp hiếm hoi một “ông lớn toàn cầu” phải xuống nước rất nhanh.

Quảng cáo sai sự thật về “tăng chiều cao vật lý cho thanh thiếu niên” bị nêu tên trong Gala 15/3 năm nay.

Những vấn đề bị “Gala 15/3” phanh phui năm nay

Đêm 15/3/2026, ngay sau khi các hành vi vi phạm như “chân gà tẩy trắng”, “thần dược vạn năng”, “chiêu trò quảng cáo tăng chiều cao”… bị “Gala 15/3” phanh phui, Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Trung Quốc đã nhanh chóng kích hoạt cơ chế ứng phó khẩn cấp, triển khai các hoạt động thực thi pháp luật. Kết quả xử lý sẽ được công bố kịp thời cho xã hội.

Các địa phương như Thiên Tân, Nam Ninh, Thẩm Dương, Trùng Khánh, Thành Đô, Ôn Châu, Hàng Châu, Thượng Hải… cũng đã phát thông báo trong đêm, tiến hành điều tra và xử lý các doanh nghiệp liên quan.

Thiên Tân: Điều tra doanh nghiệp liên quan “thần dược vạn năng”

Thành phố Thiên Tân đã thành lập tổ điều tra liên ngành gồm các cơ quan như quản lý dược phẩm, y tế, công an và giám sát thị trường để tiến hành điều tra Công ty Công nghệ Sinh học Hạo Lân bị CCTV nêu tên, kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Thẩm Dương: Điều tra nhiều công ty lừa đảo người già qua “marketing riêng tư”

Chương trình đã phanh phui các công ty như Thịnh Vi, Áo Doanh tại Thẩm Dương sử dụng hình thức marketing “nhóm kín” để lừa đảo người cao tuổi. Cục giám sát thị trường thành phố lập tức phối hợp với các cơ quan liên quan lập tổ điều tra, tiến hành kiểm tra tại chỗ, xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định pháp luật.

Trùng Khánh: Khởi tố điều tra doanh nghiệp “chân gà tẩy trắng”

Công ty Thực phẩm Tăng Xảo (Trùng Khánh) bị vạch trần sử dụng hydrogen peroxide (oxy già) để chế biến chân gà. Cục quản lý thị trường Trùng Khánh cho biết đã cử lực lượng vào doanh nghiệp để điều tra sâu, tạm giữ sản phẩm liên quan, yêu cầu doanh nghiệp chủ động thu hồi sản phẩm vi phạm và chính thức khởi tố vụ án.

Lừa đảo đầu tư tài chính, kinh doanh tiền ảo...là vấn đề nhức nhối hiện nay. Ảnh: Guancha.

Thành Đô: Buộc 3 doanh nghiệp dừng hoạt động

Các vấn đề như “chân gà tẩy trắng” và “‘thần dược’ exosome” liên quan đến các công ty Thực phẩm Thục Phúc Hương, Thực phẩm Minh Dương và Công ty Công nghệ Sinh học Jieboxier.

Thành phố Thành Đô đã lập tổ điều tra liên ngành kiểm tra, buộc các doanh nghiệp ngừng sản xuất, kinh doanh; niêm phong toàn bộ sản phẩm và nguyên liệu liên quan.

Ôn Châu, Hàng Châu: Điều tra các công ty lừa đảo “tăng chiều cao”

Công ty “Đức Tích Thụy” (Ôn Châu) bị cáo buộc quảng cáo sai sự thật về “tăng chiều cao vật lý cho thanh thiếu niên”. Cơ quan chức năng đã vào cuộc điều tra và sẽ xử lý nghiêm.

Công ty Quản lý Sức khỏe An Lập Thân (Hàng Châu) bị cáo buộc lừa đảo tăng chiều cao. Đã bị khởi tố điều tra, thu thập chứng cứ và sẽ xử lý theo pháp luật.

Tóm lại “Gala 15/3” rất đáng sợ đối với các doanh nghiệp vì: Khi đã lên Gala 15/3 thì gần như không thể “gỡ” truyền thông, bị nêu tên đồng nghĩa với mất uy tín ngay lập tức; bị xử lý hành chính hoặc hình sự, thiệt hại kinh tế cực lớn. Nó không chỉ là bị “bóc phốt”, mà là “án tử truyền thông + pháp lý” cùng lúc.

Vì vậy các doanh nghiệp Trung Quốc có câu “Năm nào qua được 15/3, mới dám thở phào”.

Theo Guancha, Thepaper

Thu Thủy