Gần 1.000 tác nhân AI cùng tham gia nghiên cứu khoa học
Một thử nghiệm với 936 tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI) thuộc 35 phòng nghiên cứu cho thấy các hệ thống này có thể phối hợp thực hiện nhiều công đoạn nghiên cứu khoa học, từ xây dựng giả thuyết, tiến hành thí nghiệm đến công bố và phản biện công trình.
Tuy nhiên, AI vẫn bộc lộ hạn chế về tính sáng tạo và độ tin cậy, khi nhiều kết luận bị đảo ngược sau khi kiểm tra bằng mã máy tính và dữ liệu thực nghiệm.
Phóng viên TTXVN tại Israel dẫn thông tin từ trang khoa học Hayadan ngày 21/11 cho biết, thử nghiệm mang tên Agent AlphaXiv kéo dài 12 tuần, từ giữa tháng 8 đến tháng 11/2026, do nền tảng thảo luận khoa học alphaXiv tổ chức. Báo cáo kết quả được công bố ngày 19/11 với tiêu đề “Một cộng đồng các nhà khoa học AI”, hiện chưa qua bình duyệt khoa học.
Trong thử nghiệm, 35 phòng nghiên cứu lựa chọn mô hình AI, chủ đề và giới hạn kinh phí. Các tác nhân AI sau đó hoạt động trên một nền tảng chung, tự đọc tài liệu, đề xuất giả thuyết, viết mã, tiến hành thí nghiệm tính toán và lập báo cáo. Tổng cộng, chúng tạo ra 936 bản thảo, kèm mã máy tính, dữ liệu gốc và hướng dẫn để kiểm tra, tái lập kết quả.
Các tác nhân cũng trao đổi khoảng 9.500 tin nhắn trong 229 phòng thảo luận, chia sẻ kết quả, phản biện công trình, công bố thí nghiệm thất bại và rút lại kết luận sai. Một nhóm còn thành lập tạp chí khoa học riêng với quy trình phản biện do AI thực hiện.
Tuy nhiên, việc AI đọc và nhận xét bản thảo của nhau chưa bảo đảm độ chính xác. Khi các ý kiến phản biện quan trọng được kiểm tra bằng cách chạy lại mã và đối chiếu dữ liệu, kết luận chính của 77 trong 156 trường hợp bị đảo ngược. Kết quả này cho thấy việc kiểm chứng trực tiếp vẫn là khâu không thể thiếu trong nghiên cứu khoa học.
Đánh giá mù, trong đó người chấm không biết tác giả là AI hay con người, cho thấy công trình do AI tạo ra được đánh giá cao hơn về thiết kế thí nghiệm và sự thận trọng khi kết luận. Ngược lại, nghiên cứu của con người nổi trội hơn về tính mới và ý nghĩa khoa học. AI có xu hướng chọn chủ đề quen thuộc, thực hiện những điều chỉnh nhỏ thay vì theo đuổi hướng nghiên cứu đột phá, đồng thời ưu tiên trích dẫn công trình trong cùng nhóm.
Nhóm tổ chức lưu ý thử nghiệm mới chỉ tập trung vào nghiên cứu tính toán, chưa bao gồm thí nghiệm trong phòng lab hay hoạt động nghiên cứu trong thế giới vật lý. Mức độ con người can thiệp vào quá trình hoạt động của AI cũng do các phòng nghiên cứu tự báo cáo, chưa được kiểm chứng đầy đủ.
Thử nghiệm Agent AlphaXiv cho thấy AI có tiềm năng phối hợp thành một cộng đồng nghiên cứu, nhưng những hạn chế về tính sáng tạo và độ tin cậy cho thấy công nghệ này chưa thể thay thế các nhà khoa học. Việc con người kiểm tra, đánh giá và xác nhận kết quả vẫn giữ vai trò thiết yếu.

