Xóa lõm sóng nhanh như Việt Nam khó cỡ nào?
Việt Nam hoàn tất chương trình phủ sóng di động cho 1.856 thôn, bản và cụm dân cư lõm sóng sau hơn 7 tháng. Ở nhiều quốc gia, phần việc tương tự kéo dài nhiều năm, tốn hàng tỷ USD.

Làng O2 (xã Vĩnh Sơn, tỉnh Gia Lai) không có đường cho xe cơ giới. Từ trung tâm xã, muốn vào làng chỉ có cách đi bộ gần 25 km, băng rừng, lội suối. Vậy mà mùa thu năm nay, toàn bộ thiết bị của một trạm phát sóng, kể cả máy phát điện, theo đúng lối mòn ấy vào tới làng.
Người dân O2 có mặt ở điểm tập kết từ sáng sớm, phát quang, dẫn đường rồi cùng đội thi công Viettel đưa từng món vật tư vào trong. Cuối tháng 9, trạm phát sóng. Từ đây, cả 57 hộ trong làng có thể gọi cho người thân ngay tại nơi mình sống, điều mà trưởng làng Đinh Kích tâm sự rằng đó là “không thể” vào trước kia.
O2 chỉ là một trong 1.856 điểm lõm sóng tại 23 tỉnh, thành phố mà Viettel nhận nhiệm vụ xóa trong năm 2026. Ngày 23/3, Thủ tướng giao Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng chỉ đạo Viettel khắc phục tình trạng lõm sóng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới.
Chiều 31/10, trạm thứ 1.337, cũng là trạm cuối cùng của chương trình, phát sóng tại bản Co Hày (tỉnh Sơn La) - sớm 2 tháng so với kế hoạch. Khoảng 130.000 người dân từ nay có mạng di động tốc độ cao ngay tại bản làng.
Hơn 7 tháng ấy xóa đi những điểm lõm tồn tại suốt hơn 3 thập kỷ, kể từ khi Việt Nam có mạng di động đầu tiên vào năm 1993. Để thấy hết ý nghĩa của tốc độ này, cần hiểu vì sao những điểm lõm ấy lại tồn tại lâu đến thế ở Việt Nam cũng như trên thế giới.
Vì sao những điểm lõm sóng còn lại khó phủ nhất?
Mạng di động Việt Nam hiện thuộc nhóm hàng đầu thế giới ở 3 tiêu chí: Độ phủ, giá cước và tốc độ. Sóng di động của Viettel phủ 99,7% dân số, cao hơn hẳn mức 94% của mạng 4G toàn cầu. Giá 1 GB dữ liệu chỉ 0,08 USD, rẻ thứ 9 thế giới năm 2026, theo công ty Cable.co.uk; trong khi mức trung bình của thế giới đắt hơn khoảng 30 lần. Về tốc độ, mạng di động Việt Nam đạt 230,31 Mbps, nhanh thứ 8 thế giới, theo kết quả của công ty Ookla vào tháng 9.
Thế nhưng, chính phần chưa đầy 0,3% dân số còn lại mới là khó nhất. Ở nước nào, mạng viễn thông cũng mở rộng theo trình tự quen thuộc: Phủ nơi đông dân trước, nơi thưa dân sau; làm nơi dễ trước, nơi khó sau. Bởi vậy, càng tiến gần tới những điểm lõm sau cùng, chi phí càng đội lên, còn hiệu quả về kinh tế gần như không có.
Theo Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu (GSMA), chi phí vận hành một trạm ở vùng nông thôn hẻo lánh cao hơn ở thành phố 35-40%. Riêng khoản kết nối trạm về mạng lõi có thể cao hơn tới 110%, vì nhà mạng phải kéo cáp quang đường dài hoặc dùng viba, vệ tinh.
Ở nơi chưa có điện lưới, doanh nghiệp còn phải tự lo nguồn điện. Tại Việt Nam, theo Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Viettel, chi phí đầu tư một trạm ở vùng lõm sóng gấp khoảng 1,5-2 lần trạm thông thường. Trong khi đó, mỗi thuê bao ở những vùng này có khi chỉ mang về khoảng 20.000 đồng/tháng. Nếu chỉ tính bài toán kinh doanh, gần như không có lý do để dựng trạm.
Cũng vì thế mà khoảng cách số vẫn hiện diện ở mọi châu lục. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), năm 2026, mạng 4G phủ 99% dân số thành thị trên thế giới, nhưng ở nông thôn mới đạt 87%, riêng nông thôn ở các nước thu nhập thấp chỉ 54%.
Chương trình Mobile Black Spot của Australia cho thấy điều đó. Chính phủ Australia khởi động chương trình từ năm 2015, cam kết hơn 1 tỷ đô la Australia qua 8 vòng tài trợ. Theo báo cáo đánh giá độc lập, những vòng đầu giải quyết gần hết các vị trí còn có khả năng sinh lời. Càng về vòng sau, địa bàn càng thưa dân, chi phí xây dựng và duy trì càng tăng, đến mức từ vòng thứ 6, Chính phủ Australia phải gánh thêm chi phí vận hành. Sau hơn 10 năm, tính đến cuối tháng 10/2026, chương trình mới có 1.213 trạm hoạt động.
Ở Ấn Độ, tiến độ cũng phải tính bằng năm. Tháng 7/2022, nước này phê duyệt dự án đưa 4G về 24.680 ngôi làng, dành khoảng 3 tỷ USD từ quỹ viễn thông công ích, trong đó tính sẵn 5 năm chi phí vận hành. Đến cuối tháng 2/2026, sau gần 4 năm triển khai, Ấn Độ mới phát sóng được 14.301 trong tổng số 23.570 trạm.
Gần Việt Nam hơn, Indonesia dựng trạm 4G tại 6.747 điểm thuộc vùng sâu, biên giới và hải đảo. Dù vậy, đến tháng 8/2026, quốc gia vạn đảo này vẫn còn khoảng 2.000 làng chưa có sóng và đang phải chuyển sang dùng vệ tinh cho những nơi không thể dựng trạm.
Các chương trình trên khác nhau về quy mô, địa hình lẫn tiêu chí, nên khó đặt lên cùng bàn cân. Song chúng có chung 2 điểm: Không nước nào giải được bài toán này bằng cơ chế thị trường và thời gian hoàn thành luôn tính bằng nhiều năm.
Cách Việt Nam xóa lõm sóng
“Đời sống của nhân dân là mục tiêu của Đảng, Nhà nước chúng ta”, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, phát biểu tại Hội nghị tổng kết chương trình ngày 20/11. Với Việt Nam, đưa sóng tới những bản làng xa nhất trước hết là nhiệm vụ phục vụ nhân dân, chứ không phải quyết định đầu tư thương mại.
Lời giải đầu tiên nằm ở cách giao việc. Việt Nam không chia chương trình thành nhiều vòng tài trợ như Australia. Thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Thủ tướng giao nhiệm vụ cho một đầu mối là Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, trực tiếp thực hiện là Viettel. Ngày 19/6, Bộ Quốc phòng phê duyệt kế hoạch với danh sách rõ đến từng địa chỉ, tổng cộng 1.856 điểm lõm, gồm 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư, mỗi cụm có từ 50 người trở lên. Tính từ ngày phê duyệt kế hoạch đến khi trạm cuối cùng phát sóng, Viettel chỉ mất hơn 4 tháng.

Viettel cùng các lực lượng vượt địa hình hiểm trở để hoàn thành chương trình phủ sóng di động đến với bà con.
Sở dĩ làm được như vậy là bởi Viettel không đợi có kế hoạch mới bắt tay vào việc. Từ tháng 3, tập đoàn cùng lúc triển khai khảo sát, chọn vị trí, thiết kế và chuẩn bị vật tư. Nhờ đó, Viettel hoàn thành thiết kế sớm 2 tháng. Đến tháng 7, Viettel thuê xong 90% vị trí đặt trạm, rút ngắn khoảng 4 tháng so với tiến độ thông thường.
Khó khăn lớn nhất vẫn nằm ở thực địa. Trong 1.337 trạm, có 201 trạm đặt ở nơi chưa có điện lưới quốc gia, còn một nửa số trạm tập trung ở 4 tỉnh miền núi phía bắc là Sơn La, Tuyên Quang, Cao Bằng và Điện Biên. Vì thế, mỗi vị trí phải có phương án riêng, tính toán kỹ ngay từ trên bản vẽ. Ở những đoạn ôtô không vào được, đội thi công tháo rời máy phát điện nặng 450 kg thành từng bộ phận, chở bằng xe máy rồi lắp lại tại công trường.
Ở nơi không có điện cho máy thi công, kỹ sư gia công sẵn cấu kiện để lên tới nơi chỉ việc lắp ghép bằng bu-lông. Tại điểm không thể kéo cáp quang, Viettel lắp đặt 170 tuyến viba để nối trạm về mạng lưới. Dù tính toán tối ưu đến vậy, Viettel và các lực lượng vẫn phải kéo 3.800 km cáp quang, dựng mới 10.000 cột truyền dẫn, kéo hơn 600 km cáp điện và đưa 171 máy phát điện lên các điểm trạm.
Trên những công trường ấy, Viettel không đơn độc. Các quân khu, bộ chỉ huy quân sự tỉnh và đồn biên phòng tham gia ngay từ khâu khảo sát đến thi công. Tại Lạng Sơn, bộ đội trực tiếp kéo cáp quang về trạm. Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam vào cuộc, giải quyết nguồn điện cho 82 điểm trạm. Ở bản Lân Đặt, khi mọi phương án cấp điện đều không khả thi, tỉnh Lạng Sơn lắp hệ thống điện mặt trời cho trạm. Trên cả nước, 157 hộ dân tự nguyện hiến đất để dựng trạm.
Ngay cả khi thời tiết bất lợi, tiến độ chung không bị phá vỡ. Tháng 9, những đợt mưa kéo dài khiến nhiều công trường đứng trước nguy cơ chậm tiến độ. Viettel lập tức tăng cường lực lượng kỹ thuật cho địa bàn trọng điểm, đưa kỹ sư xuống tận từng bản để gỡ vướng ngay tại chỗ, nhờ đó các trạm tồn đọng nhanh chóng khởi công trở lại.
“Đây là những trạm khó khăn nhất, xa nhất, hiểm trở nhất. Phải thực hiện trong thời gian rất ngắn, chính vì vậy cần đội ngũ kỹ thuật kinh nghiệm xuống tận địa bàn để chỉ huy, tháo gỡ khó khăn tại chỗ”, Thượng tá Vũ Khánh Duy, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Mạng lưới Viettel, cho biết.
Mỗi trạm phát sóng sớm hơn kế hoạch là thêm thời gian bà con được kết nối. Bản Lân Đặt (Lạng Sơn) mỗi năm bị cô lập khoảng 3 tháng mùa mưa. Từ dịp Quốc khánh 2/9, bản đã có sóng, người dân có thể nhận cảnh báo thiên tai và gọi cứu hộ ngay tại nhà. Trên tuyến biên giới, 48 trạm mới giúp bộ đội biên phòng tuần tra, quản lý đường biên hiệu quả hơn. Riêng tại Điện Biên, trạm cao 42 m trên địa bàn Đồn biên phòng Mường Pồn phủ sóng khoảng 20 km đường biên Việt - Lào, nơi trước đây các tổ tuần tra hoạt động trong vùng không có sóng.
Hoàn thành 1.337 trạm chưa phải là điểm dừng. “Ở đâu có đồng bào sinh sống, có cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, ở đó cần có hạ tầng viễn thông và các tiện ích số”, Đại tướng Phan Văn Giang nhấn mạnh tại hội nghị tổng kết.
“Phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm. Nhiều cụm dân cư ở địa bàn phức tạp hơn, quy mô nhỏ hơn, chỉ từ 30-50 người dân, thậm chí chỉ 10-30 người, tương đương 2-5 hộ gia đình đang mong chờ được kết nối”, Trung tướng Tào Đức Thắng cho biết. Viettel đang rà soát, đề xuất mở rộng phủ sóng tới các cụm dân cư này, cùng những điểm lõm phát sinh do địa hình và chốt tuần tra biên giới ở nơi xa xôi, hiểm trở.

Trung tướng Tào Đức Thắng phát biểu tại Hội nghị tổng kết.
Mở rộng vùng phủ đi cùng yêu cầu giữ sóng. Theo Đại tướng Phan Văn Giang, hoàn thành các trạm phát sóng mới chỉ là bước khởi đầu, điều quan trọng là vận hành hệ thống ổn định, bền vững. Viettel phải bảo đảm các trạm hoạt động thông suốt qua mùa mưa bão, đồng thời cùng chính quyền địa phương hướng dẫn bà con sử dụng dịch vụ số - từ tiêu thụ nông sản, khám chữa bệnh từ xa đến dịch vụ công trực tuyến.
Năm 2008, Viettel đưa sóng ra quần đảo Trường Sa và nhà giàn DK1 giữa biển khơi. Năm 2026, sóng di động đến bản Co Hày giữa núi rừng Tây Bắc cùng 1.855 điểm lõm khác trên cả nước. Hai cột mốc cách nhau gần 2 thập kỷ cùng khẳng định nguyên tắc: Hạ tầng số phải đến được với người dân ở những nơi xa nhất, bởi chuyển đổi số quốc gia chỉ trọn vẹn khi không ai đứng ngoài kết nối.
