Gần 185.000 ca năm 2025, sốt xuất huyết không còn là bệnh theo mùa

Hội nghị diễn ra ngày 5-6/11 tại Hà Nội, do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) chủ trì, phối hợp với Trường Đại học Y Hà Nội, Trung tâm CCHIP, Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức. Năm thứ hai liên tiếp, sự kiện quy tụ hơn 700 đại biểu từ Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới, Sở Y tế và CDC 34 tỉnh, thành, với 4 phiên chuyên đề, hơn 15 báo cáo và hơn 60 poster khoa học.

Hội nghị Sốt xuất huyết Dengue 2026 diễn ra từ ngày 5-6/11/2026. Ảnh: Xuân Hương

Gánh nặng sốt xuất huyết kéo dài 

Từ năm 1980 đến nay, Việt Nam ghi nhận hàng trăm nghìn ca sốt xuất huyết Dengue (SXHD) mỗi năm, năm nào cũng có ca tử vong. SXHD hiện đứng đầu về tỷ lệ mắc và thứ hai về tỷ lệ tử vong trong nhóm bệnh truyền nhiễm.

Theo thống kê của Bộ Y tế, năm 2025, cả nước có 184.903 ca, cao nhất châu Á - Thái Bình Dương. Chỉ trong 10 tháng đầu năm 2026 đã có 170.684 ca mắc và 21 ca tử vong, gấp khoảng 1,3 lần cùng kỳ. 

Bệnh lưu hành quanh năm, lan cả lên các tỉnh miền núi như Tuyên Quang, Sơn La. Cả bốn tuýp vi rút DENV-1, 2, 3, 4 cùng lưu hành; cộng thêm biến đổi khí hậu, đô thị hóa và muỗi kháng hóa chất khiến dịch ngày càng khó lường.

"Cần triển khai các giải pháp phòng bệnh quyết liệt, chủ động và dựa trên bằng chứng khoa học", TS. Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, nhấn mạnh, đồng thời đề nghị kết hợp kiểm soát muỗi truyền bệnh với nâng cao nhận thức cộng đồng.

S. Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: PV

Tại hội nghị, TTND.GS.TS. Nguyễn Văn Kính, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cập nhật Dự thảo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị SXHD 2026. Dự thảo kế thừa hướng dẫn năm 2023, tham khảo hướng dẫn mới của WHO năm 2025 và kinh nghiệm điều trị của các chuyên gia trong nước. 

Điểm mới quan trọng là Chương Phòng ngừa. Do SXHD chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, dự thảo khuyến nghị kết hợp đồng thời tiêm vắc-xin theo quy định hiện hành, giám sát và phòng bệnh theo quy định của Bộ Y tế, cùng kiểm soát muỗi: tránh muỗi đốt, diệt bọ gậy, lăng quăng. Cách tiếp cận này phù hợp với chiến lược tích hợp kiểm soát SXHD mà WHO khuyến nghị.

Công nghệ số giúp dự báo dịch sốt xuất huyết trước nhiều tuần

Theo báo cáo của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương (NIHE), công tác phòng chống hiện chủ yếu triển khai sau khi đã có ca bệnh, ổ dịch. Dự báo sớm giúp xác định trước thời điểm, địa bàn nguy cơ cao để ưu tiên nguồn lực, phù hợp tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW về chuyển mạnh sang chủ động phòng bệnh.

Việt Nam hiện có ba công cụ dự báo SXHD. D-MOSS dự báo cho toàn quốc ở cấp tỉnh, trước 1-6 tháng, dựa trên dữ liệu viễn thám và khí hậu. DART dùng học máy để dự báo hằng tuần cho các quận, huyện của TP. Hồ Chí Minh. E-Dengue dự báo trước 3 tháng cho cấp quận, huyện tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Các hoạt động phòng chống sốt xuất huyết tại Cần Thơ. Ảnh:  Tuấn Nguyễn

Cả ba công cụ đều cho kết quả tốt hơn các mô hình so sánh; D-MOSS dự báo đúng 83-94% số tháng vượt hay không vượt ngưỡng dịch. E-Dengue đang được thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên 118 cụm giai đoạn 2026-2027 để đo tác động thực lên tỷ suất mắc; mùa dịch năm nay đã phát 63 cảnh báo, tất cả đều được đáp ứng.

Tuy vậy, chất lượng dự báo phụ thuộc vào dữ liệu giám sát. Ước tính mỗi ca được báo cáo tại Việt Nam tương ứng khoảng 5,8 ca có triệu chứng. NIHE đề xuất xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành, thẩm định công cụ dự báo và bố trí kinh phí để địa phương kịp hành động khi có cảnh báo. "Dự báo chỉ có giá trị khi gắn với hành động", báo cáo kết luận.

Kinh nghiệm quốc tế và lời kêu gọi hành động đồng bộ

Tại phiên toàn thể, TS.BS. Rosana Richtmann (Brazil) cho biết nước này đã đưa vắc-xin SXHD vào chương trình tiêm chủng công từ năm 2024, mở rộng từ 521 lên 2.752 địa phương. Số liệu thực tế tại São Paulo giai đoạn 2024-2025 cho thấy tiêm đủ hai mũi giúp giảm 73,1% nguy cơ mắc bệnh có triệu chứng và 87,9% nguy cơ nhập viện. Indonesia cũng đang kết hợp vắc-xin với công nghệ y tế tại các vùng nguy cơ cao.

Tại Việt Nam, hiện có một vắc-xin phòng SXHD được Bộ Y tế phê duyệt. Theo ông Benjamin Ping, Tổng Giám đốc Takeda Việt Nam, phần lớn người dân vẫn chưa hiểu đầy đủ nguy cơ của bệnh và sự cấp thiết của việc chủ động phòng ngừa.

Hội nghị 2026 có chủ đề "Dengue in ACTion: Ứng dụng khoa học vào thực tiễn hướng tới quản lý toàn diện sốt xuất huyết Dengue". Ảnh: Xuân Hương

Khép lại hội nghị, các chuyên gia kêu gọi triển khai đồng bộ các biện pháp dự phòng ở mọi cấp: tăng cường giám sát dịch tễ, nâng cao năng lực điều trị, truyền thông thay đổi hành vi và khuyến khích tiêm chủng phù hợp. Mỗi người dân có thể bắt đầu từ việc loại bỏ nơi muỗi sinh sản, tránh muỗi đốt và hỏi ý kiến bác sĩ về biện pháp phòng bệnh phù hợp với bản thân./.