Gần 2 thập kỷ điêu đứng của HTX Suối Ngọc - Vua Bà: Hệ lụy từ những quyết định trái luật của tỉnh Hòa Bình cũ

UBND tỉnh Hòa Bình cũ chỉ đạo cấp dưới làm trái luật

Theo Thông báo Kết luận thanh tra số 3415/TB-TTCP, nguồn cơn của chuỗi sai phạm bắt đầu từ việc UBND huyện Lương Sơn cũ ban hành Quyết định số 290/QĐ-UBND ngày 04/4/2007 giải thể bắt buộc đối với HTX Suối Ngọc - Vua Bà.

Hợp tác xã Suối Ngọc - Vua Bà - Ảnh: Tuấn Dương.

Lý do được đưa ra là HTX không thực hiện chuyển đổi thành doanh nghiệp theo yêu cầu của UBND tỉnh Hòa Bình. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ khẳng định lý do này hoàn toàn không phù hợp với quy định về các trường hợp giải thể bắt buộc tại khoản 2 Điều 42 Luật Hợp tác xã năm 2003.

Điều đáng nói, bản thân UBND huyện Lương Sơn từng nhận thức rất rõ việc thiếu cơ sở pháp lý này. Ngày 03/11/2005, UBND huyện đã có Văn bản số 45/CV-UBND báo cáo thẳng với UBND tỉnh Hòa Bình rằng huyện "không đủ căn cứ pháp lý để ra quyết định giải thể bắt buộc đối với HTX". Thế nhưng, bỏ qua báo cáo của cấp dưới, ngày 30/3/2007, UBND tỉnh Hòa Bình tiếp tục ra Văn bản số 450/UBND-NC yêu cầu UBND huyện Lương Sơn phải tổ chức thực hiện ngay việc ra quyết định giải thể. Hậu quả là một quyết định giải thể thiếu căn cứ pháp luật đã được ấn nút ban hành, đẩy tổ chức kinh tế này vào đường cùng.

Giải quyết khiếu nại bằng những lý do thiếu cơ sở

Sự tùy tiện trong quản lý hành chính chưa dừng lại ở đó. Khi HTX khiếu nại lên cấp tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình thời điểm đó đã ban hành Quyết định số 275/QĐ-UBND ngày 04/02/2008 (giải quyết khiếu nại lần hai), không thừa nhận khiếu nại của HTX và tiếp tục giữ nguyên quyết định giải thể.

Dưới góc nhìn pháp lý, Thanh tra Chính phủ đã chỉ rõ hàng loạt căn cứ mà Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình sử dụng để bác đơn khiếu nại là hoàn toàn không phù hợp với Luật Hợp tác xã 2003.

Theo đó, UBND tỉnh Hòa Bình viện cớ HTX chậm tổ chức Đại hội xã viên (chậm 1 tháng 13 ngày) để làm căn cứ giải thể bắt buộc. Thế nhưng sự thật là HTX đã tổ chức đại hội từ đầu năm 2002 (trước thời điểm huyện ra quyết định đình chỉ hoạt động tới 10 tháng). Thậm chí, tại thời điểm tổ chức đại hội còn có cả sự tham dự của đại diện cơ quan có thẩm quyền nhưng không hề có sự chấn chỉnh, xử lý nào.

Việc UBND tỉnh Hòa Bình yêu cầu HTX phải chuyển đổi thành doanh nghiệp, và coi việc không chuyển đổi là lý do giải thể. Cơ quan thanh tra nhấn mạnh yêu cầu này của tỉnh đi ngược lại hoàn toàn với chính sách của Nhà nước về khuyến khích phát triển hợp tác xã. Hơn nữa, việc không chuyển đổi thành doanh nghiệp không hề thuộc một trong các trường hợp bị giải thể bắt buộc theo Luật Hợp tác xã.

Ngoài ra UBND tỉnh Hòa Bình lấy lý do UBND huyện Lương Sơn cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp sai thẩm quyền để từ chối giải quyết khiếu nại. Theo cơ quan thanh tra đây là một viện dẫn không thuyết phục, bởi lỗi hướng dẫn thủ tục cấp sai thuộc về UBND huyện, và theo pháp luật thì đây không phải là căn cứ để giải thể bắt buộc HTX.

Nghiêm trọng hơn, khi ban hành quyết định giải quyết khiếu nại, Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình đã cố tình "bỏ ngoài tai" những kiến nghị khách quan từ chính các cơ quan tham mưu. Đoàn Thanh tra Liên ngành của tỉnh đã 2 lần có báo cáo (vào năm 2003 và 2005) đánh giá các sai phạm của HTX chưa đến mức phải giải thể bắt buộc và kiến nghị cho phép HTX tiếp tục hoạt động, nhưng lãnh đạo tỉnh đã bỏ qua mà không xem xét.

Hệ lụy kéo dài và yêu cầu xử lý trách nhiệm

Những quyết định hành chính thiếu chuẩn xác của UBND tỉnh Hòa Bình (cũ) đã để lại một "di sản" pháp lý vô cùng phức tạp. Kể từ khi xã Tiến Xuân được sáp nhập về Thủ đô Hà Nội (năm 2008), các cơ quan chức năng của thành phố đã phải loay hoay, lúng túng trong việc xác định thẩm quyền xử lý khối di sản này.

Nguyên nhân chính là do quyết định giải thể của huyện Lương Sơn không phù hợp quy định, cộng với việc UBND thành phố Hà Nội chậm kiểm tra, rà soát, dẫn đến vụ việc bị đình trệ, đẩy HTX vào tình trạng khiếu nại dai dẳng.

Căn cứ vào những thiếu sót, vi phạm đã được vạch rõ, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Phú Thọ và UBND thành phố Hà Nội phải lập tức tổ chức rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, nguyên nhân cũng như trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ.

Trên cơ sở kết quả rà soát, nếu có đủ căn cứ theo quy định, các cơ quan chức năng phải tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý nghiêm minh theo pháp luật, tuyệt đối không bao che. Kết quả thực hiện việc xử lý này phải được báo cáo về Thanh tra Chính phủ để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Đáng chú ý, tinh thần chỉ đạo quyết liệt này cũng đã được Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu yêu cầu UBND tỉnh Phú Thọ, UBND thành phố Hà Nội và các cơ quan liên quan nghiêm túc thực hiện thông qua Văn bản số 9237/VPCP-V.I ban hành ngày 10/9/2026.

Vụ việc HTX Suối Ngọc - Vua Bà không chỉ là một bài học về công tác quản lý nhà nước tại địa phương trong việc áp dụng pháp luật. Đó còn là minh chứng cho thấy những hệ lụy mà người dân và tổ chức kinh tế phải gánh chịu khi các quyết định hành chính được ban hành thiếu cẩn trọng, thiếu tính thượng tôn pháp luật và bỏ qua những tư vấn chính đáng từ cơ quan tham mưu.