Gần 38% sinh viên cho rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine, quảng cáo 'ngầm' để tiếp cận giới trẻ

Ngày 9/4, tại Hà Nội, Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức Hội thảo chia sẻ kết quả nghiên cứu: "Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành".

Tham dự có đại diện lãnh đạo Vụ Pháp chế và Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cùng nhiều đơn vị liên quan, các cơ quan báo chí.

Nghiên cứu được triển khai theo ba hợp phần chính. Thứ nhất, là khảo sát trên nhóm sinh viên 18 - 24 tuổi nhằm đánh giá thực trạng sử dụng và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới.

Thứ hai, là khảo sát các điểm bán lẻ từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng để ghi nhận mức độ tuân thủ và xu hướng chuyển dịch hoạt động kinh doanh.

Thứ ba, là phân tích social listening trên các nền tảng số nhằm theo dõi sự thay đổi của môi trường truyền thông trực tuyến liên quan đến các sản phẩm thuốc lá mới.

PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường đại học Y tế Công cộng phát biểu.

Nhiều nhận thức sai lầm về thuốc lá mới

Nghiên cứu do nhóm giảng viên, nhà khoa học của trường thực hiện tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM, khảo sát 2.462 sinh viên độ tuổi 18-24, kết hợp quan sát 126 điểm bán lẻ và 24 cuộc phỏng vấn sâu.

PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường đại học Y tế Công cộng, cho biết mặc dù quy định cấm đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 theo nghị quyết của Quốc hội, nhưng thực tế sử dụng và mức độ phơi nhiễm quảng cáo trong sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM vẫn ở mức đáng báo động.

Kết quả nghiên cứu cho thấy khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Với thuốc lá nung nóng, tỉ lệ lần lượt là 6% và 0,8%. Đặc biệt độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm này chỉ khoảng 16,9 tuổi.

Không chỉ vậy, nhận thức sai lệch về sản phẩm này khá phổ biến, thể hiện qua những con số như: 37,8% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine, 15% cho rằng khói chỉ là "hơi nước" vô hại, 43,6% nghĩ rằng sản phẩm này giúp bỏ thuốc lá truyền thống (với sinh viên nữ con số này lên đến hơn 62%) và 32,5% tin rằng hơi thuốc thụ động là an toàn.

Đáng chú ý, thông tin của nghiên cứu còn cho thấy nhiều người trẻ còn gắn thuốc lá điện tử với hình ảnh tích cực. Có tới 74,8% cho rằng hút thuốc lá điện tử trông ngầu, 57,7% cảm thấy tự tin hơn khi sử dụng, 41,7% thấy bình tĩnh hơn và 38,3% cảm thấy vui vẻ

"Những kết quả nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học quan trọng, giúp các nhà hoạch định chính sách có thêm dữ liệu để hoàn thiện các quy định dưới luật"- bà Hương nói.

TS Trần Thị Bích Thảo - đại diện nhóm nghiên cứu Trường Đại học Y tế Công cộng trình bày kết quả nghiên cứu.

Quảng cáo chuyển sang môi trường mạng, bán hàng trực tuyến

Thông tin của nhóm nghiên cứu cũng cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 của Quốc hội được triển khai, nghiên cứu ghi nhận những chuyển biến tích cực bước đầu trong việc kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Khảo sát tại 126 điểm bán lẻ từng kinh doanh các sản phẩm này và có địa chỉ cụ thể trên Google Maps cho thấy 64,3% cơ sở đã đóng cửa. Điều này cho thấy việc thực hiện Nghị quyết 173 đã tác động rõ rệt đến chấm dứt hoạt động kinh doanh công khai tại các cửa hàng trực tiếp.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy có sự chuyển dịch các hoạt động kinh doanh, quảng cáo, tiếp thị sản phẩm sang môi trường internet. Trong số các điểm bán được khảo sát, 34,9% đã chuyển sang bán hàng trực tuyến.

Đồng thời, 39,2% sinh viên cho biết vẫn tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua, chủ yếu qua Facebook (65,2%), TikTok (48,7%), Google (48,3%) và YouTube (35,4%).

"Kết quả này cho thấy sau khi hoạt động bán hàng trực tiếp bị hạn chế, các doanh nghiệp và người bán đang thích ứng bằng cách đẩy mạnh hiện diện trên internet, tận dụng mạng xã hội, nền tảng tìm kiếm và các hình thức quảng bá trực tuyến để duy trì khả năng tiếp cận người dùng.

Nghiên cứu cho thấy môi trường xã hội và truyền thông số tiếp tục có ảnh hưởng rõ rệt đến sự tiếp cận và hành vi sử dụng, đặc biệt ở thanh thiếu niên"- TS Trần Thị Bích Thảo - đại diện nhóm nghiên cứu Trường Đại học Y tế Công cộng nói.

ThS Đinh Thị Thu Thủy - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) phát biểu.

Đại diện tại của Tổ chức Campaign for Tobacco Free Kids, ThS. Bùi Thị Thu Giang, Quản lý chương trình, chia sẻ bằng chứng từ nghiên cứu quốc tế cho thấy các tập đoàn thuốc lá lớn nhất thế giới đang sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm thuốc lá mới.

Trong giai đoạn 2018- 2025, đã có 3,4 tỷ lần nội dung quảng cáo 3 sản phẩm điển hình tại hơn 60 quốc gia được ghi nhận. Nội dung này đã tiếp cận khoảng 385 triệu tài khoản, chủ yếu trên Instagram. Trong đó, 40% người xem là người trẻ dưới 25 tuổi, trong đó có khoảng 150 triệu thanh thiếu niên, bao gồm 16 triệu người dưới 18 tuổi.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng bằng chứng thu được không chỉ phản ánh thực trạng hiện nay mà còn cho thấy những thách thức mới trong công tác cấm quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị thuốc lá trên internet.

Do đó, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện chính sách và giám sát, thực thi pháp luật, truyền thông thay đổi nhận thức và hành vi hút thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên và trẻ em.

Các chuyên gia, đại biểu tham dự chương trình.