Gần dân, hiểu dân, cùng nhân dân giám sátBài 1: 'Lăng kính' giám sát của Mặt trận Tổ quốc

Hoạt động giám sát được gắn với những vấn đề “sát sườn” của người dân sẽ góp phần tạo dựng sự đồng thuận trong xã hội. Ảnh: ST

Từ những cuộc giám sát còn mang tính diện rộng, chủ yếu dựa vào báo cáo, hoạt động của Mặt trận đang có sự chuyển dịch rõ nét, lựa chọn đúng trọng tâm, trọng điểm và bám sát những nội dung liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân, đưa tiếng nói của người dân trở thành động lực quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị và củng cố niềm tin xã hội.

Công cụ cốt lõi để Mặt trận tham gia kiểm soát quyền lực nhà nước

Trong hệ thống chính trị nước ta, MTTQ Việt Nam giữ vai trò đặc biệt trong việc tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Cùng với chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, giám sát và phản biện xã hội ngày càng trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm, thể hiện rõ vai trò của Mặt trận trong tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và kiểm soát quyền lực nhà nước.

Sứ mệnh đó đã được thể chế hóa trong nhiều chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật. Hiến pháp, Luật MTTQ Việt Nam, Quy chế giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam cùng nhiều văn bản liên quan đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để Mặt trận thực hiện chức năng cốt lõi này, từ đó gặt hái được nhiều kết quả tích cực.

Theo báo cáo của MTTQ Việt Nam, giai đoạn 2024-2026, Mặt trận chủ trì thực hiện 5 nội dung giám sát; các tổ chức chính trị - xã hội chủ trì thực hiện 12 nội dung giám sát. Cùng với đó, Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp đã phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức hơn 2.300 cuộc giám sát trên nhiều lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân.

Hoạt động phản biện xã hội cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Trong giai đoạn 2024-2026, MTTQ Việt Nam đã tổ chức phản biện xã hội đối với 7 dự án luật; các địa phương tổ chức 1.362 hội nghị phản biện, tham vấn ý kiến đối với nhiều quyết sách quan trọng. Nhiều ý kiến phản biện có chất lượng đã được các cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành. Mặt trận các cấp cũng đã tham gia góp ý hơn 3.240 đề án và 4.670 chương trình phát triển kinh tế - xã hội, qua đó góp phần đưa tiếng nói của nhân dân vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách.

Theo chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Minh Phong, những kết quả đạt được trong công tác giám sát, phản biện xã hội cho thấy vai trò của MTTQ Việt Nam đang ngày càng được khẳng định trong đời sống chính trị - xã hội, nhất là trong việc tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự đồng thuận xã hội.

“Khi ý kiến của nhân dân được lắng nghe, khi những kiến nghị sau giám sát được tiếp thu và xử lý, niềm tin của người dân đối với Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị cũng được củng cố. Đây chính là thước đo quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động của Mặt trận” - ông Phong nhấn mạnh.

Giám sát ngày càng thực chất, hiệu quả

Cùng với việc mở rộng phạm vi và nâng cao chất lượng, hoạt động giám sát của MTTQ Việt Nam thời gian qua cũng có những chuyển biến rõ nét về chiều sâu nội dung. Theo đó, thay vì triển khai đồng thời trên nhiều lĩnh vực, Mặt trận hiện nay tập trung vào những vấn đề nóng, nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực và có tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Điều này được thể hiện rõ trong kế hoạch giám sát năm 2026 của MTTQ Việt Nam với hàng loạt chuyên đề gắn chặt với yêu cầu phát triển và đời sống xã hội. Trong đó có giám sát việc chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; giám sát việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững...

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, khi hoạt động giám sát được gắn với những vấn đề “sát sườn” của người dân, hiệu quả mang lại không chỉ dừng ở việc phát hiện vướng mắc mà còn góp phần tạo dựng sự đồng thuận trong xã hội.

Một minh chứng điển hình là quá trình triển khai Dự án đường Vành đai 2,5 qua địa bàn phường Yên Hòa, TP. Hà Nội. Theo bà Trần Cẩm Anh - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Yên Hòa, trong quá trình thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Mặt trận không chỉ thực hiện chức năng giám sát mà còn chủ động lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của các hộ dân thuộc diện thu hồi đất. Những ý kiến, kiến nghị của người dân được tổng hợp và chuyển tải kịp thời đến các cơ quan chức năng xem xét, xử lý. Nhờ đó, nhiều vướng mắc đã được tháo gỡ, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân, góp phần giúp công tác giải phóng mặt bằng các đoạn tuyến đi qua địa bàn hoàn thành vượt tiến độ Thành phố giao.

Theo TS. Nguyễn Văn Pha - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, để tiếp tục nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội, Mặt trận cần kiên trì theo đuổi phương châm lựa chọn đúng và trúng vấn đề, tập trung vào những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân. Quan trọng hơn, hoạt động giám sát phải tránh dàn trải, mỗi năm lựa chọn ít chuyên đề nhưng đi sâu, làm rõ trách nhiệm và theo dõi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát.

Phát huy cơ chế dân chủ từ gốc cơ sở

Sự đổi mới trong hoạt động giám sát của Mặt trận không chỉ thể hiện ở việc lựa chọn đúng nội dung, đúng trọng tâm mà còn ở việc mở rộng không gian để người dân tham gia sâu hơn vào quá trình giám sát và phản biện xã hội. Thực tiễn cho thấy, không ít vụ việc gây bức xúc trong dư luận được phát hiện từ những phản ánh trực tiếp của người dân. Từ các phản ánh đầy trách nhiệm này, Mặt trận các cấp đã chủ động tổ chức giám sát, đối thoại với chính quyền và các cơ quan chức năng, yêu cầu làm rõ trách nhiệm, đồng thời kiến nghị giải pháp khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Sự thay đổi đó cho thấy hoạt động giám sát của Mặt trận đang hướng đến sự chủ động tham gia nhiều hơn của nhân dân. Theo đó, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng kết quả giám sát mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình phát hiện vấn đề, cung cấp thông tin và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát, từ đó góp phần nâng cao tính khách quan, minh bạch và hiệu quả của hoạt động giám sát.

Đánh giá về xu hướng này, nhiều chuyên gia cho rằng vai trò quan trọng của hoạt động giám sát, phản biện xã hội không chỉ nằm ở việc phát hiện những bất cập trong quá trình thực thi chính sách mà còn tạo cơ chế để tiếng nói của nhân dân được phản ánh đầy đủ hơn trong hoạt động quản lý nhà nước. Khi cơ chế dân chủ được phát huy đầy đủ hơn với sự tham gia sâu hơn của người dân, việc kiểm soát quyền lực ở cơ sở cũng được củng cố, góp phần phòng ngừa từ sớm, từ xa những biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Khẳng định quyết tâm tiếp tục đổi mới hoạt động giám sát, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài cho biết, trong thời gian tới, Mặt trận sẽ tiếp tục đẩy mạnh thể chế hóa và thực hiện hiệu quả phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” theo hướng cụ thể, thực chất và có thể đo lường được. Trọng tâm là mở rộng các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện; tăng cường công khai, minh bạch thông tin và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức; tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia quản lý xã hội và giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật.

Cùng với đổi mới về nội dung, công tác giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam cũng có nhiều chuyển biến về phương thức thực hiện thông qua việc ứng dụng công nghệ số để mở rộng kênh tiếp nhận, tăng cường tương tác với người dân và nâng cao hiệu quả giám sát. Nội dung này sẽ được Báo Kiểm toán đề cập trong bài tiếp theo của tuyến bài./.