Gần dân từ không gian số: Kỳ 1: Phía sau video triệu view của 'đạo diễn áo xanh'

Vượt xa ranh giới của những bài tuyên truyền khô cứng: video nhịp sênh tiền điệu Xẩm, series hài nồng độ cồn...được các chiến sĩ Công an Hà Nội dàn dựng đang len lỏi vào đời sống, trở thành đòn bẩy tâm lý sâu sắc để cảm hóa con người.

"Phim trường" 0 đồng và những đúp quay toát mồ hôi

Góc máy rung lắc. Âm thanh thu mộc còn dính tiếng còi xe ngoài ngõ. Ánh sáng duy nhất là ngọn đèn tuýp hắt xuống từ trần hội trường. Vậy mà, loạt clip từ tấu hài "báo giá" vi phạm trật tự đô thị đến đọc luật kiểu game show của công an cơ sở lại liên tục leo lên Top thịnh hành.

Chúng tôi ghé trụ sở Công an phường Dương Nội (Hà Nội) vào một buổi xế chiều. Ê-kíp đang rục rịch "lên đồ" cho sản phẩm mới. Không gian chật. Đạo cụ giá trị nhất là chiếc chân máy tự mua trên mạng, nay rão khớp, quấn tạm vài vòng băng dính cho khỏi ngã.

Thiếu tá Đặng Quốc Hùng vuốt lại nếp áo, hít một hơi thật sâu rồi bước vào khung hình. Cầm máy quay (thực chất là một chiếc điện thoại thông minh "smartphone" bình thường). "Hôm nay, chúng tôi xin thông báo mức phạt... À quên, xin báo giá lỗi không đội mũ...", giọng Thiếu tá Hùng vấp giữa chừng. Cả phòng bật cười. Đúp đầu hỏng. Phải chật vật đến lần thứ mười, phân đoạn chưa tới một phút mới được chốt xong.

Lau vội giọt mồ hôi trên trán, anh bảo: "Dân võ biền quen rồi, vây bắt tội phạm thì tay chân dứt khoát lắm. Thế mà nhìn vào camera điện thoại là lóng ngóng, mồ hôi tuôn như tắm. Khó nhất là phải gạt bỏ sự uy nghiêm thường ngày, diễn sao cho ra nét trào phúng để tiếp cận thứ ngôn ngữ đời thường của giới trẻ. Cái khó ấy, người ngoài ít ai hình dung được".

Thiếu tá Đặng Quốc Hùng trong một cảnh quay tuyên truyền pháp luật. Ảnh: PV.

Từ điệu Xẩm chợ đời đến "quán nước mía" đo nồng độ cồn

Đỉnh cao của nghệ thuật tuyên truyền "cây - nhà - lá - vườn" là đoạn clip hát Xẩm cảnh báo cờ bạc và series hài châm biếm vi phạm nồng độ cồn mà đến giờ nhiều người vẫn còn nhắc.

Thiếu tá Đặng Quốc Hùng cho biết, hôm đó, anh em vò đầu bứt tai mãi không tìm được cách phá vỡ sự rập khuôn. Ai cũng biết kiểu chắp tay đọc điều khoản chẳng ai nghe. Một ý tưởng lóe lên: "dùng Xẩm".

Nghệ thuật dân gian dạo chợ đời, quen than vãn thói hư tật xấu, sao không mượn để nhắc luật (?!). Tất cả thành viên trong đội xúm lại. Người nặn óc viết lời sao cho khớp điều luật. Người ôm điện thoại lên YouTube tự học gõ sênh tiền.

Đêm xuống, đợi người dân ngủ yên, họ kéo nhau ra phòng họp bấm máy. Cảnh người chiến sĩ Công an nhịp sênh tiền điệu nghệ cất lên lời răn dạy đã "đánh" trúng vào một "huyệt" nào đó rất sâu trong tâm lý cộng đồng. Dưới bình luận, hàng nghìn tài khoản xuýt xoa: "Phách gõ một cái, luật vào tai triệu người".

Nhóm các bộ Công an phường Dương Nội bàn bạc kịch bản. Ảnh: PV

Chưa hạ nhiệt với điệu Xẩm, trên mạng xã hội lại nghiêng ngả với series clip của Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng Cảnh sát giao thông, Công an Hà Nội - chính là "ông chú bán nước mía" hóa thân thành ông chủ quán nước mía chém gió chuyện sự đời, hay những màn đối thoại dở khóc dở cười về "nóc nhà" và lỗi nồng độ cồn.

Sáng kiến "nảy mầm" từ chính những ca trực đêm trên đường. "Anh em chốt trạm thấy người say vẫn cố lái, bị thổi phạt thì khóc lóc, cãi cọ xót tiền. Thế là chúng tôi mượn hình ảnh ông chồng sợ vợ tước quyền tài chính vì bị phạt nồng độ cồn, hay anh cảnh sát thay quân trang sắc phục ra quay nước mía mưu sinh, để người dân ai cũng thấy gần gũi" - một cán bộ trong ê kíp kể lại.

Tiếng cười nổ ra sảng khoái. Nhưng hệ lụy pháp lý gửi gắm phía sau lại đọng lại rất sâu. Đánh vào tâm lý "sợ vợ", "xót tiền", những tình huống đời thường ấy đã gỡ bỏ rào cản hành chính cứng nhắc, để thông điệp "đã uống rượu bia, không lái xe" ngấm vào từng câu chuyện bên mâm cơm gia đình một cách mềm mại nhất.

Màn hình nứt kính và cách đánh thức lòng tự trọng

Khác với "điệu Xẩm" hay "quán nước mía" đầy trào phúng, tại Công an xã Yên Lãng (Hà Nội), Thượng úy Lưu Anh Tuấn chọn một ngã rẽ khác, đó là bóc tách sự trần trụi và xoáy thẳng vào tâm lý của tuổi mới lớn.

Thước phim của anh không có tiếng cười. Chỉ có cảnh một nhóm thanh thiếu niên xăm trổ lầm lụi nhổ cỏ tại nghĩa trang liệt sĩ, hay cặm cụi vung chổi quét rác trước cổng trường. Hỏi về khâu hậu kỳ, Thượng úy Lưu Anh Tuấn lôi từ trong túi quần ra chiếc điện thoại có tấm kính cường lực xé một đường nứt dài. "Trường quay và phòng dựng phim của tôi nằm gọn trong cái màn hình này đây" - anh ngắn gọn nói.

Thiếu tá Lưu Anh Tuấn. Ảnh: PV

Trực tiếp đối mặt với thanh thiếu niên bốc đồng nhiều năm, anh rành sự phản kháng của lứa tuổi này hơn ai hết. Phạt tiền hay gọi phụ huynh đôi khi chỉ đẩy các em vào thế chống đối. Lao động công ích tại nơi linh thiêng là một "đòn bẩy" khác.

Đứng trước anh linh những người đã ngã xuống, sự ngông cuồng của tuổi trẻ buộc phải chùng lại. Từng nhát cuốc bổ xuống không chỉ dọn sạch rác, mà đang gột rửa chính những suy nghĩ nông nổi của tuổi trẻ. Quá trình ấy được ghi lại cẩn thận, che chắn khuôn mặt, mở ra một đường lui danh dự để những thanh thiếu niên lầm lỡ còn cơ hội quay đầu.

"Tổng đài" không số giữa đêm khuya

Hàng triệu lượt xem không tự nhiên mà có, đó là quả ngọt của sự dấn thân, dám bước ra ngoài vùng an toàn, nhưng không chỉ vậy...

Trang cá nhân của các cán bộ, chiến sĩ giờ đây vô tình trở thành điểm tựa tinh thần của nhiều người. Giữa đêm khuya, tin nhắn vẫn dội về. Tiếng nấc nghẹn của một người mẹ bất lực khi con bỏ nhà đi. Sự hoang mang của một thanh niên lỡ trượt dài vào nợ nần. Đặt chiếc máy quay tự chế xuống bàn, các anh lại ngồi gõ từng dòng tin động viên, chia sẻ, tư vấn, mọi thứ diễn ra đầy kiên nhẫn, không vội.

Các clip "cây nhà lá vườn" với nội dung mang tính giáo dục cao đã nhận được hàng "triệu view" trên nền tảng mạng xã hội. Ảnh:PV

Đích đến sau cùng phía sau chiếc màn hình nứt kính, "quán nước mía" hay những đêm thức trắng cắt ghép video không phải là những nút "like" (yêu thích) vô tri hay biểu tượng "share" (chia sẻ) cơ học. Nó nằm ở cái cúi đầu nhận lỗi của một thanh niên ngổ ngáo, ở sự tự giác của một tài xế sau bữa nhậu và sự bình yên âm thầm đâm chồi từ trong những gia đình nhỏ giữa lòng Thủ đô.

Đằng sau những con số triệu lượt xem, triệu lượt yêu thích, triệu lượt chia sẻ ấy là một sự thật giản dị hơn nhiều - người dân sẵn lòng gõ những dòng bình luận đồng tình, sẵn sàng chuyển tiếp những clip cảnh báo đến người thân chỉ khi họ thực sự tin và cảm thấy hữu ích. Và nó chỉ đến khi người chiến sĩ Công an dù ở đâu, kể cả ngồi sau bàn phím đều hiện ra với cùng một hình ảnh - tận tụy, chân thành, vì dân phục vụ, vì cuộc sống bình yêu của nhân dân.

Đại úy Nguyễn Vũ Lê Linh, Trưởng ban Thanh niên Công an Hà Nội chia sẻ: "Trên môi trường số, không có chỗ cho kiểu làm phong trào hời hợt hay đối phó. Mỗi đoàn viên thanh niên Công an Thủ đô hôm nay phải là một chiến sĩ thực sự trên bàn phím, không chỉ thạo công nghệ, biết thiết kế đồ họa, dựng video bắt trend, mà quan trọng hơn là phải có bản lĩnh chính trị vững, đủ nhạy để định hướng dư luận đúng lúc, đúng chỗ. Tương tác với người dân trên mạng cũng phải bằng cái tâm và trách nhiệm như khi đối thoại trực tiếp. Có vậy mỗi bài đăng, mỗi thước phim mới thực sự chạm đến lòng người".

Dùng nhân tâm để thu phục con người, dùng những clip ngắn như những bài học thức tỉnh, đó là thứ mà những cán bộ, chiến sĩ Công an Hà Nội ở cơ sở đang hàng ngày kiến tạo, lặng lẽ bồi đắp bằng cái điện thoại và những đêm không ngủ. Mô hình "gần dân từ không gian số" đã biến các Fanpage, nhóm cộng đồng thành những điểm tựa an ninh vững chắc - nơi lòng tin của người dân được thể hiện qua từng lượt tương tác thực chất.