Gần như miễn nhiễm với ung thư, sống dai gấp 10 lần đồng loại: Bí mật gây sốc của loài chuột trụi lông

Chuột chũi trụi lông từ lâu đã được xem là một sinh vật đặc biệt quý hiếm và kỳ lạ trong thế giới động vật.

Sống ẩn mình trong những mạng lưới hang sâu dưới lòng sa mạc thuộc địa phận các nước Kenya, Ethiopia và Somalia, những sinh vật gặm nhấm này sở hữu thân hình khá khiêm tốn. Chúng nhỏ bé như chuột nhà, toàn thân không có lông và gần như mù lòa.

Thế nhưng, ẩn sau vẻ ngoài có phần "kỳ dị" ấy lại là một kỷ lục gia chống lão hóa đích thực. Trong khi họ hàng chuột thông thường chỉ có vòng đời ngắn khoảng 4 năm, thì chuột chũi trụi lông lại sở hữu tuổi thọ đáng kinh ngạc khi có thể sống tới hơn 30 năm, thậm chí có con từng đạt kỷ lục sống xấp xỉ 40 năm.

Chuột chũi trụi lông sở hữu tuổi thọ đáng kinh ngạc khi có thể sống hơn 30 năm. Ảnh: BBC

Tính theo kích thước cơ thể khiêm tốn của chúng, thời gian sống này dài gấp khoảng 10 lần quy luật thông thường của tự nhiên. Chính vì vậy, chuột chũi trụi lông đang trở thành một "mỏ vàng" vô giá cho các nghiên cứu về lão hóa và chống ung thư ở người.

Quy luật kỳ lạ thách thức thời gian

Điểm đặc biệt khiến giới khoa học trầm trồ chính là hình thái lão hóa vô cùng độc đáo của loài vật này. Ở hầu hết các loài động vật và cả con người, nguy cơ tử vong sẽ tăng dần theo thời gian khi tuổi tác ngày một cao.

Tuy nhiên, chuột chũi trụi lông lại đi ngược lại quy luật sinh lão bệnh tử đó, khi nguy cơ tử vong của chúng gần như không hề tăng lên theo năm tháng. Hiện tượng kỳ diệu này được các nhà sinh vật học gọi bằng thuật ngữ "lão hóa không đáng kể".

Chuột chũi trụi lông có nguy cơ tử vong gần như không hề tăng lên theo năm tháng. Ảnh: Liberty Science Center

Nhờ vậy, chúng vẫn duy trì được khả năng vận động dẻo dai cùng bản năng sinh sản mạnh mẽ cho đến tận những năm tháng cuối đời.

Dù không đạt đến cảnh giới bất tử, nhưng cách loài gặm nhấm này bảo trì hệ thống protein ổn định và kiểm soát chặt chẽ quy trình cắt ghép gen để duy trì sức khỏe bền bỉ suốt thời gian dài vẫn đang là một chủ đề nghiên cứu vô cùng sôi nổi.

"Tấm lá chắn" chống ung thư tuyệt đối

Một trong những "siêu năng lực" nổi bật nhất của chuột chũi trụi lông chính là khả năng kháng ung thư gần như tuyệt đối.

Qua nhiều thập kỷ theo dõi sát sao các đàn chuột trong phòng thí nghiệm, giới khoa học hầu như chưa từng ghi nhận bất kỳ trường hợp nào mắc phải căn bệnh nan y này. Bước ngoặt diễn ra vào năm 2013, khi nhóm nghiên cứu của Vera Gorbunova và Andrei Seluanov tại Đại học Rochester (Mỹ) đã tìm ra cơ chế cốt lõi.

Họ phát hiện trong các mô của chuột chũi trụi lông chứa một dạng hyaluronan (một phân tử nằm giữa các tế bào) có kích thước lớn bất thường, gấp hơn 5 lần hàm lượng phân tử này ở người và các loài chuột thông thường.

Một trong những siêu năng lực nổi bật nhất của chuột chũi trụi lông chính là khả năng kháng ung thư gần như tuyệt đối. Ảnh: Dudley Zoo & Castle

Chính cấu trúc hyaluronan khổng lồ này đóng vai trò như một chiếc "phanh khẩn cấp", lập tức ra lệnh cho các tế bào ngừng phân chia ngay khi chúng bắt đầu chen chúc, từ đó ngăn chặn hoàn toàn sự hình thành và phát triển của các khối u.

Để chứng minh đây là cơ chế trực tiếp, các nhà khoa học đã thử loại bỏ lượng hyaluronan đặc biệt này, và ngay lập tức, khả năng chống ung thư thần kỳ của chuột chũi trụi lông cũng biến mất hoàn toàn.

Khả năng sinh tồn trong môi trường thiếu oxy

Không dừng lại ở đó, loài vật này còn sở hữu khả năng sinh tồn phi thường trong môi trường cực kỳ thiếu thốn dưỡng khí do tập tính sống chen chúc trong các hang hầm sâu, nơi có hệ thống thông khí rất kém khiến nồng độ oxy luôn ở mức thấp còn hàm lượng khí CO2 lại rất cao.

Theo một nghiên cứu chấn động được công bố trên tạp chí Science vào năm 2017, chuột chũi trụi lông có thể chịu đựng được môi trường chỉ có 5% oxy trong nhiều giờ liên tục, và thậm chí sống sót kiên cường suốt 18 phút trong điều kiện hoàn toàn không có oxy trước khi hồi phục hoàn toàn.

Chuột trũi trụi lông sở hữu khả năng sinh tồn phi thường trong môi trường cực kỳ thiếu thốn dưỡng khí, do tập tính sống chen chúc trong các hang hầm sâu. Ảnh: Getty Images

Bí quyết sinh tồn nằm ở một "công tắc khẩn cấp" độc nhất vô nhị. Khi rơi vào tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng, cơ thể chúng sẽ tự động chuyển hóa fructose để sản xuất năng lượng, duy trì sự sống cho các cơ quan quan trọng.

Cánh cửa mới cho nền y học tương lai

Những đặc tính sinh học vô tiền khoáng hậu này không chỉ biến chuột chũi trụi lông thành "ngôi sao" trong mắt giới sinh học, mà còn thắp lên niềm hy vọng to lớn cho nền y học nhân loại.

Năm 2023, các nhà nghiên cứu tại Đại học Rochester đã tiến hành một thử nghiệm táo bạo khi cấy ghép gen tạo hyaluronan của chuột chũi trụi lông vào cơ thể chuột thí nghiệm thông thường.

Kết quả mang lại vô cùng khả quan: Những con chuột biến đổi gen này xuất hiện ít khối u hơn hẳn, giảm thiểu được tình trạng viêm nhiễm do tuổi già và kéo dài tuổi thọ thêm khoảng 4,4% so với bình thường.

Dù mức tăng tuổi thọ này còn khá khiêm tốn, nhưng việc giảm thiểu rõ rệt nguy cơ mắc ung thư ở giai đoạn xế chiều là một tín hiệu cực kỳ tiến triển và đáng khích lệ.

Chuột trũi trụi lông đang trở thành một "mỏ vàng" vô giá cho các nghiên cứu về lão hóa và chống ung thư ở người. Ảnh: Đại học Rochester

Hiện tại, các nhà khoa học đang nỗ lực tìm cách tăng cường và bảo vệ lượng hyaluronan trong cơ thể người thông qua việc sử dụng các phân tử ức chế quá trình phân hủy tự nhiên. Tất nhiên, hành trình chuyển giao thành tựu từ nghiên cứu này sang cơ thể người vẫn còn một khoảng cách rất lớn.

Chuột chũi trụi lông, cùng với các loài vật sống thọ đặc biệt khác như rùa, cá voi hay dơi ... chỉ là một vài trong những mảnh ghép giúp con người hiểu biết thêm về bản chất của lão hóa và ung thư.

Những gì chúng mang lại không phải là một công thức "trường sinh bất lão" trứ danh, mà là những manh mối khoa học cụ thể, có thể kiểm chứng nhằm giúp chúng ta làm chậm quá trình già nua và chủ động phòng ngừa bệnh tật.