Gánh nặng nợ công tạo áp lực lên nhiều nền kinh tế

Ảnh minh họa

Hàng nghìn tỷ USD phân bổ vào chi phí tài chính

Theo dữ liệu cập nhật từ Viện Tài chính Quốc tế (IIF), tính đến cuối tháng 6/2026, tổng nợ toàn cầu đã thiết lập kỷ lục mới, vượt 365 nghìn tỷ USD. Chỉ trong sáu tháng đầu năm, nợ toàn cầu đã tăng thêm 10 nghìn tỷ USD, trong đó Trung Quốc và Mỹ đóng góp phần lớn. Tổng dư nợ của Trung Quốc tăng thêm 4,8 nghìn tỷ USD, lên mức 72,5 nghìn tỷ USD, phản ánh áp lực suy giảm thu ngân sách từ đất đai và sự suy thoái của thị trường bất động sản. Trong khi đó, tổng nợ của Mỹ tăng 3,5 nghìn tỷ USD, lên 111,8 nghìn tỷ USD; nợ liên bang đạt mức 122,3% GDP trong quý II và vượt mốc 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8.

Sự gia tăng nợ kéo theo chi phí vay vốn phình to. Báo cáo của IIF chỉ ra rằng trong năm ngoái, các nền kinh tế phát triển đã chi hơn 3,3 nghìn tỷ USD tiền lãi cho các loại trái phiếu chính phủ được giao dịch quốc tế. Mức chi trả này thậm chí còn lớn hơn toàn bộ chi tiêu toàn cầu dành cho trí tuệ nhân tạo (2,6 nghìn tỷ USD), chi tiêu quốc phòng (3,1 nghìn tỷ USD) hay đầu tư vào năng lượng sạch (2,3 nghìn tỷ USD).

Dữ liệu chi tiết về chi phí nợ chính phủ do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố, được quy đổi theo ngang giá sức mua (PPP) năm 2025, cung cấp góc nhìn trực quan về gánh nặng này. Xét về giá trị tuyệt đối, Mỹ đứng đầu khi phải chi trả khoản lãi ròng hằng năm lên tới 1,23 nghìn tỷ USD. Xếp sau Mỹ là các nền kinh tế lớn của châu Âu, gồm Italy (đứng thứ hai) với 134,5 tỷ USD, Anh (đứng thứ ba) với 124,2 tỷ USD và Pháp (đứng thứ năm) với 93,2 tỷ USD; xen giữa là Mexico (đứng thứ tư), với 107,1 tỷ USD tiền lãi ròng.

Tuy nhiên, nếu xét trên góc độ áp lực ngân sách thông qua tỷ trọng chi trả lãi trong tổng chi tiêu chính phủ, Mexico lại là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, khi phải dành tới 10,9% tổng chi tiêu chỉ để trả lãi. Mỹ đứng thứ hai với 10,6%, tiếp theo là Colombia (7,4%), Italy (7,1%) và Hungary (7,0%).

Đáng chú ý, chi phí trả lãi hiện tại vẫn chưa phản ánh toàn bộ tác động của mặt bằng lãi suất tăng cao, bởi phần lớn nợ đang lưu hành được vay từ thời kỳ lãi suất thấp. Với gần 45% nợ chính phủ của các nước OECD sẽ đáo hạn vào năm 2027 hoặc sớm hơn, các quốc gia này sẽ buộc phải vay mới với lãi suất cao hơn nhiều để đảo nợ.

Bên cạnh đó, theo OECD, nợ công lớn chưa chắc đồng nghĩa với gánh nặng trả lãi lớn. Mức gánh nặng này còn phụ thuộc vào tiền lãi chính phủ thu được từ tài sản và lãi suất phải trả cho các khoản nợ. Có bảy quốc gia gồm Thụy Sĩ, Nhật Bản, Thụy Điển, Luxembourg, Đan Mạch, Hàn Quốc và Na Uy không được đưa vào danh sách do số thu từ tài sản tài chính lớn hơn số tiền lãi phải trả cho nợ công.

Nợ công sẽ tiếp tục kéo dài

Việc dành hàng nghìn tỷ USD để chi trả chi phí tài chính đang làm suy giảm khả năng đầu tư vào hạ tầng và an sinh xã hội của các quốc gia. Ông Emre Tiftik - Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu và chính sách tại IIF - nhận định rằng sự gia tăng nợ hiện nay không xuất phát từ một cuộc khủng hoảng cụ thể như năm 2008 hay đại dịch, mà đến từ một siêu chu kỳ được thúc đẩy bởi nhu cầu chi tiêu mang tính cơ cấu cho y tế, năng lượng, AI và quốc phòng. Chính vì lý do này, nợ công sẽ “vẫn tiếp tục tồn tại” dai dẳng.

IIF đặc biệt cảnh báo bốn nền kinh tế lớn gồm Mỹ, Nhật Bản, Pháp và Anh đang phải đối mặt với tình trạng “thâm hụt ngân sách lớn kéo dài và chi phí lãi vay gia tăng, những thách thức vốn thường thấy ở các quốc gia mới nổi đang gặp khó khăn về nợ”. Báo cáo nhấn mạnh nợ công đã trở thành một vấn đề chính trị phức tạp, tạo ra một “vòng luẩn quẩn giữa các kỳ bầu cử và những giải pháp khắc phục nhanh mang tính ngắn hạn, đồng thời gây ra rủi ro dài hạn khi lợi ích cận biên của việc gia tăng nợ đang ngày càng giảm sút”.

Trước tình hình tài khóa ngày càng thu hẹp, các định chế tài chính toàn cầu liên tục phát đi thông điệp hối thúc cải cách. OECD nhấn mạnh sự cần thiết phải kiểm soát và tái phân bổ chi tiêu chính phủ, nâng cao hiệu quả khu vực công và tăng cường nguồn thu ngân sách nhằm bảo đảm khả năng ứng phó với các cú sốc trong tương lai.

Đáng chú ý, Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bà Kristalina Georgieva, cảnh báo rằng các cú sốc đang “đẩy nợ tăng cao theo kiểu bậc thang, nhưng không phải là bậc thang dẫn lên thiên đường”. Lãnh đạo IMF nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi: “Có hai việc cần phải thực hiện là giảm mức nợ, ưu tiên củng cố tài khóa, đồng thời bảo đảm các ngân hàng trung ương hoàn thành nhiệm vụ duy trì sự ổn định giá cả”.