Gặp lại chiếc chậu 'kỳ lạ' ở Thiên Thọ lăng

Điện Minh Thành và Tả Hữu phối điện.  

Chừng ba chục năm trước, lần đầu tiên tôi được đặt chân lên vùng Thiên Thọ sơn và vào thăm lăng vua Gia Long. Lòng dâng lên một cảm giác rợn ngợp bởi cảnh quan quá thâm nghiêm hùng vĩ, nhưng cũng man mác buồn với cảnh hoang tàn đổ nát của khu lăng mộ bởi thời gian, mưa nắng và sự tàn phá của chiến tranh…

Còn nhớ cả khu lăng mộ mênh mông lúc ấy mới chỉ có Điện Minh Thành là công trình đầu tiên vừa được trùng tu xong. Bên trong điện còn được bài trí khá sơ sài, thậm chí còn dùng cả cái xuồng phòng cháy chữa cháy để… hứng nước mưa dột. Ở một góc điện, thấy một chiếc chậu gốm lớn, màu nâu vàng cũ kỹ, lăn lóc xung quanh là những hiện vật bị sứt vỡ có lẽ được nhân viên bảo vệ lăng mang về cất giữ, chắc là để phục vụ cho việc trùng tu sau này.

Dẫn chúng tôi đi hôm ấy là ông H., ông người làng Định Môn, vùng đất nơi Thiên Thọ lăng tọa lạc. Lên rừng theo kháng chiến, sau giải phóng, ông về Huế công tác trong cơ quan báo Đảng bộ tỉnh. Về hưu, ông trở lại quê nhà Định Môn và xin một chân bảo vệ của lăng. Sinh ra và lớn lên nơi đây nên ông H. rất tỏ tường đường đi lối lại cũng như những câu chuyện “thâm cung bí sử” xung quanh khu lăng mộ của ông vua đầu tiên nhà Nguyễn này.

Cảnh sắc Thiên Thọ lăng làm tần ngần bước chân của khách ghé thăm. 

Chỉ vào chiếc chậu gốm cũ ở góc điện mà chúng tôi đề cập ở trên, ông bảo, chiếc chậu có từ thời xa xưa của lăng, là một trong rất ít hiện vật gốc của lăng còn lại. Rất nhiều chuyện ly kỳ xung quanh cái chậu này. Chiếc chậu từng bị “di lý” ra khỏi lăng, ở qua rất nhiều nhà, thậm chí còn lưu lạc vào tận Hội An, nhưng cuối cùng nhà nào chiếm giữ nó cũng đều phải cung kính mang đến hoàn trả cho lăng. “Hồi ấy người ta lấy cũng chẳng phải để làm của làm nả gì, chỉ là mang về làm vật đựng nước, đựng gạo trong nhà. Nhưng rồi cứ nghe có tiếng phì phò như… rắn hổ mang khè trong chậu, đến hé nắp xem thì không có gì. Đậy nắp quay đi thì lại nghe tiếng như cũ. Rất ớn! Lại thêm từ khi mang cái chậu về, trong nhà sinh ra đủ thứ chuyện không may. Không biết do… cái chậu hay do trùng hợp ngẫu nhiên. Nhưng sau cùng, ai cũng lo mang đến trả để được an yên gia cảnh…” - Ông H. kể.

Chiếc chậu gốm ở góc điện Minh Thành năm xưa. 

Còn nhớ thời điểm ấy, “số ngày khách lưu trú” ở Huế chỉ đang ở mức rất hẻo, đâu chừng hơn 1,1 hay 1,2 ngày khách một chút, tôi chợt nghĩ, nhiều câu chuyện ly kỳ hấp dẫn như thế, sao không tìm cách cập nhật đến đội ngũ hướng dẫn viên (HDV), càng rộng rãi càng tốt, để họ kể lại với du khách. Gặp HDV lợi khẩu, có khiếu kể chuyện thì những câu chuyện ấy còn tăng độ hấp dẫn lên bội phần. Bản tính hiếu kỳ sẵn có nơi mỗi con người chắc chắn sẽ níu chân khách ở lại trước hiện vật mà khi rời đi vẫn cảm thấy hài lòng chứ không có cảm giác thời gian bị lãng phí. Mà những hiện vật kèm những câu chuyện gắn theo như thế, ở Huế, tôi nghĩ không hề thiếu. Biết khai thác, nó sẽ vừa giữ chân du khách, vừa tăng thêm sự cuốn hút của vùng đất di sản. Một công đôi việc, sao không làm (?)

Đưa mắt nhìn lại chiếc chậu gốm xưa cũ, tôi hơi chột dạ, quý như thế, hay ho như thế, mà lại bỏ một góc như thế, không có gì bảo vệ cả, nói dại mồm dại miệng, không may có ai đó đi qua lỡ chân vấp phải, hoặc mang vác cái gì đó không cẩn thận va vào, thì coi như… toang. Hãy đặt nó vào một cái chậu lung, vừa để bảo vệ, vừa tôn lên giá trị của nó, và hãy kể với khách thăm những giai thoại, những chuyện truyền khẩu gắn liền với nó, thì sẽ tốt biết bao….

Bẵng đi rất lâu, vừa rồi có dịp quay lại. Quần thể Thiên Thọ lăng đã được khoác lên mình chiếc áo mới. Nhiều hạng mục công trình được trùng tu, phục dựng. Đường sá, rừng cây, thảm cỏ đều đã được chăm chút, tôn tạo. Lăng có vẻ cũng ngày càng có nhiều du khách tìm đến, bằng chứng là cổng vào nay đã được xây dựng, có điểm bán vé, có xe điện phục vụ đón đưa khách… Vào viếng điện Minh Thành, tôi không quên hỏi thăm đồng chí bảo vệ về chiếc chậu gốm hôm nào. Anh gật đầu hiểu ngay và chỉ về phía Tả phối điện (ngôi nhà nằm bên trái, phía trước điện Minh Thành), bảo nó đang được đặt ở đó.

Chiếc chậu gốm nay được bảo vệ trong chậu lung và đặt ở Tả phối điện. 

Tả hữu phối điện đều là những công trình được trùng tu phục dựng sau này. Bây giờ, Hữu phối điện làm nơi đón tiếp, cung cấp trang phục cho khách vào lễ. Tả phối điện là nơi trưng bày một số hiện vật, tư liệu liên quan đến khu lăng tẩm. Chiếc chậu gốm xưa bây giờ được đặt trên một chiếc bàn son, trong một chiếc chậu lung bằng kính. Có vẻ hơi lâu không được vệ sinh nên các mặt kính đều mờ đục, hơi uổng, nhưng không sao, nếu quan tâm, loáng một cái là sẽ lại trong veo ngay. Quan trọng là xuất xứ, là những câu chuyện quanh nó có được khai thác hay chưa, để vừa tăng thêm sự hấp dẫn của di tích, vừa khích  lệ du khách “tiêu” thêm thời gian tại Huế. Có thể có người “lo” cho độ chân xác của các câu chuyện, nhưng theo chúng tôi cũng không cần phải quá lăn tăn, vì đây là giai thoại, là chuyện truyền khẩu, không phải là “chính sử” nên đừng quá câu nệ.

Đôi dòng chợt nhớ, chợt nghĩ nhân tái ngộ Thiên Thọ lăng, hy vọng bạn đọc sẽ có người đồng cảm, sẻ chia, góp chuyện…