Gen Z và bài toán giáo dục con cái

Họ lớn lên cùng internet, trưởng thành trong kỷ nguyên mạng xã hội và nay bước vào vai trò làm cha mẹ trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. “Làm cha mẹ số” - khái niệm tưởng mới nhưng đang trở thành một “nghề” thực thụ của giới trẻ với nhiều áp lực và đòi hỏi không nhỏ.

Cân bằng giữa công nghệ và tuổi thơ

19h, khi thành phố đã lên đèn, căn hộ nhỏ của vợ chồng anh Phạm Quyền (28 tuổi, phường Hà Đông, Hà Nội) vẫn sáng ánh đèn học. Con gái anh - bé Beo (gần 3 tuổi) đang say sưa với những món đồ chơi bày trên thảm, lúc xếp hình, lúc ôm chú gấu bông rồi lẩm nhẩm những từ ngữ ngây ngô. Bên cạnh, vợ chồng anh ngồi tựa lưng vào sofa, tay cầm điện thoại tra cứu các phương pháp giáo dục trẻ nhỏ.

Gia đình anh Phạm Quyền - chị Quỳnh Giang và bé Beo. Ảnh: PV

Cả Quyền và vợ - chị Giang đều thuộc thế hệ Z, lớn lên cùng internet và sớm tiếp xúc với công nghệ. Họ quen với việc tìm kiếm mọi câu trả lời trên mạng, từ cách sửa một chiếc máy tính đến công thức nấu ăn. Nhưng khi làm cha mẹ, “thanh tìm kiếm” dường như không còn đơn giản.

“Khi chưa có con, mình nghĩ chỉ cần đọc vài cuốn sách là đủ. Nhưng càng đọc càng thấy mỗi nơi nói một kiểu, phương pháp nào cũng có lý. Có hôm hai vợ chồng tranh luận đến khuya chỉ vì không biết nên cho con học chữ sớm hay để con chơi tự do”, anh Quyền kể.

Sau khi bé Beo chào đời, cả hai quyết định sắp xếp lại công việc. Quyền chuyển sang làm hybrid (mô hình làm việc linh hoạt) để có nhiều thời gian ở nhà hơn, còn chị Giang nhận các dự án freelance thay vì làm toàn thời gian. Thu nhập giảm đi phần nào, nhưng bù lại, họ có thêm những buổi chiều cùng con ra công viên, những tối cả nhà quây quần bên mâm cơm.

Tuy vậy, áp lực vô hình từ mạng xã hội không hề nhỏ. Mỗi lần lướt điện thoại, chị Giang lại thấy hình ảnh những đứa trẻ cùng tuổi nói tiếng Anh trôi chảy, tham gia lớp kỹ năng, biểu diễn đàn hát trước đám đông. “Có lúc mình tự hỏi, liệu con mình có đang chậm hơn không?”, chị Giang thừa nhận.

Có thời điểm, chỉ vì một thời gian thấy con ít nói hơn vài bạn trong nhóm chơi, hai vợ chồng vội vàng mua thêm sách truyện, in tranh ảnh dán khắp nhà để kích thích ngôn ngữ. Họ cắt giảm tối đa thời gian xem tivi, thậm chí thay đổi cả cách nói chuyện với con, cố gắng phát âm chậm và rõ hơn.

“Nhìn lại mới thấy mình đã quá lo lắng. Con vẫn phát triển bình thường, chỉ là mỗi đứa trẻ có nhịp độ riêng. Mình từng nghĩ làm mẹ là phải làm mọi thứ thật hoàn hảo. Nhưng rồi mình hiểu, điều con cần nhất là một người mẹ bình tĩnh và hạnh phúc”, chị Giang chia sẻ thêm.

Từ đó, vợ chồng chị thay đổi cách tiếp cận. Họ vẫn tìm hiểu tài liệu, nhưng chọn lọc kỹ càng và không còn chạy theo mọi xu hướng. Hiện tại, chị Giang đặt ra nguyên tắc “1 giờ không màn hình mỗi tối” cho cả gia đình. Sau bữa cơm, điện thoại được cất vào ngăn kéo. Căn phòng nhỏ vang lên tiếng kể chuyện, tiếng cười khúc khích khi cả nhà cùng đóng vai nhân vật trong sách.

Cuối tuần, thay vì cho con xem video hoạt hình, vợ chồng chị đưa Beo xuống sân chung cư chơi xe đồ chơi, nhặt lá rơi hay đơn giản là quan sát đàn kiến bò. “Mình nhận ra công nghệ có thể dạy con nhiều thứ, nhưng không thể thay thế trải nghiệm thật”, chị Giang nói.

Học cách chấp nhận “không hoàn hảo”

Khác với thế hệ trước, những phụ huynh Gen Z (sinh từ năm 1997) tiếp cận việc nuôi dạy con bằng tâm thế cởi mở hơn, đề cao sự tôn trọng và đồng hành. Họ không chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống từ ông bà, mà còn tìm kiếm kiến thức từ các nền tảng trực tuyến, hội nhóm nuôi dạy con và chuyên gia tâm lý.

“Làm cha mẹ số” - khái niệm tưởng mới nhưng đang trở thành một “nghề” thực thụ của giới trẻ với nhiều áp lực và đòi hỏi không nhỏ. Ảnh: PV

Thế hệ cha mẹ Gen Z hiểu rõ sức hấp dẫn - và cả mặt trái của không gian mạng. Họ từng là những đứa trẻ lớn lên cùng Facebook, YouTube, TikTok - nay lại phải cân nhắc chuyện con mình tiếp xúc với màn hình từ bao giờ, bao lâu là đủ.

Điểm chung ở cả anh Quyền và chị Giang là sự thẳng thắn thừa nhận: họ không có sẵn “công thức” làm cha mẹ. Mỗi ngày là một lần thử và điều chỉnh. Họ từng so sánh con mình với “con nhà người ta” trên mạng, từng lo lắng khi thấy bạn bè cho con học nhiều lớp kỹ năng đắt tiền. Nhưng sau cùng, họ chọn lắng nghe nhịp phát triển riêng của con.

“Thế hệ chúng mình được tiếp cận quá nhiều thông tin. Nếu không tỉnh táo, mình rất dễ bị cuốn theo kỳ vọng của xã hội”, anh Quyền nói.

Làm “cha mẹ số” với Gen Z vì thế không chỉ là quản lý thiết bị, mà còn là quản lý cảm xúc và kỳ vọng của chính mình. Tại một thành phố năng động như Hà Nội, nơi công nghệ len lỏi vào từng lớp học và gia đình, những ông bố, bà mẹ trẻ đang từng ngày học cách cân bằng giữa hiện đại và truyền thống, giữa tiện ích số và giá trị gia đình.

Hành trình ấy không ít áp lực, nhưng cũng đầy hy vọng. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng: muốn con trưởng thành vững vàng trong kỷ nguyên số, trước tiên người lớn phải là những “công dân số” có trách nhiệm và biết yêu thương.

Thành Trung