Giá bạc: Kịch bản 'tăng đột biến rồi sụp đổ' trong lịch sử có lặp lại?

Nhìn lại lịch sử…

Lịch sử giá bạc cho thấy một chuỗi các đợt sốt giá do đầu cơ, xen kẽ là những giai đoạn thị trường giá xuống kéo dài và ảm đạm; đây là mô hình lặp lại suốt gần 50 năm với cùng một hình thái nhưng ở các quy mô khác nhau.

Thị trường bạc giai đoạn 1979-1980 là ví dụ điển hình nhất. Giai đoạn này, anh em nhà Hunt (Nelson Bunker Hunt và William Herbert Hunt) đã tích lũy lượng bạc ước tính từ 100 đến 200 triệu ounce, chiếm khoảng một phần ba nguồn cung có thể giao dịch (không tính dự trữ của chính phủ), và đẩy giá bạc tăng vọt từ mức 6,08 USD (tháng 1/1979) lên 49 USD vào ngày 18/1/1980.

Tuy nhiên khi sàn COMEX áp dụng các quy định khẩn cấp về ký quỹ nhằm hạn chế hoạt động mua bằng đòn bẩy tín dụng, họ không thể duy trì vị thế nắm giữ của mình nữa. Giá bạc đã sụp đổ xuống còn 10,80 USD vào ngày thứ Năm 27/3/1980 khi kim loại quý này đã mất đi một nửa giá trị chỉ trong một phiên giao dịch và ngày đó được gọi là "Thứ Năm Bạc" (Silver Thursday).

Giá bạc tiếp tục suy yếu và trải qua nhiều năm giao dịch quanh mức 5-6 USD. Phải đến năm 2011 – tức khoảng 31 năm sau – kim loại này mới lấy lại được mức đỉnh của năm 1980.

Trong khi đó đợt tăng giá năm 2011 lại được thúc đẩy bởi yếu tố thanh khoản. Các chính sách nới lỏng định lượng sau khủng hoảng năm 2008, đồng USD suy yếu và lợi suất thực âm đã đẩy giá bạc từ mức đáy 8,88 USD (thời điểm khủng hoảng) lên 49 USD vào tháng 4/2011, thậm chí có lúc vượt qua mức kỷ lục danh nghĩa thời anh em nhà Hunt.

Tuy nhiên đà tăng dần suy yếu khi nền kinh tế ổn định trở lại. Tiếp theo đó là một giai đoạn sụt giảm dai dẳng: giá bạc giảm khoảng 75% trong 9 năm kế tiếp và chạm đáy gần mức 12 USD vào tháng 3/2020.

Theo giới chuyên môn, những đợt bùng nổ giá bạc mạnh mẽ nhất đều được thúc đẩy bởi các yếu tố bên ngoài thị trường kim loại này – chẳng hạn như việc thâu tóm nguồn cung (cornering the market), thanh khoản từ NHTW hay các gói kích thích kinh tế trong khủng hoảng. Tuy nhiên, khi các động lực này biến mất, giá bạc đều trả lại toàn bộ thành quả tăng trước đó và bước vào chu kỳ giảm giá kéo dài nhiều năm.

... soi chiếu vào hiện tại...

Chu kỳ tăng giá của bạc giai đoạn 2025-2026 cũng bắt nguồn từ tình trạng thiếu hụt kim loại. Theo đó, thị trường bạc đã rơi vào trạng thái thâm hụt nguồn cung từ năm 2019, lượng hàng tồn kho tại các sàn giao dịch giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm.

Lãi suất cho vay bạc kỳ hạn một tháng vì thế đã vượt mốc 30% vào tháng 10/2025. Mức lãi suất này báo hiệu áp lực thực sự trong khâu giao nhận vật chất: Những người nắm giữ bạc được trả một khoản phí chênh lệch (premium) để cho vay lượng bạc mà người mua không thể tìm thấy ở nơi nào khác.

Diễn biến này bắt đầu từ thị trường vật chất - với nhu cầu thực tế làm cạn kiệt nguồn cung sau nhiều năm thâm hụt - chứ không phải từ vụ thao túng thâu tóm thị trường (cornering the market) có chủ đích như năm 1980 hay lực mua vì mục đích tiền tệ như năm 2011.

Tuy nhiên đòn bẩy và đà tăng giá sau đó đã khuếch đại giai đoạn cuối của chu kỳ. Khi giá bạc vượt mốc 100 USD vào cuối tháng 1, đà tăng trở nên mạnh mẽ hơn nhờ các yếu tố tự củng cố lẫn nhau (tính phản hồi). Hợp đồng tương lai bạc kỳ hạn gần nhất trên sàn COMEX đã tăng 14% vào ngày 26/1/2026, mức tăng phần trăm trong một ngày lớn nhất kể từ tháng 3/1985.

Theo các chuyên gia, nếu như trong năm 2025, sự tích tụ thâm hụt và tình trạng mất cân đối hàng tồn kho giữa các khu vực đã tạo ra đợt tăng giá ban đầu; thì chính các vị thế tài chính đã khuếch đại đà tăng ở giai đoạn sau.

Bối cảnh vĩ mô ban đầu thúc đẩy đà tăng giá, nhưng sau đó lại góp phần đảo chiều xu hướng này. Đợt tăng giá mạnh của bạc vào tháng 1/2026 được hỗ trợ bởi lạm phát tại Mỹ hạ nhiệt và kỳ vọng ngày càng tăng về việc Fed nới lỏng chính sách; những yếu tố này đã kéo lợi suất thực giảm xuống và nâng giá các loại kim loại không sinh lãi nói chung.

… và những khác biệt

Tuy nhiên, môi trường lãi suất cơ bản lại rất khác biệt so với năm 2011. Vào thời điểm 2011, lãi suất đã ở mức gần bằng 0, chương trình nới lỏng định lượng lần hai (QE2) đang mở rộng bảng cân đối kế toán của Fed, và lợi suất thực âm tạo ra sự hỗ trợ bền vững cho kim loại quý. Thanh khoản dồi dào với chi phí thấp là động lực chính cho đợt tăng giá của bạc.

Trong khi trong năm 2025-2026, chính sách tiền tệ vẫn duy trì trạng thái thắt chặt, và đà tăng giá của bạc chủ yếu dựa trên kỳ vọng về việc nới lỏng chính sách hơn là các đợt cắt giảm lãi suất thực tế. Việc giá bạc tăng trong môi trường lãi suất cao là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy nhu cầu mua bạc vật chất đang chiếm ưu thế so với nhu cầu đầu tư tài chính/tiền tệ.

Cũng chính bởi vậy, khác với các giai đoạn 1980 và 2011 khi các động lực tăng trưởng bị mất đi, động lực của chu kỳ hiện tại vẫn tiếp tục duy trì. Sự tăng trưởng nhu cầu được thể hiện rõ qua ba lĩnh vực ứng dụng chính là năng lượng mặt trời, phần cứng phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và quá trình điện hóa trong ngành xe điện (EV).

Vì lẽ đó nhiều ý kiến cho rằng, giá sàn của bạc đã tăng cao hơn nhiều so với những giai đoạn trước trong bối cảnh nguồn cung khan hiếm và không đáp ứng đủ cho nhu cầu. Vấn đề là cho đến nay, vẫn chưa ai biết được mức giá sàn này là bao nhiêu? Điều đó cũng có nghĩa là cũng chưa rõ đà giảm của giá bạc có tiếp tục?