Giá dầu diesel tăng mạnh gây sức ép lên toàn bộ nền kinh tế Mỹ

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Theo tờ báo Financial Times, giá dầu diesel tăng vọt đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới nền công nghiệp Mỹ, làm chi phí của doanh nghiệp và người tiêu dùng trên khắp cả nước leo thang trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.

NGUỒN CUNG DIESEL TOÀN CẦU NGÀY CÀNG EO HẸP

Ngày thứ Ba (18/8), giá dầu diesel tại các trạm xăng ở Mỹ đã lên 5,47 USD/gallon, tiến sát mức cao kỷ lục 5,82 USD/gallon. Loại nhiên liệu này được coi là “mạch máu” của nền kinh tế vì giữ vai trò thiết yếu trong công nghiệp và nông nghiệp. Tuy nhiên, chiến tranh Iran tại Trung Đông, cùng xung đột Nga - Ukraine ở châu Âu, đang làm gián đoạn hoạt động sản xuất và siết chặt nguồn cung nhiên liệu toàn cầu.

Giá diesel tại Mỹ đã tăng 8% trong vòng một tháng qua. Chênh lệch giữa giá diesel và dầu thô, được gọi là “crack spread” và thường được dùng để đo biên lợi nhuận lọc dầu, cũng lên mức cao kỷ lục trong những ngày gần đây. Đây là dấu hiệu cho thấy cú sốc nguồn cung đang trở nên nghiêm trọng hơn.

Giá nhiên liệu leo thang khiến chi phí của các doanh nghiệp vận tải đường bộ và nông dân Mỹ tăng mạnh. Theo các nhà phân tích, tác động này có thể lan ra toàn bộ nền kinh tế, làm lạm phát nóng trở lại và gây thêm sức ép lên người tiêu dùng Mỹ vốn đã chật vật với chi phí sinh hoạt cao.

“Đây đã là một cuộc khủng hoảng, dù diễn ra âm thầm. Cuộc khủng hoảng này đang tác động nghiêm trọng vào phần lõi của nền kinh tế và tôi cho rằng tác động sẽ rất lớn”, ông Tom Kloza, cố vấn năng lượng trưởng của công ty phân phối nhiên liệu Gulf Oil, nhận định với Financial Times.

Giá nhiên liệu tăng có nguy cơ làm trầm trọng thêm những khó khăn chính trị mà Tổng thống Donald Trump đang đối mặt, khi cử tri Mỹ ngày càng bất mãn trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, cuộc bỏ phiếu sẽ quyết định đảng nào kiểm soát Quốc hội. Một cuộc thăm dò gần đây của Financial Times cho thấy phần lớn cử tri cảm thấy đời sống của họ khó khăn hơn dưới thời chính quyền ông Trump.

Giá nhiên liệu tăng làm dấy lên lo ngại lạm phát sẽ nóng trở lại, khiến nhà đầu tư bán tháo trái phiếu chính phủ Mỹ. Hệ quả là lợi suất trái phiếu lên mức cao nhất nhiều năm, kéo theo chi phí vay mua nhà, mua xe và các khoản vay khác của người dân tăng cao.

Giá diesel bắt đầu tăng mạnh sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2, châm ngòi cho cuộc chiến tại Trung Đông. Kể từ đó, các biện pháp hạn chế vận chuyển qua eo biển Hormuz của cả Tehran và Washington, cùng những cuộc không kích gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực, đã khiến nguồn cung nhiên liệu ngày càng thắt chặt.

Cuộc xung đột khiến tình trạng thiếu diesel vốn đã căng thẳng càng trở nên nghiêm trọng. Trước đó, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào một loạt nhà máy lọc dầu của Nga, khiến sản lượng của nước này - một trong những nhà cung cấp nhiên liệu lớn nhất thế giới - sụt giảm và buộc Moscow phải hạn chế xuất khẩu.

Để bù đắp nguồn cung thiếu hụt trên thị trường thế giới, các nhà máy lọc dầu Mỹ đang vận hành hết công suất và xuất khẩu lượng nhiên liệu cao kỷ lục. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo nhịp độ xuất khẩu này khó duy trì khi lượng nhiên liệu tồn kho tại Mỹ liên tục giảm.

“Một phần đáng kể công suất lọc dầu tại Trung Đông và Nga hiện không thể hoạt động”, ông Robert Campbell thuộc công ty tư vấn Energy Aspects cho biết. Trong khi xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc cũng giảm, thị trường toàn cầu ngày càng phải dựa vào Mỹ để bù đắp phần nguồn cung thiếu hụt.

Do sản lượng diesel gần như không còn dư địa để tăng thêm, giới phân tích cảnh báo bất kỳ sự gián đoạn nào, từ chiến tranh, bảo dưỡng nhà máy đến thiệt hại do bão, cũng có thể khiến giá nhiên liệu tăng vọt.

“Khi hệ thống lọc dầu vận hành hết công suất, sản lượng của mọi nhà máy đều trở nên quan trọng. Vì vậy, bất kỳ cơ sở nào phải ngừng hoạt động, dù do chiến tranh hay sự cố, đều có thể khiến nguồn cung bị thắt chặt đáng kể”, ông Kevin Book thuộc ClearView Energy Partners nhận định.

Theo ông Kloza của Gulf Oil, chỉ cần một cơn bão đe dọa hoạt động sản xuất nhiên liệu, tình hình có thể nhanh chóng trở nên nghiêm trọng. Khi đó, giá diesel có thể lên những mức khó tưởng tượng, từ 5 đến 7 USD/gallon.

Ngày thứ Ba (18/8), chênh lệch giữa giá diesel và dầu thô WTI trên thị trường Mỹ đạt khoảng 100 USD/thùng, cao gấp hơn ba lần mức trung bình của năm 2025. Mức chênh lệch này đã tăng gấp hơn hai lần kể từ khi Mỹ và Israel triển khai chiến dịch quân sự tại Iran ngày 28/2. Riêng trong tháng này, mức chênh lệch tăng hơn 20% sau khi các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington bị đình trệ.

DOANH NGHIỆP VÀ NÔNG DÂN MỸ CHỊU SỨC ÉP

Giá nhiên liệu cao đang gây sức ép lớn lên các doanh nghiệp Mỹ, trong khi họ hầu như không có cách nào để giảm đáng kể lượng diesel sử dụng.

“Diesel là mạch máu của nền kinh tế công nghiệp và không thể đơn giản ngừng sử dụng loại nhiên liệu này”, ông Campbell nói.

Giá nhiên liệu tăng vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm, khi nhiều hộ gia đình chuẩn bị mua dầu sưởi cho mùa đông, các nhà bán lẻ tích trữ hàng hóa phục vụ mùa mua sắm cuối năm và nông dân chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch.

Theo ông John Boyd, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Hiệp hội Nông dân Da màu Quốc gia Mỹ, giá dầu diesel tăng chóng mặt đang đẩy nhiều nông dân rơi vào nguy cơ bị siết nợ và mất trang trại.

“Nông dân đặc biệt dễ tổn thương trước giá diesel tăng. Cú sốc này lại xảy ra ngay sau đợt tăng mạnh của giá phân bón, cũng bắt nguồn từ chiến tranh Iran”, ông Boyd nói với Finacial Times.

Nhằm giảm bớt sức ép thiếu hụt nguồn cung dầu, Nhà Trắng đã phối hợp với các nước xả lượng dầu kỷ lục từ các kho dự trữ chiến lược trên toàn cầu, đồng thời dỡ bỏ một số biện pháp trừng phạt liên quan đến hoạt động vận chuyển dầu thô của Iran và Nga.

Theo Người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers, Tổng thống Trump và đội ngũ phụ trách năng lượng đã triển khai những biện pháp quyết liệt để hạn chế tác động từ gián đoạn nguồn cung trên thị trường.

“Chính phủ vẫn cam kết khai thác tối đa tiềm lực năng lượng của Mỹ, củng cố vị thế dẫn đầu và hạ chi phí”, bà Rogers cho biết.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc bầu cử đến gần và cử tri ngày càng bất mãn, giới phân tích cho rằng áp lực chính trị có thể buộc chính quyền cân nhắc những biện pháp quyết liệt hơn, trong đó có hạn chế xuất khẩu nhiên liệu. Dù vậy, một số quan chức Nhà Trắng khẳng định phương án này hiện không nằm trong kế hoạch.

“Nếu giá vẫn ở mức cao, ngay cả những phương án từng bị coi là không hợp lý và bị bác bỏ hồi tháng 4 cũng có thể được đưa trở lại bàn thảo vào tháng 10”, ông Book nhận định.