Syria tiết lộ cách sử dụng 'hàng tấn' vật liệu hạt nhân chưa được khai báo

Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi phát biểu tại Vienna, Áo. Ảnh: THX/TTXVN

Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi ngày 18/8 đã ca ngợi “quyết định dũng cảm” của Damascus khi báo cáo cho IAEA về địa điểm chưa từng được công bố, nơi phát hiện số vật liệu hạt nhân này. Ông đồng thời tiết lộ chúng sẽ được đặt dưới cơ chế giám sát quốc tế.

“Chúng ta đang nói đến vài tấn vật liệu hạt nhân có thể bị sử dụng sai mục đích”, ông Grossi lưu ý.

Tuy nhiên, phát biểu tại cuộc họp báo chung với ông Grossi, Ngoại trưởng Syria Asaad al-Shaibani cho biết số vật liệu này sẽ được sử dụng cho chương trình năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Ngoại trưởng Shaibani nhấn mạnh: “Ngày 17/7, chúng tôi đã gửi một công hàm chính thức tới IAEA, trong đó tự nguyện thông báo về sự hiện diện của các vật liệu hạt nhân tại địa điểm chưa được khai báo”.

Ngoại trưởng Syria tiết lộ rằng các đánh giá kỹ thuật cho thấy những vật liệu này không gây rủi ro, đồng thời chúng sẽ tiếp tục nằm dưới sự quản lý của chính phủ Syria và chịu sự giám sát theo hệ thống của IAEA.

Ông Shaibani khẳng định Syria có “chủ quyền và quyền hợp pháp” theo đuổi chương trình hạt nhân vì mục đích hòa bình. Ông nhấn mạnh Syria có quyền sử dụng năng lượng hạt nhân cho mục đích dân sự và hòa bình.

Trong khi đó, ông Grossi nêu rõ số vật liệu này sẽ được kiểm kê và đặt dưới sự giám sát của hệ thống thanh sát quốc tế. Ông nói các chuyên gia Syria và IAEA sẽ phối hợp để lưu trữ chúng an toàn.

Quang cảnh thành phố Darra, Syria. Ảnh: THX/TTXVN

Ông Grossi cũng đến thăm một cơ sở tại Deir Ezzor ở Đông Syria nơi đã đóng cửa suốt 18 năm và từng bị IAEA nghi ngờ là địa điểm đặt lò phản ứng hạt nhân. Israel đã ném bom địa điểm này vào tháng 9/2007. Israel đã từ chối bình luận về vụ tấn công này cho đến tận năm 2018.

"Chúng tôi đã có mặt tại địa điểm ở Deir Ezzor, nơi công tác khai quật và khảo sát toàn diện đang được tiến hành. Điều này rất quan trọng vì nó xác nhận lại đánh giá lâu nay của IAEA rằng một cơ sở hạt nhân đã được xây dựng bí mật", ông Grossi cho biết.

Ngoại trưởng Shaibani xác nhận Syria đã chủ động cho phép IAEA tiếp cận địa điểm tại Deir Ezzor.

Chuyến thăm của ông Grossi diễn ra sau khi trang tin Axios tuần trước dẫn lời các quan chức Mỹ và Israel cho biết Washington và IAEA đã đạt được thỏa thuận để cơ quan giám sát này di dời vật liệu hạt nhân được lưu trữ tại một địa điểm bí mật ở Syria, sau khi đã "đạt được các thỏa thuận với cả Syria và Israel".

Axios đưa tin rằng Israel đang giám sát chặt chẽ địa điểm có tên"Site 99". Theo các quan chức Israel, Syria đã cất giữ tại đây số vật liệu hạt nhân thuộc dự án Deir Ezzor (còn gọi là Al-Kibar), và Tel Aviv từng đe dọa sẽ ném bom địa điểm này. Nhà Trắng, IAEA và Văn phòng Thủ tướng Israel đều từ chối bình luận về thông tin này.