Gia đình có hai con gái được đề xuất hỗ trợ: Điều cha mẹ cần biết sau những tranh luận

Một đề xuất nhằm nâng cao vị thế trẻ em gái đang đặt ra hai câu hỏi khác nhau: Gia đình có thể được hỗ trợ những gì, và cách hỗ trợ ấy có giúp giảm định kiến trọng nam hơn nữ mà vẫn bảo đảm công bằng giữa các trẻ?

Ảnh minh hoạ AI

Ở bản dự thảo Thông tư hướng dẫn chính sách khuyến khích, thưởng, hỗ trợ thực hiện tốt công tác dân số đang lấy ý kiến lần hai đến ngày 8.10, đối tượng được đề cập là cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi tại thời điểm đề xuất. Những hình thức hỗ trợ gồm biểu dương việc nuôi dạy con, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường và hình thức phù hợp khác.

Điểm cần đọc kỹ là quyền lựa chọn của địa phương. Dự thảo tạo căn cứ để địa phương xây dựng chính sách theo mục tiêu dân số, thực tế và khả năng ngân sách. Chưa có một khoản tiền cố định mà mọi gia đình có hai con gái đều được nhận, cũng chưa thể xác định ngày bắt đầu chi trả từ đề xuất này.

Thông tin về các hình thức hỗ trợ cũng cần được cập nhật đúng phiên bản. So với lần lấy ý kiến trước, bản mới không còn liệt kê miễn, giảm học phí và hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế trong nhóm hình thức đang được bàn luận. Vì vậy, việc gom tất cả quyền lợi xuất hiện ở các bản dự thảo khác nhau thành một “gói ưu đãi” có thể khiến cha mẹ hiểu sai.

Phía cơ quan soạn thảo đặt đề xuất này trong nỗ lực kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Cục trưởng Cục Dân số Lê Thanh Dũng giải thích, hỗ trợ gia đình sinh con một bề là gái đã được đề cập tại Thông tư 01/2021. Lần điều chỉnh này hướng tới xác định rõ nhóm trẻ em gái dưới 16 tuổi, nâng cao vị thế của các em và tác động vào định kiến giới.

Ở chiều ngược lại, một số phụ huynh băn khoăn rằng gia đình sinh hai con trai theo tự nhiên cũng phải chịu chi phí nuôi dưỡng, học hành, chăm sóc sức khỏe. Nếu hoàn cảnh khó khăn tương đương nhưng quyền lợi khác nhau chỉ vì giới tính của con, cảm giác thiếu công bằng có thể xuất hiện. Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, lưu ý cần xem xét đề xuất trên nguyên tắc không phân biệt đối xử và bảo đảm cơ hội phát triển của mọi trẻ em.

Một điểm khác cần làm rõ nằm ngay trong tiêu chí biểu dương: Nuôi con khỏe, dạy con ngoan, học giỏi, thành đạt. Với đối tượng dưới 16 tuổi, “thành đạt” được hiểu thế nào? Trẻ học lực bình thường, trẻ khuyết tật hoặc có khó khăn trong học tập có được tiếp cận hỗ trợ hay không? Những băn khoăn về tiêu chí này đã được phụ huynh nêu ra trong thảo luận về dự thảo.

Đây là chỗ cần phân biệt mục tiêu khen thưởng với mục tiêu hỗ trợ. Khen thưởng có thể ghi nhận một thành tích cụ thể. Hỗ trợ bảo hiểm y tế hay dinh dưỡng lại hướng tới điều kiện phát triển của trẻ. Nếu hai mục tiêu được đặt chung mà không có tiêu chí rõ, những em cần giúp đỡ nhất có thể khó đáp ứng yêu cầu thành tích nhất.

Việc hỗ trợ có mục tiêu cũng cần được giải thích bằng bất lợi mà chính sách muốn khắc phục. Gia đình có con gái không mặc nhiên là gia đình thiếu hụt. Điều cần thay đổi là sức ép phải sinh thêm con trai, sự thiên lệch trong đầu tư cho con và cách đánh giá giá trị của trẻ qua giới tính.

Bởi vậy, chất lượng của đề xuất sẽ phụ thuộc nhiều vào cách xác định người thụ hưởng, tiêu chí xét hỗ trợ và thông điệp truyền thông. Một khoản hỗ trợ chỉ có ý nghĩa khi giúp trẻ được chăm sóc tốt hơn mà không tạo thêm nhãn phân biệt trong cộng đồng.

Với cha mẹ đang tìm hiểu quyền lợi, điều rõ nhất lúc này là đây vẫn là dự thảo. Những câu hỏi về mức tiền, hồ sơ và thời điểm hưởng chỉ có thể trả lời đầy đủ khi văn bản chính thức cùng chính sách cụ thể của địa phương được ban hành. Còn trong quá trình góp ý, câu hỏi quan trọng nhất cần được giải quyết là làm thế nào để sự hỗ trợ đến đúng bất lợi của trẻ, thay vì khiến giới tính trở thành một thước đo mới về quyền được quan tâm.