Già hóa nhanh, bệnh tật nhiều, người cao tuổi cần được chăm sóc thế nào?

Người Việt sống lâu nhưng chưa khỏe

Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất châu Á. Đáng chú ý, thời gian chuyển từ giai đoạn “già hóa dân số” sang “dân số già” của nước ta ngắn hơn đáng kể so với nhiều quốc gia khác.

Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam liên tục được cải thiện, song nghịch lý là số năm sống khỏe mạnh lại chưa tương xứng. Trung bình, mỗi người Việt phải trải qua nhiều năm sống chung với bệnh tật. Trong khu vực Đông Nam Á, tuổi thọ nam giới Việt Nam đứng thứ 5, nữ giới đứng thứ 2, nhưng số năm mang bệnh lại ở mức cao.

Theo các chuyên gia lão khoa, người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, ung thư, loãng xương, sa sút trí tuệ… Trung bình một người cao tuổi có thể mắc từ 3-4 bệnh mạn tính, kéo theo nhu cầu điều trị lâu dài, sử dụng nhiều loại thuốc và đối mặt với nguy cơ biến chứng cao.

Hệ thống y tế chuyển từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe trọn đời thích ứng với già hóa dân số.

Gánh nặng bệnh tật kép – vừa từ các bệnh mạn tính tích lũy, vừa từ suy giảm chức năng và lão hóa tự nhiên khiến chất lượng sống của người cao tuổi suy giảm rõ rệt. Đồng thời, chi phí chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng cũng tạo áp lực lớn lên gia đình, quỹ bảo hiểm y tế và ngân sách nhà nước.

Vì vậy cần phải chuyển từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe trọn đời. Điều này phù hợp với tinh thần Nghị quyết 72 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Không chỉ điều trị, cần chăm sóc toàn diện

Trước thực tế đó, việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không thể chỉ dừng lại ở điều trị bệnh, mà cần tiếp cận theo hướng toàn diện: từ dự phòng, phát hiện sớm, điều trị, phục hồi chức năng đến chăm sóc tinh thần và hỗ trợ xã hội.

Ngành y tế đang nỗ lực củng cố hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, mở rộng dịch vụ khám chữa bệnh cho người cao tuổi, đồng thời tìm cách ứng phó với mức sinh thấp – yếu tố làm gia tăng tốc độ già hóa dân số.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải phát triển các mô hình chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại nhà và trong cộng đồng. Song song với đó là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số như trí tuệ nhân tạo, y tế từ xa, hồ sơ sức khỏe điện tử nhằm quản lý bệnh mạn tính liên tục, thay vì điều trị ngắt quãng như trước đây.

Chăm sóc người cao tuổi là mối quan tâm hàng đầu của mỗi gia đình.

Theo BS. Bùi Thị Thuận – Phó Trưởng khoa Điều dưỡng và Chăm sóc người cao tuổi, Trung tâm Điều dưỡng và Chăm sóc sức khỏe Bưu điện, Bệnh viện Bưu điện cơ sở Hải Phòng, chăm sóc người cao tuổi luôn là mối quan tâm hàng đầu của mỗi gia đình. Ở độ tuổi này, hầu hết người cao tuổi đều mắc nhiều bệnh lý như cao huyết áp, tim mạch, nguy cơ đột quỵ, cùng với đó là các tai nạn sinh hoạt như té ngã. Nếu không được chăm sóc, điều trị kịp thời, di chứng để lại rất nặng nề, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Từ nhu cầu thực tế đó, các mô hình chăm sóc chuyên biệt đang dần hình thành, đóng vai trò “cánh tay nối dài” của hệ thống y tế. Tại Trung tâm Điều dưỡng và Chăm sóc sức khỏe Bưu điện, người cao tuổi được chăm sóc 24/7 với đầy đủ các chuyên khoa cơ bản, kết hợp giữa điều trị y tế và chăm sóc sinh hoạt. Không chỉ đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất hiện đại, môi trường sống xanh – sạch – an toàn, người cao tuổi còn có nhiều hoạt động giao lưu, văn nghệ, thiền, vận động nhẹ và phục hồi chức năng.

Mỗi ngày, người cao tuổi được hướng dẫn tập thể dục, vật lý trị liệu để duy trì khả năng vận động. Chế độ dinh dưỡng được thiết kế riêng theo tình trạng sức khỏe, đảm bảo cân bằng và an toàn. Sự chăm sóc tận tình từ đội ngũ y bác sĩ giúp người cao tuổi không chỉ cải thiện thể chất mà còn giúp ổn định tâm lý.

Phục hồi chức năng - "mảnh ghép" then chốt

Trong cấu trúc chăm sóc toàn diện, phục hồi chức năng đang nổi lên như một “mảnh ghép” then chốt, đặc biệt với người cao tuổi mắc bệnh mạn tính hoặc sau tai biến. Theo ThS.BSNT Ngô Thị Hiền – Phụ trách Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu Nghị, các bệnh lý mạn tính, chủ yếu thuộc nhóm cơ xương khớp như thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm, thoái hóa khớp là những bệnh lý điển hình của tuổi già.

Điểm đáng chú ý hiện nay là xu hướng điều trị không dùng thuốc, lấy vật lý trị liệu và luyện tập làm nền tảng, giúp giảm phụ thuộc vào thuốc giảm đau và mang lại hiệu quả bền vững. Thực tế cho thấy đa số bệnh nhân sau điều trị đều cải thiện rõ rệt.

Không dừng ở đó, các kỹ thuật hiện đại như laser công suất cao, sóng xung kích cũng đang được ứng dụng rộng rãi, nâng cao hiệu quả điều trị các bệnh lý đau mạn tính, viêm và chấn thương.

Các bác sĩ hướng dẫn tập vật lý trị liệu cho bệnh nhân.

Về lâu dài, phục hồi chức năng được định hướng phát triển theo mô hình liên thông từ cộng đồng đến tuyến Trung ương. Người dân có thể tiếp cận dịch vụ ngay từ y tế cơ sở với các trường hợp nhẹ, trong khi tuyến trên đảm nhiệm điều trị chuyên sâu. Đối với bệnh nhân đã ổn định, việc hướng dẫn tập luyện tại nhà đóng vai trò then chốt trong duy trì hiệu quả điều trị và nâng cao chất lượng sống.

Thích ứng để tránh “cú sốc già hóa”

Theo BSCKI Nguyễn Đức Hùng – Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Điều dưỡng và Chăm sóc sức khỏe Bưu điện, dự báo đến năm 2038, Việt Nam sẽ có hơn 21 triệu người từ 60 tuổi trở lên (chiếm 20% dân số), và con số này sẽ tăng lên khoảng 27 triệu người vào năm 2050 (chiếm 25%).

Trong khi đó, hệ thống y tế hiện vẫn thiếu bác sĩ và điều dưỡng chuyên ngành lão khoa, dịch vụ chăm sóc chuyên biệt còn hạn chế. Nếu không có sự chuẩn bị từ sớm, Việt Nam sẽ phải đối mặt với “cú sốc già hóa” với chi phí y tế và an sinh tăng cao.

“Mô hình chăm sóc toàn diện cho người cao tuổi, đặc biệt là những người mất khả năng tự phục vụ, là hướng đi cần thiết và hiệu quả. Không chỉ giúp giảm tải cho gia đình và bệnh viện, mô hình này còn góp phần nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi”, BS Hùng nhấn mạnh.

Các chuyên gia nhận định, già hóa dân số không còn là thách thức tiềm ẩn mà đã trở thành áp lực hiện hữu. Nếu không chuyển đổi kịp thời sang mô hình chăm sóc chủ động, liên tục và toàn diện, hệ thống y tế sẽ khó đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng.

Điều đó đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ chính sách, hệ thống y tế đến mỗi gia đình và cộng đồng. Chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi với cách tiếp cận nhân văn, chủ động và bền vững chính là chìa khóa để Việt Nam thích ứng hiệu quả với một xã hội đang già đi nhanh chóng.