Giá khí đốt ở châu Âu cao nhất gần 4 năm, IEA kêu gọi lập dự trữ chiến lược

Ảnh minh họa - Ảnh: Picture Alliance.

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng do cuộc chiến tranh đã bước sang tháng thứ 7 ở Vùng Vịnh, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) khuyến nghị các chính phủ thiết lập dự trữ chiến lược khí đốt, ký kết các hợp đồng mua bán khí đốt linh hoạt hơn và tăng cường hợp tác quốc tế để chuẩn bị cho những tình huống thiếu hụt khí đốt trong tương lai.

Trong phiên, giá khí đốt giao sau trên sàn TTF ở Hà Lan - giá tham chiếu của thị trường khí đốt châu Âu - có lúc vượt 80 euro/MWh lần đầu tiên kể từ đầu năm 2023. Giá khí đốt leo thang do xung đột giữa Mỹ và Iran nóng lên trong những ngày gần đây làm gia tăng lo ngại về sự tắc nghẽn các lô hàng LNG được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Trước khi xảy ra xung đột, tuyến đường này chiếm khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu.

KHẢ NĂNG GIÁ KHÍ ĐỐT VƯỢT 100 EURO/MWH TRONG MÙA ĐÔNG NĂM NAY

Từ đầu năm đến nay, giá khí đốt giao sau trên sàn TTF đã dao động trong khoảng từ 26,5 MWh đến 80 MWh. Cuộc chiến tranh bắt đầu vào cuối tháng 2 khi Mỹ và Israel khởi động các cuộc tấn công nhằm vào Iran đã làm gia tăng mạnh phần bù rủi ro đối với giá khí đốt ở châu Âu.

Giá khí đốt tăng cao cũng khiến việc tích trữ khí đốt để chuẩn bị cho mùa đông trở nên kém hấp dẫn hơn đối với các nhà giao dịch. Thông thường, giá khí đốt vào mùa hè thường rẻ hơn trong những tháng mùa đông, khuyến khích các công ty mua, lưu trữ và bán lại sau đó. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng ở Trung Đông đã đẩy giá khí đốt ngắn hạn lên cao, trong khi thị trường kỳ vọng điều kiện nguồn cung sẽ có sự cải thiện vào cuối năm. Thực tế này đã làm suy yếu động lực tài chính để nạp đầy kho lưu trữ khí đốt ở một số quốc gia châu Âu.

Hệ quả là mức dự trữ khí đốt ở châu Âu hiện đang ở mức thấp bất thường, mặc dù điều này không có nghĩa là lục địa sắp hết khí đốt. Theo công ty phân tích Oxford Economics, tiêu thụ khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) vẫn đang thấp hơn khoảng 15-20% so với mức của năm 2021, cho phép khối này duy trì vận hành với mức dự trữ thấp hơn. Tuy nhiên, dự trữ khí đốt thấp hơn bình thường vẫn sẽ làm gia tăng sự phụ thuộc của châu Âu vào nhập khẩu LNG trong mùa đông tới.

Trong khi đó, châu Âu đang đối mặt với sự giảm sút kéo dài trong nguồn cung LNG từ Qatar. Các cuộc tấn công của Iran hồi tháng 3 năm nay đã gây thiệt hại nặng nề cho hai đơn vị sản xuất LNG tại khu phức hợp Ras Laffan của Qatar, làm mất đi 17 tỷ mét khối khí đốt trong công suất hàng năm. Theo IEA, việc sửa chữa có thể sẽ mất thời gian từ 3-5 năm.

Điều này đồng nghĩa khoảng 17% công suất xuất khẩu LNG hàng năm của Qatar sẽ không thể phục hồi trong khoảng thời gian trên, theo Viện Phân tích kinh tế và tài chính năng lượng (EEFA).

Nếu xuất khẩu khí đốt từ Trung Đông chỉ phục hồi với tốc độ chậm chạp, các nhà phân tích của ngân hàng Goldman Sachs dự báo giá khí đốt giao sau trên sàn TTF vào tháng 12/2026 có thể phải vượt mức 100 euro/MWh mới đủ để thu hút đủ LNG đến châu Âu. Trong khi đó, kịch bản chính của Goldman Sachs cho rằng giá khí đốt giao sau ở TTF vào tháng 12 tới chỉ là 50 euro/MWh.

Giá khí đốt giao sau trên sàn TTF trong 1 năm trở lại đây. Đơn vị: euro/MWh.

Giá năng lượng tăng cao đang làm gia tăng mối lo ngại về lạm phát. Thị trường đang dự báo gần như chắc chắn sẽ có một đợt tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trong cuộc họp của cơ quan này vào ngày 10/9,, đưa lãi suất tiền gửi từ 2,25% lên 2,5%. Lạm phát khu vực đồng euro đã tăng lên mức 3,3% trong tháng 8, chủ yếu do giá năng lượng cao hơn, ngay cả khi áp lực lạm phát lõi đã giảm bớt.

Mối lo về sự leo thang của lạm phát cũng đã ảnh hưởng đến thị trường nợ chính phủ trong khu vực. Trong thời gian gần đây, giới đầu tư đã bán trái phiếu châu Âu do lo ngại rằng giá năng lượng đắt đỏ sẽ giữ lạm phát và lãi suất cao hơn trong thời gian dài. Lợi suất trái phiếu tăng cao do trái phiếu bị bán tháo, làm tăng chi phí vay nợ đối với các chính phủ.

KHUYẾN NGHỊ LẬP DỰ TRỮ KHÍ ĐỐT CHIẾN LƯỢC

Trong lúc giá dầu và khí đốt cùng tăng cao trong những ngày gần đây, IEA công bố các khuyến nghị mới nhất của tổ chức này đối với các chính phủ trên toàn cầu, bao gồm cả châu Âu.

Trong báo cáo "Cơ chế dự trữ khí đốt và các tùy chọn linh hoạt" được phát hành vào ngày 9/9, IEA cho rằng các chính phủ nên đánh giá lại về cách thức chuẩn bị cho tình huống xảy ra thiếu hụt khí đốt. IEA khuyến nghị việc sử dụng các kho dự trữ chiến lược, quy tắc mua linh hoạt và hợp tác quốc tế thay vì chỉ dựa vào các mục tiêu lưu trữ khí đốt thương mại một cách cứng nhắc và cạnh tranh bằng giá cả để giành mua các lô hàng LNG.

Báo cáo nhấn mạnh rằng châu Âu đã mất đi một phần sự linh hoạt trong lĩnh vực khí đốt. Khối này hiện đang phụ thuộc nhiều hơn vào LNG được giao dịch toàn cầu, do quyết định giảm mạnh sự phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên từ Nga vận chuyển qua đường ống sau khi chiến tranh giữa Nga và Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Châu Âu đã lắp đặt hơn 50 tỷ mét khối công suất nhập khẩu LNG mỗi năm kể từ cuộc khủng hoảng 2022-2023, nhưng chỉ riêng việc xây các cảng nhập khẩu LNG là không thể đảm bảo nguồn cung cấp khí đốt. Do vậy, châu Âu vẫn phải cạnh tranh để giành mua các lô hàng.

Các quy tắc hiện tại yêu cầu các quốc gia EU đến ngày 1/11 hàng năm phải lấp đầy kho dự trữ khí đốt thương mại đạt mức 90%, mặc dù các nước có thể không đạt mục tiêu này khi điều kiện thị trường không thuận lợi. IEA lập luận rằng các kho dự trữ chiến lược để tích trữ khí đốt bên ngoài thị trường thương mại và chỉ cung ứng ra thị trường trong trường hợp khẩn cấp có thể mang lại sự hỗ trợ bổ sung và đáng tin cậy trong tình huống khủng hoảng.

Một số quốc gia EU, bao gồm Italy, Ba Lan và Tây Ban Nha, đã có các kho dự trữ khí đốt chiến lược quốc gia. IEA ước tính có tổng cộng khoảng 12 tỷ mét khối khí đốt trong dự trữ chiến lược trên toàn EU vào năm 2025, tương đương khoảng 3,5% lượng tiêu thụ khí đốt hàng năm và 12% công suất lưu trữ khí đốt vận hành.

Mức dự trữ khí đốt của một số nước EU và bình quân toàn EU tại thời điểm ngày 8/9/2026 - Nguồn: Euronews.

IEA khuyến nghị các chính phủ có thể mở rộng các dự trữ này và cân nhắc xem liệu các kho dự trữ có thể được điều phối ở cấp EU hoặc quốc tế hay không. IEA cũng lập luận rằng châu Âu có thể xem xét lưu trữ khoảng 10-15 tỷ mét khối khí đốt ở Ukraine khi chiến tranh kết thúc.

Theo báo cáo, các quốc gia cũng có thể trả tiền để giữ khí đốt dự trữ cho trường hợp khẩn cấp ở một quốc gia khác hoặc hợp tác để giành quyền mua thêm các lô hàng LNG trong thời gian thiếu hụt. Các hợp đồng linh hoạt hơn và các biện pháp hoán đổi sẽ giúp dễ dàng chuyển hướng các lô hàng khí đốt đến nơi cần nhất. Báo cáo cũng xem xét việc sử dụng các tàu chở LNG cũ làm kho lưu trữ tạm thời và cung ứng ra thị trường một phần khí đốt được giữ trong các địa điểm lưu trữ ngầm.

IEA nói rằng những ý tưởng này cần được nghiên cứu thêm. Theo cơ quan này, các chính phủ sẽ phải quyết định ai sở hữu khí đốt dự trữ chiến lược, khi nào khí đốt đó có thể được cung ứng ra thị trường, và ai sẽ trả tiền. Dự trữ khí đốt chiến lược là một việc tốn kém, nhưng IEA cho rằng việc thiếu chuẩn bị cho tình huống khủng hoảng có thể dẫn tới thiệt hại lớn hơn nhiều.