Gia Lai đẩy nhanh hành trình tìm kiếm, trả lại tên cho các liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ngày càng khó khăn. Địa hình, địa vật tại nhiều khu vực đã thay đổi; nguồn thông tin ngày càng ít và phân tán; nhiều nhân chứng lịch sử tuổi cao, sức khỏe giảm sút, những ký ức về nơi chôn cất liệt sĩ cũng không còn đầy đủ như trước.

Trong khi đó, tại các nghĩa trang, nhiều hài cốt liệt sĩ đã được quy tập và an táng từ lâu, chịu tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên, gây khó khăn cho việc lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Vì thế, thời gian càng lùi xa, việc tìm kiếm càng trở nên cấp thiết.

Từ 23 nguồn tin, tìm thấy 18 hài cốt liệt sĩ trên đất bạn Campuchia

Trong những tháng đầu năm 2026, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Gia Lai đã triển khai đồng thời nhiều nhiệm vụ. Trọng tâm là tìm kiếm, quy tập, đưa về nước hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh ở Campuchia trong mùa khô 2025-2026; đồng thời triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”.

Lễ viếng, truy điệu và an táng 18 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia được quy tập trong mùa khô 2025-2026.

Đây là một khối lượng công việc lớn, trải rộng từ việc rà soát, chuẩn hóa và số hóa dữ liệu hàng chục nghìn phần mộ; lấy mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN đến khảo sát, xác minh từng nguồn tin để tìm kiếm những liệt sĩ còn nằm lại trong nước và trên đất Campuchia.

Theo Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Gia Lai, quá trình thực hiện nhận được sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia, Bộ Quốc phòng, Quân khu 5, Tỉnh ủy, UBND tỉnh; sự phối hợp của các sở, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang trong tỉnh và sự hỗ trợ của chính quyền, lực lượng vũ trang, nhân dân các tỉnh Ratanakiri, Stung Treng, Preah Vihear cùng các đơn vị thuộc Quân đội Hoàng gia Campuchia.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng đầu năm là tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh ở Campuchia.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng dự lễ truy điệu, an táng 18 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ.

Trước mùa khô 2025-2026, Ban Chuyên trách tỉnh và Đội K52, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai đã chuẩn bị lực lượng, phương tiện, hậu cần, kỹ thuật; đồng thời phối hợp với Ban Chuyên trách, chính quyền và lực lượng vũ trang các tỉnh Ratanakiri, Stung Treng, Preah Vihear tổ chức hội đàm, trao đổi thông tin và thống nhất kế hoạch tìm kiếm.

Cùng với khai thác hồ sơ, các lực lượng tăng cường vận động cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân Campuchia cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ. Những nguồn tin thu thập được tiếp tục được đối chiếu với hồ sơ và khảo sát thực địa trước khi tổ chức tìm kiếm. Tuy nhiên, công việc ngày càng khó khăn khi địa bàn rộng, địa hình phức tạp, dấu tích chiến tranh mờ nhạt, nguồn tin ít và phân tán. Quá trình thực hiện nhiệm vụ còn chịu tác động từ tình hình xung đột nước ngoài.

Từ ngày 19/11/2025 đến 10/6/2026, Đội K52 đã khảo sát, tìm kiếm trên địa bàn 139 xã, phường thuộc 23 huyện, thành phố của 3 tỉnh Ratanakiri, Stung Treng và Preah Vihear. Từ 23 thông tin có độ tin cậy cao, lực lượng chức năng tiến hành tìm kiếm tại 19 địa điểm, đào khoảng 14.000 m hào và gần 11.000 m3 đất đá.

Kết quả, Đội K52 đã quy tập được 18 hài cốt liệt sĩ, trong đó Ratanakiri 8 hài cốt, Stung Treng 7 hài cốt và Preah Vihear 3 hài cốt. Kết quả này nâng tổng số hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập và hồi hương từ Campuchia về nước từ năm 2001 đến nay lên 1.530 hài cốt. Sau khi được đưa về nước, các hài cốt liệt sĩ được tổ chức lễ cầu siêu, lễ truy điệu và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ theo quy định, bảo đảm trang nghiêm, chu đáo.

Cùng với kết quả tìm kiếm, công tác phối hợp giữa Gia Lai và các địa phương của Campuchia tiếp tục được duy trì. Việc thường xuyên trao đổi, xác minh thông tin không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho công tác tìm kiếm, quy tập mà còn góp phần củng cố quan hệ đoàn kết, hữu nghị giữa hai bên.

Tổng số hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập và hồi hương từ Campuchia về nước từ năm 2001 đến nay lên 1.530 hài cốt.

Song song với nhiệm vụ trên đất Campuchia, công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trong nước cũng được triển khai trên nhiều địa bàn. Các địa phương đã rà soát nguồn tin, nghiên cứu hồ sơ lưu trữ, bản đồ tác chiến; gặp gỡ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân để xác minh thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã khảo sát 35 địa điểm có thông tin về hài cốt liệt sĩ tại các xã Chư Prông, Đức Cơ, Chư Sê, Ia Mơ, Ia Púch, Ia Phí, SRó, Phù Mỹ Đông, Kim Sơn, Tuy Phước Đông và một số địa bàn khác.

Đến ngày 12/7/2026, các lực lượng đã tìm kiếm, cất bốc được 27 hài cốt liệt sĩ. Sau khi quy tập, các hài cốt được hoàn thiện hồ sơ, tổ chức lễ truy điệu và an táng tại các nghĩa trang liệt sĩ theo quy định.

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo tỉnh, dù nguồn thông tin ngày càng hạn chế và nhiều địa bàn đã thay đổi lớn sau chiến tranh, chất lượng khảo sát, xác minh từng bước được nâng lên. Việc kết hợp hồ sơ, thông tin nhân chứng, khảo sát thực địa và cơ sở dữ liệu giúp lựa chọn những khu vực có khả năng cao, hạn chế tìm kiếm dàn trải.

“Chiến dịch 500 ngày đêm” và gần 12.000 phần mộ chưa có thông tin

Cùng với việc tìm kiếm những liệt sĩ còn nằm lại trong và ngoài nước, một nhiệm vụ lớn khác đang được Gia Lai tập trung thực hiện là xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Đối với Chiến dịch 500 ngày đêm, Ban Chỉ đạo tỉnh xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026, tập trung vào các phần việc gồm rà soát, chuẩn hóa dữ liệu; số hóa thông tin; thu nhận và bàn giao mẫu phục vụ giám định ADN; tiếp tục khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Với gần 12.000 phần mộ chưa có thông tin cho thấy nhiệm vụ xác định danh tính còn rất lớn.

Qua khảo sát, rà soát tại 119 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh, các lực lượng đã kiểm đếm, đối chiếu và cập nhật dữ liệu đối với tổng số 41.999 phần mộ liệt sĩ. Trong đó, 18.116 mộ có đầy đủ thông tin; 11.832 mộ có một phần thông tin và 11.976 mộ chưa có thông tin. Với gần 12.000 phần mộ chưa có thông tin cho thấy nhiệm vụ xác định danh tính còn rất lớn.

Hiện dữ liệu về liệt sĩ và mộ liệt sĩ đang tiếp tục được số hóa, cập nhật vào phần mềm quản lý Chiến dịch 500 ngày đêm, phục vụ công tác quản lý, đối chiếu và xác định danh tính. Đây cũng là nhiệm vụ mới, có nhiều yêu cầu chuyên môn.

Trước khi triển khai lấy mẫu đồng loạt, Ban Chỉ đạo tỉnh đã tổ chức tập huấn lý thuyết và thực hành tại Nghĩa trang Liệt sĩ Vĩnh Quang, xã Vĩnh Quang và Nghĩa trang Liệt sĩ Chư Prông, xã Chư Prông. Qua tập huấn, các lực lượng từng bước chuẩn hóa cơ sở dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ và thân nhân; hoàn thiện quy trình lấy mẫu, quản lý và bàn giao mẫu ADN trước khi triển khai trên diện rộng.

Từ ngày 15/6/2026, các đội, kíp lấy mẫu bắt đầu triển khai đồng loạt tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh. Đến ngày 17/7, việc khai quật phục vụ lấy mẫu đã được thực hiện tại 19 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó 11 nghĩa trang đã hoàn thành. Tổng cộng 2.705 phần mộ được khai quật.

Qua lấy mẫu, có 1.737 mẫu đủ điều kiện, trong khi 968 trường hợp không đủ điều kiện. Đến thời điểm báo cáo, 1.568 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội, Bộ Quốc phòng để phục vụ giám định.

Đến ngày 17/7, việc khai quật phục vụ lấy mẫu đã được thực hiện tại 19 nghĩa trang liệt sĩ.

Việc lấy mẫu được thực hiện theo quy trình chuyên môn, kết hợp kiểm tra, đối chiếu hồ sơ, dữ liệu trước khi cập nhật vào hệ thống. Các lực lượng đồng thời phải bảo đảm tính chính xác, khoa học và giữ gìn sự tôn nghiêm đối với từng phần mộ liệt sĩ.

Tuy nhiên, đây cũng là phần việc đang gặp nhiều khó khăn. Nhiều hài cốt đã được quy tập, an táng từ lâu, chịu tác động của điều kiện tự nhiên nên bị phân hủy hoặc không còn đủ điều kiện lấy mẫu; chất lượng mẫu sinh phẩm suy giảm, ảnh hưởng đến khả năng giám định ADN.

Tại một số địa phương, việc cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu còn chậm, vẫn xảy ra sai sót trong khảo sát, kiểm đếm giữa mộ có tên và mộ chưa có tên, ảnh hưởng đến tiến độ khai quật, lấy mẫu. Việc vận chuyển mẫu từ Gia Lai đến cơ quan giám định tại Hà Nội cũng đặt ra yêu cầu về thời gian, kinh phí và tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chuyên môn, trang thiết bị và kinh phí phục vụ lấy mẫu, số hóa dữ liệu vẫn còn hạn chế.

Trong 6 tháng cuối năm 2026, Gia Lai xác định tiếp tục tập trung thực hiện các nhiệm vụ của Chiến dịch 500 ngày đêm; đẩy nhanh rà soát, chuẩn hóa và số hóa dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ; tiếp tục lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục vận động tổ chức, cá nhân, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân cung cấp thông tin; nâng cao chất lượng xác minh nguồn tin, tập trung khảo sát, tìm kiếm tại các địa bàn trọng điểm. Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Gia Lai cũng sẽ chuẩn bị cho nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia trong mùa khô 2026-2027.