Gia Lai khơi dòng phát triển bền vững cho ngành thủy sản

Chiến lược chuyển đổi số và chống khai thác IUU quyết liệt

Biển Gia Lai không chỉ là không gian sinh kế, mà còn là ký ức của bao thế hệ ngư dân. Mỗi chuyến tàu ra khơi là một cuộc đối thoại giữa con người và đại dương, nơi lòng can đảm được thử thách bởi sóng gió và niềm tin được neo giữ bằng ánh đèn câu giữa đêm. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, ngành thủy sản không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền đời. Sự chuyển mình là điều tất yếu, như con nước phải đổi dòng khi thủy triều lên xuống.

Gia Lai tập trung phát triển thủy sản theo hướng kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác, ngăn chặn khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định

Theo ông Cao Thanh Thương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, tỉnh xác định thủy sản là ngành kinh tế có tiềm năng lớn và đang được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, bền vững. Khai thác phải đi đôi với bảo vệ nguồn lợi, nuôi trồng phải gắn với kiểm soát môi trường, và quản lý phải dựa trên nền tảng chuyển đổi số. Đó không chỉ là khẩu hiệu, mà là chiến lược dài hơi nhằm gìn giữ “nguồn vốn xanh” cho mai sau.

Từ lợi thế sẵn có, Gia Lai tập trung phát triển thủy sản theo hướng kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác, ngăn chặn khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Địa phương này tiếp tục giữ vững vị trí là địa phương khai thác cá ngừ đại dương lớn của cả nước. Đồng thời, mở rộng nuôi các loại cá, tôm và nhiều loài thủy sản khác để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Con cá vừa là sản phẩm, vừa là “tấm hộ chiếu” để địa phương bước vào sân chơi toàn cầu.

Song song với khai thác, công tác quy hoạch vùng nuôi được triển khai theo hướng khoa học, hạn chế phát triển tự phát gây ô nhiễm môi trường. Những mô hình nuôi công nghiệp, nuôi lồng bè trong hồ chứa được nhân rộng, gắn với giám sát chất lượng nước, quản lý thức ăn và xử lý chất thải. Mặt nước hồ nuôi không còn chỉ là khoảng lặng, mà trở thành không gian sản xuất hiện đại, nơi công nghệ song hành cùng kinh nghiệm. Gia Lai cũng tích cực thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị khép kín từ nuôi - chế biến - tiêu thụ, nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và bảo đảm tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc.

Bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh được xem như chiếc neo giữ cho con thuyền phát triển không trôi xa khỏi quỹ đạo bền vững. Gia Lai siết chặt quản lý khai thác trên sông, suối, hồ chứa; cùng với cân đối nhu cầu sử dụng nước giữa thủy sản, thủy lợi, thủy điện và sinh hoạt. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng hiện hữu, những giải pháp thích ứng được thúc đẩy để bảo đảm nguồn nước và sinh kế lâu dài cho người dân. Bởi nếu nước cạn, không chỉ cá tôm biến mất mà cả hy vọng của người dân cũng hao hụt theo.

Sản lượng thủy sản năm 2025 của Gia Lai đạt khoảng hơn 311.835 tấn và dự kiến tăng lên 314.670 tấn vào năm 2026, cho thấy xu hướng tăng trưởng ổn định.

Trong quản lý sản xuất, các vùng nuôi tập trung đang được hình thành theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ cao. Sản lượng thủy sản năm 2025 đạt khoảng hơn 311.835 tấn và dự kiến tăng lên 314.670 tấn vào năm 2026, cho thấy xu hướng tăng trưởng ổn định. Những con số ấy vừa phản ánh sản lượng dồi dào, vừa cho thấy niềm tin vào hướng đi đúng đắn.

Theo Chi cục Thủy sản, tỉnh Gia Lai hiện có 5.743 tàu cá đăng ký, trong đó 5.418 tàu đủ điều kiện hoạt động. Với những ngư dân gặp khó khăn do tàu không đủ điều kiện ra khơi, chính quyền địa phương đã triển khai chính sách hỗ trợ 3 triệu đồng mỗi tàu mỗi tháng cùng 30kg gạo mỗi nhân khẩu mỗi tháng trong giai đoạn từ tháng 9-12/2025. Đồng thời, thực hiện chương trình chuyển đổi nghề. Chính sách ấy như một cánh tay dang ra giữa lúc biển động, giúp bà con có thời gian điều chỉnh và tìm hướng đi bền vững hơn.

Hiện đại hóa nuôi trồng, nâng cao giá trị sản phẩm

Mô hình đồng quản lý được duy trì tại 31 xã, phường ven biển trong năm 2025, khuyến khích người dân tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giám sát vùng cấm khai thác, thu gom rác thải và xử lý sinh vật gây hại như sao biển gai. Khi cộng đồng trở thành chủ thể của bảo tồn, việc giữ gìn biển không còn là nhiệm vụ của riêng cơ quan chức năng mà là trách nhiệm chung.

Công tác kiểm tra, xử lý vi phạm luôn được các ngành chức năng của địa phương triển khai quyết liệt

Công tác kiểm tra, xử lý vi phạm được triển khai quyết liệt, với hơn 650 vụ vi phạm bị xử phạt, tổng số tiền trên 18 tỷ đồng. Những con số này không chỉ mang ý nghĩa răn đe, mà còn góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trong cộng đồng ngư dân. Kỷ cương được siết chặt để con đường hội nhập không bị cản trở.

Chuyển đổi số đang trở thành trụ cột trong hiện đại hóa ngành thủy sản. Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản cho biết, đơn vị đã hoàn thành việc định danh tàu cá, đối chiếu dữ liệu VNFishbase với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trên nền tảng VNeID. Giấy chứng nhận đăng ký tàu cá được số hóa và tích hợp vào “Ví giấy tờ” điện tử, giúp ngư dân thuận tiện xuất trình khi cần thiết, giảm thủ tục hành chính và hạn chế gian lận. Hệ thống phần mềm theo dõi hành trình, nhật ký khai thác điện tử và quản lý sản lượng được kết nối liên thông, bảo đảm tính minh bạch và kịp thời.

Đặc biệt, trong công tác chống khai thác IUU, Gia Lai hoàn thành 19 trên 19 nhiệm vụ của tháng cao điểm; lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho 197 tàu có nguy cơ vi phạm; triển khai nhật ký khai thác điện tử cho gần 4.000 tàu; vận hành hệ thống cảnh báo tự động khi tàu mất kết nối hoặc vượt ranh giới vùng biển. Công nghệ, trong trường hợp này, không làm biển bớt mặn, nhưng giúp hành trình ra khơi minh bạch và an toàn hơn.

Đặc biệt, trong công tác chống khai thác IUU, Gia Lai hoàn thành 19 trên 19 nhiệm vụ của tháng cao điểm

Ở lĩnh vực nuôi trồng, tỉnh đang hoàn chỉnh Đề án nuôi biển bằng lồng HDPE kết hợp trí tuệ nhân tạo giai đoạn 2025-2030 và chuẩn bị triển khai Đề án phát triển nuôi thủy sản hồ chứa giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050. Những chiếc lồng nổi không chỉ là khung sắt trên mặt nước mà là biểu tượng của cách làm mới, nơi khoa học đồng hành cùng nông dân.

Từ quản lý đội tàu, chống khai thác IUU, mở rộng nuôi công nghệ cao đến thúc đẩy chuyển đổi số, Gia Lai đang từng bước xây dựng nền tảng vững chắc cho một ngành thủy sản hiện đại. Giữa nhịp sóng miên man và những dòng sông lặng lẽ, một hành trình mới đang được mở ra – hành trình mà tăng trưởng không tách rời trách nhiệm, và mỗi mẻ lưới đầy cá cũng là lời cam kết gìn giữ màu xanh của biển, của nước, cho hôm nay và cho cả mai sau.

Thái Hòa