Kinh tế Nhà nước phải có đóng góp đột phá cho năng lực tự chủ quốc gia

Định hình vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong giai đoạn mới

Xuyên suốt hơn 80 năm xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt sau 40 năm đổi mới, khu vực kinh tế Nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế. Điều này thể hiện qua hoạt động kinh doanh, cũng như quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực then chốt, như: ngân sách, đất đai, tài nguyên, hạ tầng, tín dụng, dự trữ quốc gia…

Toàn cảnh Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 - NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80 - NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Ảnh: Quang Phúc.

Tại hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị diễn ra sáng 25-2, Tổng Bí thư Tô Lâm đánh giá kinh tế nhà Nước, cùng kinh tế tư nhân, đã tạo thành hai trụ cột quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong đó, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng phát triển năng động, đóng góp lớn vào tăng trưởng, với nhiều doanh nghiệp từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Song song với đó, kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm các cân đối lớn, ổn định, điều tiết vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược trung và dài hạn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, an ninh tài chính, tiền tệ, an ninh viễn thông, hạ tầng thiết yếu và những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư cho biết kinh tế Nhà nước phải chiếm lĩnh được “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế. Nhưng để làm được việc này, khu vực kinh tế Nhà nước phải được tái cơ cấu mạnh mẽ, tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, địa bàn trọng yếu, có tính chiến lược và sức lan tỏa cao.

Theo đó, vai trò chủ đạo phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, hiệu quả, đóng góp thực chất cho ổn định vĩ mô, an ninh kinh tế và phát triển trung - dài hạn.

“Lĩnh vực nào Nhà nước cần nắm giữ để bảo đảm chủ quyền và ổn định thì phải nắm cho chắc, làm cho tinh, cho mạnh. Lĩnh vực nào Nhà nước chỉ nên giữ vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng, mở đường thì phải thiết kế cơ chế để khu vực tư nhân cùng tham gia, cùng cạnh tranh và cùng phát triển. Lĩnh vực nào Nhà nước không cần thiết làm hoặc làm không hiệu quả thì phải kiên quyết sắp xếp lại theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, chống ‘lợi ích nhóm’, chống ‘sân sau’, chống ‘thao túng’, chống ‘trục lợi’ chính sách”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 và 80. Ảnh: Quang Phúc.

Trình bày những nội dung trọng tâm, cốt lõi, làm rõ những điểm mới mang tính đột phá của nghị quyết 79, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho biết kinh tế Nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, gồm toàn bộ các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, ổn định vĩ mô, bảo đảm an ninh quốc phòng, như: đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm, hệ thống kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, ngân sách Nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp Nhà nước, tổ chức tín dụng Nhà nước, vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp công lập.

Theo ông Nghị, Nghị quyết 79 khẳng định, kinh tế Nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, vừa trực tiếp sản xuất - kinh doanh, vừa là nền tảng nguồn lực vật chất quan trọng. Đồng thời, là công cụ chiến lược để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, dẫn dắt và điều tiết các hoạt động kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, Nghị quyết 79 cũng đề ra 5 nhóm quan điểm chỉ đạo mang tính hệ thống, bao trùm và toàn diện về phát triển kinh tế Nhà nước trong kỷ nguyên mới. Nổi bật là việc đổi mới và cụ thể hóa quan điểm về nội hàm “vai trò chủ đạo” của kinh tế Nhà nước. Đồng thời, đổi mới căn bản quan hệ giữa kinh tế Nhà nước và các khu vực kinh tế khác, nhằm phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của từng khu vực.

Cụ thể, kinh tế Nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới - lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh…

Hơn nữa, Bộ Chính trị cũng đề ra quan điểm mới, là "các nguồn lực kinh tế Nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường; đánh giá tác động và phân tích lợi ích - chi phí xã hội của đầu tư nguồn lực vật chất của Nhà nước theo thông lệ quốc tế".

Năm điểm tựa chiến lược, giúp Việt Nam ‘vững bước’ trong giai đoạn mới

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh kinh tế Nhà nước phải có những đóng góp mang tính đột phá vào năng lực tự chủ quốc gia, bảo đảm duy trì ổn định và can thiệp kịp thời khi xuất hiện rủi ro mang tính hệ thống. Vì vậy, khu vực này phải thực sự được cụ thể hóa thành 05 “điểm tựa” lớn.

Thứ nhất, điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế. Kinh tế nhà nước phải nắm giữ và làm chủ các “huyết mạch” và “xương sống” quốc gia, từ năng lượng, hạ tầng chiến lược, tài chính - tín dụng, logistics then chốt, dữ liệu và nền tảng số thiết yếu… với nguyên tắc “nắm giữ không phải để độc quyền, mà để bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc, chủ động trước biến động và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi tình huống, và có sức lan tỏa cho cả nền kinh tế”.

Thứ hai, điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu. Trong thời kỳ nhiều cú sốc đan xen, như: đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động lãi suất - tỷ giá, chiến tranh thương mại, thiên tai, dịch bệnh… kinh tế Nhà nước phải giữ ổn định những thị trường thiết yếu, đảm bảo cung ứng các dịch vụ công ích thiết yếu, duy trì đầu tư nền tảng và năng lực dự phòng để ứng phó kịp thời với rủi ro hệ thống.

Thứ ba, điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân. Cụ thể, kinh tế Nhà nước mạnh không phải để lấn át, mà trở thành “bệ đỡ”, “mở đường” và “tiếp sức” để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, từ đó hình thành những cụm liên kết ngành với những “đầu tàu” đủ sức cạnh tranh khu vực và toàn cầu.

Theo Tổng Bí thư, nếu kinh tế Nhà nước làm tốt vai trò dẫn dắt, khu vực tư nhân sẽ có điểm tựa để lớn lên bền vững và sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế sẽ tăng lên rõ rệt.

Thứ tư, điểm tựa về dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi. Cụ thể, vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước không chỉ đo bằng quy mô, mà được đo bằng khả năng làm chủ công nghệ, chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế, vận hành dữ liệu như một nguồn lực chiến lược, bảo đảm an ninh mạng và quản trị rủi ro hiện đại.

Thứ năm, điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế. Theo đó, doanh nghiệp Nhà nước phải là nơi có kỷ luật, minh bạch, trách nhiệm giải trình cao nhất. Đồng thời là nơi của chuẩn mực quản trị quốc gia, hướng tới tạo ra đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực cạnh tranh và tinh thần phụng sự.

“Không thể để tồn tại tình trạng ‘lợi ích nhóm’, ‘sân sau’, đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Quang Phúc.

Hướng tới những mục tiêu trên, ông Nguyễn Thanh Nghị cho biết Nghị quyết 79 đã đề ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp liên quan đến 7 lĩnh vực, gồm: đất đai; tài nguyên nước; tài nguyên khoáng sản; kinh tế biển; nguồn lợi vùng trời, kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp; không gian ngầm; tài nguyên số và tài nguyên viễn thông. Trong đó, Luật Đất đai sửa đổi và văn bản hướng dẫn sẽ được ban hành ngay trong năm 2026, nhằm tháo gỡ vướng mắc, khơi thông nguồn lực từ đất đai.

Với cổ phần hóa, định hướng mới trong Nghị quyết số 79 là “không ảnh hưởng đến kiểm soát của Nhà nước trong những lĩnh vực then chốt và chiến lược, không làm mất đi các thương hiệu quốc gia có uy tín”.

Về thoái vốn, với doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần, vốn góp chi phối, thì có cơ chế, lộ trình phù hợp nhằm sáp nhập với các doanh nghiệp Nhà nước, hoặc chuyển giao cho doanh nghiệp đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước ở trung ương hoặc địa phương.

Ngoài các giải pháp, Nghị quyết 79 đưa ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, trọng tâm là chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại, đi kèm nâng cao trách nhiệm, hành động quyết liệt, hiệu quả, với tinh thần “nói ít, làm nhiều, làm đến cùng”.

Bên cạnh đó, Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh việc bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, trọng tâm là tiếp cận các nguồn lực công bằng, minh bạch. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác công - tư; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; giảm giảm chi phí tuân thủ, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Ngoài ra, chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý theo tinh thần Nghị quyết số 71, thực hiện chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, đồng thời, xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm và quy trình đánh giá minh bạch.

Vân Phong