Gia Lai: Làng nghề loay hoay với phương án bảo vệ môi trường

Sản xuất phát triển nhưng kiểm soát nguồn thải còn nhiều khoảng trống đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về giải pháp đồng bộ, căn cơ để bảo vệ môi trường làng nghề.

Nhà máy xử lý nước thải tập trung tại làng nghề bún tươi Ngãi Chánh (phường An Nhơn) hoạt động chưa hiệu quả. Ảnh: V.L

Bất cập hạ tầng xử lý chất thải

Làng nghề bún tươi Ngãi Chánh (phường An Nhơn) hiện có hơn 70 hộ tham gia sản xuất, trong đó, gần 30 hộ đã đầu tư máy móc, từng bước cơ giới hóa một số công đoạn.

Nhờ đó, năng suất, sản lượng bún tươi tăng lên, góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ sản xuất và giải quyết việc làm cho lao động địa phương. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất bún cũng phát sinh lượng nước thải khá lớn, khoảng 70 - 100 m³/ngày đêm.

Hoạt động sản xuất bún tươi tại làng nghề Ngãi Chánh (phường An Nhơn) phát sinh lượng nước thải lớn, khoảng 70 - 100 m³/ngày đêm. Ảnh: V.L

Nhằm giải quyết vấn đề này, năm 2019, ngành chức năng của tỉnh đầu tư xây dựng hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung tại làng nghề, công suất thiết kế 120 m³/ngày đêm, sau đó bàn giao cho địa phương quản lý. Công trình từng được kỳ vọng góp phần kiểm soát, xử lý lượng nước thải phát sinh, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Thế nhưng, những trục trặc trong quá trình vận hành đã ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý nước thải, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất.

Tại làng nghề bún - bánh An Thái (phường Bình Định), bài toán xử lý nước thải còn nan giải hơn. Hiện hơn 50 cơ sở hoạt động tại đây phát sinh khoảng 60 - 100 m³ nước thải/ngày đêm nhưng chưa có hệ thống thu gom, xử lý tập trung.

Để xử lý nước thải, các cơ sở tự xây dựng bể lắng, sau đó đặt đường ống ngầm xả ra sông Côn. Thậm chí, có cơ sở xả trực tiếp ra môi trường. Tại một số điểm xả dọc bờ sông, nước có màu đen, bốc mùi hôi, gây ảnh hưởng đến môi trường và đời sống người dân khu vực.

Theo ông Lê Quốc Cường, Chủ tịch UBND phường Bình Định, xử lý nước thải tại làng nghề bún - bánh An Thái là vấn đề nan giải suốt nhiều năm qua. Địa phương đang xem xét, tìm nguồn kinh phí để đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung nhằm giải quyết tình trạng ô nhiễm.

“Trước mắt, phường sẽ làm việc với từng hộ sản xuất để có giải pháp xử lý nước thải phù hợp, hạn chế tối đa việc xả thải trực tiếp ra môi trường”, ông Cường cho hay.

Quản lý môi trường còn khoảng trống

Không chỉ nước thải, khí thải và chất thải rắn tại một số làng nghề cũng đang tạo áp lực đối với môi trường.

Tại làng nghề tiện gỗ mỹ nghệ Nhơn Hậu, làng nghề rèn Tây Phương Danh (phường An Nhơn) và một số khu vực trồng mai cảnh trên địa bàn phường An Nhơn Đông và An Nhơn Bắc, các nguồn phát sinh khí thải, chất thải, bụi trong quá trình sản xuất vẫn chưa có giải pháp kiểm soát thật sự hiệu quả.

Ông Nguyễn Việt Cường, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Trong số 60 làng nghề đang hoạt động, mới chỉ 30 làng nghề lập phương án bảo vệ môi trường và tổ chức thực hiện thu gom, xử lý chất thải theo phương án được phê duyệt. Nguyên nhân chủ yếu là do quy mô sản xuất tại các làng nghề còn nhỏ lẻ, phân tán. Hầu hết làng nghề xen kẽ trong khu dân cư nên khó kiểm soát nguồn thải.

Bên cạnh đó, đa số cơ sở sản xuất chưa có giải pháp kiểm soát, xử lý hiệu quả chất thải phát sinh do công nghệ còn lạc hậu. Việc áp dụng các giải pháp sản xuất sạch, tiết kiệm tài nguyên, tái sử dụng chất thải còn hạn chế; công tác quản lý chất thải tại làng nghề chưa được quan tâm đúng mức.

“Việc thực hiện các thủ tục, hồ sơ môi trường theo quy định còn mang tính hình thức; công tác phân loại, thu gom, lưu giữ và chuyển giao chất thải chưa được thực hiện đầy đủ, thường xuyên và đúng quy định do ý thức chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của một số cơ sở sản xuất và người dân chưa cao”, ông Cường nhìn nhận.

Theo bà Hà Thị Thanh Hương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, để từng bước khắc phục những tồn tại này, Sở đã tham mưu UBND tỉnh giao UBND cấp xã khẩn trương rà soát, lập danh sách các cơ sở hoạt động trong làng nghề; thống kê cụ thể lượng, loại chất thải phát sinh và giải pháp xử lý. Qua đó, có cơ sở hướng dẫn các cơ sở thực hiện hồ sơ môi trường, đồng thời phục vụ công tác quản lý nhà nước về môi trường tại địa phương; hoàn thiện phương án bảo vệ môi trường cho các làng nghề trong quý III-2026.

Cùng với đó, tổ chức thu gom, xử lý chất thải phát sinh; rà soát, bố trí kinh phí đầu tư và vận hành công trình xử lý nước thải đối với những làng nghề phát sinh lượng nước thải lớn. Đây được xem là những nhiệm vụ cần thiết nhằm từng bước đưa công tác bảo vệ môi trường tại các làng nghề đi vào nền nếp.