Già làng nặng lòng với văn hóa Tà Ôi

 Già làng Ra Pát Trình với tác phẩm điêu khắc của mình ở nhà Roong làng Ka Vin, xã A Lưới 4, thành phố Huế.

Đau đáu với mỹ thuật Tà Ôi

Sinh ra và lớn lên trong những năm tháng chiến tranh, Ra Pát Trình sớm thừa hưởng những giá trị văn hóa truyền thống mà các thế hệ đi trước dày công vun đắp. Ông tự hào kể: “Từ nhỏ, tôi đã thấy “a võ” (ông nội), thấy “a ăm” (bố) dựng nhà sàn, làm nhà Roong, và những người lớn tuổi khác trong làng Ka Vin chạm trổ từng đường nét. Từng ngôi nhà, sau khi hoàn thiện, có những dấu ấn thuộc về đồng bào Tà Ôi mình. Vì vậy, tôi không bao giờ quên”.

Khi hòa bình trở lại với núi rừng A Lưới, làng Ka Vin dựng nhà Roong mới, Ra Pát Trình ngày đêm góp công, góp sức, đưa những hoa văn, đường nét mang đậm bản sắc Tà Ôi vào từng cột, vách gỗ... Từ đó, nhiều người trẻ trong làng, trong xã được Ra Pát Trình hướng dẫn, đào tạo để từng bước nắm được cách thức dựng nhà Roong, nghệ thuật tạo hình trên từng chi tiết gỗ.

Khi còn là thanh niên,  ông Ra Pát Quỳnh Rai, già làng của làng Chi Lanh, xã A Lưới 4, từng tham gia dựng và chạm trổ nhà Roong làng Ka Vin. Ông nhớ lại: “Ngày trước, được tham gia làm nhà Roong, chúng tôi học được từ bác Trình cách chọn gỗ, chạm trổ, cách dựng cột và lắp ráp các bộ phận của nhà Roong. Chúng tôi xem bác Trình như là người thầy của mình”.

Già làng Ra Pát Trình còn là người nắm giữ nhiều nghi thức, lễ hội văn hóa truyền thống của đồng bào mình. Mới đây, bà con thôn Pa-Rít - Ka Vin tổ chức lễ vào nhà Roong sau khi công trình được sửa chữa. Già làng Ra Pát Trình được giao hướng dẫn thực hiện các nghi thức liên quan như tẩy rửa, xua đuổi điều xấu, đón những điều tốt đẹp; cầu các giàng bảo vệ nhà Roong và dân làng; nghi thức đón khách, nhóm lửa cho bếp mới…

Là người tham gia tổ chức lại lễ vào nhà Roong, anh A Viết Chung, làng Ka Vin, xã A Lưới 4, hồ hởi nói: “Mỗi lần có việc, bà con trong làng luôn muốn lắng nghe ý kiến chỉ bảo của già làng Ra Pát Trình. Bởi lẽ, già là người nắm được nhiều điều. Nhờ đó, những người trẻ như chúng tôi có sự hiểu biết để lưu giữ lại những nét văn hóa truyền thống của đồng bào mình”.

Không chỉ gìn giữ văn hóa truyền thống, già làng Ra Pát Trình còn tích cực vận động bà con thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và xây dựng đời sống văn hóa mới. Bằng uy tín của mình, ông kiên trì tuyên truyền người dân các làng Pa-Rít, Ka Vin, A Đớt, Chi Lanh, A Roh… đoàn kết, xóa bỏ những tập tục không còn phù hợp.

Theo ông, muốn bà con làm theo, trước hết già làng phải nêu gương. Vì vậy, trong việc cưới, việc tang và sinh hoạt dòng họ, ông cùng gia đình luôn thực hiện nếp sống mới. Gia đình ông và dòng họ Ra Pát từ đó trở thành điểm sáng để người dân trong vùng học tập.

Bà Lê Thị Quỳnh Tường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã A Lưới 4, nhận xét: “Bác Trình luôn được bà con tín nhiệm. Trong bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Tà Ôi, bác đi đầu; trong xóa bỏ hủ tục, xây dựng đời sống văn hóa mới, bác cũng gương mẫu. Những chương trình, hoạt động và đề án bảo tồn văn hóa do xã triển khai thời gian qua đều có sự chung sức của bác Trình, góp phần mang lại hiệu quả thiết thực”.

Người truyền lửa

Những năm trước, huyện A Lưới cũ liên tục tổ chức các lớp tập huấn dân ca, dân nhạc, dân vũ dành cho đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã trên địa bàn. Già làng Ra Pát Trình là một trong số những nghệ nhân, già làng tham gia vào hoạt động này. Không quản đường xa, nắng mưa, ông đến nhiều làng của đồng bào Tà Ôi để truyền dạy cho thanh, thiếu niên những bài dân ca, điệu múa và cách sử dụng nhạc cụ truyền thống bằng tất cả niềm say mê và trách nhiệm. Dưới sự hướng dẫn của già làng Ra Pát Trình, họ nắm được hầu hết các điệu múa, các bài dân ca, các điệu nhạc truyền thống của đồng bào Tà Ôi. Trên cơ sở đó, xã A Đớt cũ, rồi sau đó là xã Lâm Đớt, và nay là xã A Lưới 4, có đội văn nghệ quần chúng trẻ, đông đảo và đầy nhiệt huyết.

Một thành viên của đội văn nghệ quần chúng xã A Lưới 4, chị Blup Thị Hương tâm sự: “Tôi tham gia đội văn nghệ từ khi còn là học sinh của Trường THCS - THPT Trường Sơn, bây giờ ra trường, làm việc khác rồi nhưng tôi vẫn dành thời gian cho các sinh hoạt văn hóa văn nghệ của đội, của xã. Đó không chỉ là niềm yêu thích mà còn là ý thức về sự tự hào, về việc tiếp tục gìn giữ những nét đẹp văn hóa văn nghệ đó cho người đi sau”.

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, Nghệ nhân ưu tú Ta Dưl Tư (Hồ Thị Tư), nguyên Phó Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện A Lưới cũ chia sẻ: “Khi phòng tổ chức các hoạt động bảo tồn văn hóa vật thể và phi vật thể ở địa bàn các làng đồng bào Tà Ôi, có sự tham gia của già làng Ra Pát Trình thì rất yên tâm. Bác là chỗ dựa quan trọng cho thành công của các hoạt động này”.

Ở tuổi ngoài 80, già làng Ra Pát Trình vẫn đau đáu với việc gìn giữ văn hóa dân tộc. Từ ngọn lửa được già làng truyền lại, các thế hệ người Tà Ôi ở A Lưới đang tiếp tục giữ gìn và làm giàu thêm bản sắc văn hóa của dân tộc mình.