Giá lương thực cao nhất gần bốn năm: Giá đường dẫn đà tăng, cao lương bật 13,7%

Ảnh minh hoạ. Nguồn: Chinhphu.vn

Chỉ số giá lương thực thế giới đạt bình quân 136 điểm trong tháng 9.2026, so với 134 điểm của tháng 8 sau điều chỉnh, lên mức cao nhất kể từ tháng 11.2022. Báo cáo công bố ngày 2.10 cho thấy áp lực nguồn cung và vận chuyển tiếp tục tác động đến thị trường nông sản.

Tuy nhiên, đằng sau con số chung là những chiều biến động trái ngược. Trong năm nhóm hàng cấu thành chỉ số, đường tăng 6,1% so với tháng trước, ngũ cốc tăng 5,1%, dầu thực vật tăng 0,9%. Thịt giảm 1,1%; sữa giảm nhẹ khoảng 0,1%, gần như ổn định.

Đường vì thế là nhóm tăng mạnh nhất, nhưng không phải mọi cách so sánh đều cho cùng một câu trả lời. Nếu đi xuống từng loại ngũ cốc được công bố, giá cao lương tăng 13,7%; lúa mì tăng 6,3%; ngô tăng 5,6%; lúa mạch tăng 3,9%; chỉ số giá gạo tăng 1,4%.

Sự phân biệt giữa nhóm hàng và mặt hàng rất quan trọng. Một tít nói “đường tăng mạnh nhất” cần nêu rõ đang so sánh năm nhóm chỉ số. Còn khi người đọc muốn biết loại nông sản nào tăng nhanh, số liệu cao lương là chi tiết không nên bỏ qua.

Đà tăng của đường gắn với lo ngại nguồn cung niên vụ 2026-2027 thu hẹp: triển vọng mùa vụ ở Ấn Độ, Thái Lan chịu sức ép, hoạt động thu hoạch tại Brazil bị ảnh hưởng bởi mưa, trong khi diện tích củ cải đường tại Liên minh châu Âu giảm. Đây là các yếu tố khiến thị trường điều chỉnh kỳ vọng cung ứng từ trước khi toàn bộ kết quả mùa vụ được xác định.

Với lúa mì, hạn chế vận chuyển tại Biển Đen khiến bên nhập khẩu chuyển sang tìm nguồn thay thế. Điều kiện khô hạn tại một số khu vực Bắc Mỹ cũng góp phần đẩy giá lên. Đây là ví dụ cho thấy giá có thể tăng vì hàng hóa khó đến nơi cần mua, ngay cả khi thị trường chưa rơi vào tình trạng thiếu hụt trên toàn cầu.

Điều đó cũng giải thích vì sao một mức chỉ số chung chưa đủ mô tả rủi ro của từng doanh nghiệp hay từng gia đình. Cơ sở sản xuất bánh kẹo quan tâm đường, bột và dầu; doanh nghiệp chăn nuôi theo dõi nguyên liệu thức ăn; người mua gạo cần nhìn riêng thị trường gạo. Những nhu cầu khác nhau không thể quy về một tỉ lệ tăng duy nhất.

Chỉ số FAO đo biến động giá quốc tế của một rổ hàng hóa, không phải mức tăng giá tại chợ hay siêu thị Việt Nam.

Về cơ chế truyền dẫn, chi phí nguyên liệu quốc tế có thể đi vào giá thành qua các hợp đồng nhập khẩu mới. Nhưng mức tác động còn phụ thuộc tỉ trọng nguyên liệu trong sản phẩm, hàng tồn kho, tỷ giá, vận chuyển và khả năng doanh nghiệp hấp thụ chi phí. Vì vậy, giá đường quốc tế tăng 6,1% không đồng nghĩa giá bánh kẹo trong nước phải tăng tương ứng.

Tương tự, giá ngũ cốc tăng có thể tạo sức ép lên chi phí thức ăn chăn nuôi, nhưng chưa đủ để kết luận giá thịt bán lẻ sẽ tăng ngay. Muốn đánh giá điều đó cần thêm dữ liệu về nguồn cung, chi phí thực tế và sức mua trong nước. Việc chỉ lấy một chỉ số quốc tế để dự báo toàn bộ bữa ăn gia đình sẽ dễ dẫn tới kết luận quá mức.

Thông tin đáng theo dõi sau báo cáo tháng 9 là đà tăng có kéo dài qua những kỳ tiếp theo hay không, vận chuyển có được khơi thông và triển vọng mùa vụ có thay đổi. Với người tiêu dùng, sự phân hóa giữa các nhóm hàng hữu ích hơn cảm giác mọi thứ đều đang tăng: thịt và sữa trong chỉ số quốc tế không cùng chiều với đường và ngũ cốc.

Giá lương thực lên mức cao nhất gần bốn năm là tín hiệu cần theo dõi sát. Nhưng để hiểu sức ép lên túi tiền, cần đi tiếp từ chỉ số chung đến đúng mặt hàng, đúng thị trường và đúng thời điểm chi phí phát sinh.