Giá nhiên liệu Mỹ tăng vọt, tài xế nợ ngập đầu, nông dân phải làm thêm để sống

Aidan Struve, một nông dân ở Woodward, bang Iowa, Mỹ đang phải trả thêm hàng nghìn USD cho dầu diesel trong năm nay. Ảnh: WSJ.

Một lần đổ dầu gần 1.000 USD, tài xế xe tải phải tính từng đồng

Tại trạm dừng chân Flying J bên đường cao tốc liên bang I-10, các tài xế xe tải Mỹ đang phải đối mặt với bài toán kinh doanh ngày càng khó khăn: giá dầu diesel tăng mạnh, trong khi tiền cước vận chuyển không nhất thiết tăng tương ứng.

Theo bài viết đăng ngày 3/10 của Wall Street Journal, giá diesel bán lẻ bình quân toàn quốc tại Mỹ đã chạm mức kỷ lục 6,53 USD/gallon (khoảng 44.678 VND/lít) vào cuối tháng 9, cao hơn gần 3 USD so với cùng kỳ năm trước. Tại trạm Flying J, giá diesel hôm 2/10 vào khoảng 6,26 USD/gallon (khoảng 42.830 VND/lít).

Agron Berani, 56 tuổi, tài xế sống tại Yonkers, bang New York, đang chở thép và thiết bị điện tới Beaumont, Texas. Ông phải trả 944,44 USD cho 151 gallon dầu diesel (khoảng 42.793 đồng cho mỗi lít dầu diesel). Một năm trước, lượng nhiên liệu tương đương tại Texas chỉ tốn khoảng 500 USD (khoảng 22.000 đồng mỗi lít).

Berani thanh toán bằng thẻ tín dụng dù khoản nợ trên thẻ đã lên khoảng 8.000 USD. Chiếc xe tải là phương tiện kiếm sống nên ông không thể đơn giản ngừng chạy.

“Tôi không thể bán chiếc xe tải. Nếu bán nó thì tôi sẽ làm gì?”, Berani nói. Ông từng bỏ phiếu cho Tổng thống Donald Trump trong cuộc bầu cử trước, nhưng nay quy trách nhiệm cho ông Trump về đợt tăng giá nhiên liệu.

Agron Berani chỉ vào mức giá cao ngất ngưởng mà ông đã phải trả để đổ đầy bình xăng cho chiếc xe tải của mình tại trạm dừng chân Flying J: 944,44 USD. Ảnh: WSJ.

Với các tài xế độc lập, mỗi lần đổ dầu là khoản tiền lớn phải ứng trước khi hoàn thành chuyến hàng và nhận thanh toán. Kevin Smith, 50 tuổi, đang chở 37.000 pound khoai tây từ Colorado tới một trung tâm phân phối của Walmart ở Louisiana. Tiền nhiên liệu cho hành trình khứ hồi vượt 2.500 USD, trong khi ông còn phải trả 1.800 USD tiền vay mua xe và 1.300 USD bảo hiểm mỗi tháng. Toàn bộ chuyến hàng chỉ được trả 4.600 USD.

“Nếu tôi không chở số khoai tây này, các bạn sẽ không có khoai tây chiên. Nhưng tôi thậm chí còn không đủ khả năng để duy trì chiếc xe chạy”, Smith nói.

Các doanh nghiệp vận tải lớn có thể được bảo vệ phần nào nhờ hợp đồng dài hạn và phụ phí nhiên liệu. Ngược lại, nhiều chủ xe độc lập phải tự gánh phần lớn chi phí, trong khi sức mặc cả với khách hàng hạn chế. Giá nhiên liệu tăng cũng buộc họ phải ứng thêm vốn trước khi được thanh toán.

Để tiết kiệm, một số tài xế nấu ăn trong cabin, đỗ xe tại khu vực bốc dỡ hàng để tránh phí qua đêm, hoặc chờ mưa rửa xe thay vì trả khoảng 100 USD. Một số người phải tạm dừng hoạt động vì chi phí nhiên liệu vượt quá khả năng xoay xở.

Amandeep Singh, người lái xe tải chở nước ngọt từ Houston đến Mississippi, cho biết cuộc sống của một tài xế xe tải ngày càng khó khăn hơn. Ảnh: WSJ.

Amandeep Singh, 51 tuổi, đã lái xe tải gần 23 năm. Ông cho biết tiền công sửa chữa tại xưởng cơ khí đã tăng từ khoảng 55 USD/giờ khi ông mới vào nghề lên 175 USD/giờ hiện nay, còn giá phụ tùng tăng gấp đôi. Một lần sửa chữa gần đây khiến ông tốn 707,67 USD.

Singh ước tính doanh thu gộp khoảng 200.000 USD mỗi năm chỉ còn 45.000 USD sau thuế và chi phí. Ông mang thức ăn từ nhà, tìm chỗ đỗ xe miễn phí và đã gần ba tháng không trả tiền rửa xe.

Theo The Wall Street Journal, hơn một chục doanh nghiệp vận tải đã nộp đơn xin phá sản trong tháng trước đó. Hiệp hội Chủ xe tải độc lập Mỹ cảnh báo số doanh nghiệp rời thị trường có thể tăng nếu giá nhiên liệu không giảm. Khi các đơn vị nhỏ mất khả năng hoạt động, chi phí vận chuyển hàng hóa cũng có nguy cơ tăng theo.

Nông dân Iowa phải làm thêm nghề xây dựng để bù tiền dầu

Struve có ít thời gian ở bên gia đình hơn do phải nhận thêm việc để đối phó với chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Ảnh: WSJ.

Sức ép từ diesel không chỉ xuất hiện trên đường cao tốc. Tại Woodward, bang Iowa, Aidan Struve, 23 tuổi, vận hành trang trại gia đình rộng khoảng 500 mẫu Anh, tương đương hơn 200 ha, trồng ngô, đậu tương, cỏ linh lăng và yến mạch.

Trang trại sử dụng bảy máy kéo, hai xe đầu kéo và một máy gặt đập liên hợp. Năm 2025, chi phí nhiên liệu cho số thiết bị này khoảng 11.500 USD. Năm nay, Struve dự tính phải chi 18.000 USD, tăng khoảng 56%.

Để bù đắp, anh hoãn sửa chữa và bảo dưỡng máy móc, hy vọng thiết bị không hỏng giữa mùa thu hoạch. Struve cũng giảm số chuyến giao cỏ khô cho khách hàng địa phương, ít gặp bạn bè hơn và nhận thêm việc trong ngành xây dựng nhà ở.

“Bạn chỉ còn cách chịu đựng và làm việc nhiều hơn. Điều đó khiến bạn có ít thời gian dành cho gia đình và mọi thứ khác”, Struve nói với WSJ trong bài đăng ngày 4/10.

Với nông dân, nhiên liệu là khoản chi khó cắt bỏ vì máy móc phải hoạt động để gieo trồng, thu hoạch và vận chuyển nông sản. Việc trì hoãn bảo dưỡng có thể giúp tiết kiệm trước mắt nhưng cũng làm tăng rủi ro thiết bị hỏng đúng thời điểm quan trọng của mùa vụ.

Chi phí nhiên liệu cao hơn có thể làm tăng giá thành nông sản, dù giá thực phẩm còn phụ thuộc vào thời tiết, nguồn cung, phân bón, lao động và các khâu chế biến, phân phối. Dầu diesel đắt hơn vì thế không đồng nghĩa giá thực phẩm sẽ tăng theo một tỷ lệ cố định, nhưng chắc chắn làm tăng sức ép lên người sản xuất.

Struve vẫn dự định bỏ phiếu cho ứng viên Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Anh ủng hộ đề xuất cắt giảm thuế xăng của bang Iowa để giảm chi phí trước mắt, nhưng cho biết một số bạn bè đang cân nhắc không đi bỏ phiếu hoặc chuyển sang ủng hộ đảng Dân chủ.

Kevin Smith đã đổ xăng cho xe tải của mình tại trạm dừng chân Flying J ở Orange, Texas. Ảnh: WSJ.

Từ bình xăng của gia đình đến ngân sách nuôi bốn đứa trẻ

Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), ngày 3/10, giá xăng thường bình quân toàn quốc là khoảng 4,38 USD/gallon (gần 30.000 đồng/lít), tăng từ 3,15 USD một năm trước. Giá diesel cùng ngày vào khoảng 6,36 USD/gallon (khoảng 43.000 đồng/lít), so với 3,70 USD (khoảng 25.000 đồng/lít) một năm trước.

Tại Allentown, bang Pennsylvania, Enid Santiago, 46 tuổi, cho biết chi phí đổ đầy bình chiếc minivan của gia đình đã tăng từ khoảng 50 USD hồi đầu năm lên 80 USD. Bà phải cắt giảm các bữa ăn ngoài, hoạt động ngoại khóa của bốn người con và chi phí giải trí.

“Chúng tôi đang phải cắt giảm mọi thứ. Hiện tại, chúng tôi làm việc chỉ để tồn tại, để trả tiền vay mua nhà, bảo hiểm xe và những thứ cần thiết”, Santiago nói.

Với các khoản chi cố định như tiền nhà và bảo hiểm, gia đình khó có thể tiết kiệm nhiều trong ngắn hạn. Vì vậy, những hoạt động dành cho con cái hay giải trí thường trở thành phần phải cắt giảm trước.

Tại bang Ohio, Nick Earls, 23 tuổi, vừa tốt nghiệp đại học, cho biết giá xăng cao khiến anh phải sử dụng phiếu giảm giá và chuyển sang mua các nhãn hàng phổ thông khi đi siêu thị. Anh không nghĩ mình sẽ bắt đầu cuộc sống trưởng thành trong tình trạng phải thắt chặt chi tiêu đến vậy.

“Đảng Cộng hòa đã nắm quyền một thời gian và liên tục nói rằng họ sẽ khiến mọi thứ tốt hơn, nhưng tình hình vẫn chưa tốt lên”, Earls nói. Anh dự định bỏ phiếu cho các ứng viên Dân chủ trong cuộc đua vào Thượng viện và chức thống đốc bang.

Những câu chuyện này cho thấy giá năng lượng không chỉ làm tăng chi phí đi lại. Nó còn khiến các gia đình phải điều chỉnh ngân sách mua thực phẩm, hoạt động của con cái và những khoản chi từng được xem là bình thường.

Hóa đơn điện tăng gần 30%, chủ tiệm bánh tính chuyện giảm giờ làm

Ed Kirkman cho biết chi phí điện tăng cao đồng nghĩa với việc ông có thể phải cắt giảm giờ làm của nhân viên tại tiệm bánh ChaCha’s Hiland Bakery ở Des Moines. Ảnh: WSJ.

Giá điện cũng đang gây thêm sức ép. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), chỉ số giá điện tháng 8/2026 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 3,4% của chỉ số giá tiêu dùng chung.

Tại Des Moines, bang Iowa, Ed Kirkman, 55 tuổi, điều hành tiệm bánh ChaCha’s Hiland Bakery với 25 nhân viên. Ông cho biết chi phí điện của cửa hàng đã tăng gần 30% trong một năm.

Điện là khoản chi khó cắt giảm đối với cơ sở sản xuất thực phẩm, bởi lò nướng, thiết bị làm lạnh và máy móc phải hoạt động để cửa hàng duy trì kinh doanh. Kirkman cho biết ông có thể phải giảm giờ làm của nhân viên hoặc đóng cửa tiệm một đến hai ngày mỗi tuần.

“Chúng tôi không thể trả lương cho nhân viên đứng không mà vẫn thua lỗ. Điều này không thể kéo dài”, ông nói.

Nguyên nhân khiến giá điện tăng khác nhau giữa các khu vực. Nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Berkeley chỉ ra các yếu tố như nâng cấp lưới điện cũ hoặc bị hư hại do bão, kế hoạch phát triển năng lượng tái tạo và nhu cầu điện tăng. Các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo cũng có tác động không đồng đều: ở nơi nguồn cung điện hạn chế, nhu cầu mới có thể góp phần đẩy chi phí lên; tại những khu vực khác, ảnh hưởng có thể khác.

Thời tiết quá nóng hoặc quá lạnh cũng làm tăng lượng điện tiêu thụ. Vì vậy, không thể quy toàn bộ hóa đơn điện tăng cho riêng chiến tranh với Iran hay một chính sách năng lượng cụ thể. Tuy nhiên, trường hợp của Kirkman cho thấy chi phí vận hành tăng có thể buộc doanh nghiệp nhỏ phải lựa chọn giữa giảm lợi nhuận, tăng giá bán và cắt giờ làm.

Từng là đảng viên Cộng hòa suốt đời, Kirkman đã chuyển sang đăng ký độc lập trong năm nay, viện dẫn cách Tổng thống Trump xử lý cuộc chiến với Iran và tình trạng chi phí tăng cao. Ông chưa quyết định sẽ bỏ phiếu cho ai trong cuộc đua thống đốc bang Iowa.

Chi phí năng lượng trở thành phép thử trước bầu cử

Giá nhiên liệu tăng mạnh trong bối cảnh Mỹ tham gia cuộc chiến với Iran và thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Ngày 3/10, The Wall Street Journal cho biết Tổng thống Trump từng nêu khả năng cấm xuất khẩu dầu diesel, nhưng tín hiệu này dịu đi sau khi các nước G7 đồng ý giải phóng 100 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp.

Giải phóng dầu dự trữ không đồng nghĩa giá bán lẻ sẽ giảm ngay. Giá nhiên liệu còn phụ thuộc vào nguồn cung, năng lực lọc dầu, vận chuyển, nhu cầu và diễn biến địa chính trị. Nhưng đợt tăng giá hiện nay cho thấy những biến động trên thị trường năng lượng có thể nhanh chóng tác động tới các ngành phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu.

Khi chi phí vận tải và sản xuất tăng, doanh nghiệp có thể hấp thụ một phần, thương lượng lại hợp đồng hoặc chuyển một phần chi phí sang giá bán. Mức độ tác động tới người tiêu dùng vì thế không giống nhau giữa các mặt hàng. Dù vậy, tài xế phải ứng thêm tiền đổ dầu, nông dân hoãn sửa máy móc, gia đình giảm chi tiêu và chủ tiệm bánh cân nhắc cắt giờ làm là những dấu hiệu cho thấy sức ép đã lan rộng.

Vấn đề này đang trở thành một trong những mối quan tâm trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026. Tại Iowa, cuộc đua vào Thượng viện giữa ứng viên Dân chủ Josh Turek và ứng viên Cộng hòa Ashley Hinson được mô tả là sít sao trong các cuộc thăm dò gần đây. Một số cuộc đua khác tại bang này cũng cạnh tranh quyết liệt.

Tuy nhiên, không thể từ một vài trường hợp suy ra cử tri sẽ bỏ phiếu thế nào trên toàn quốc. Các câu chuyện cho thấy giá năng lượng đang ảnh hưởng đến cách người dân đánh giá tình hình kinh tế: họ phải trả bao nhiêu cho một bình xăng, hóa đơn điện tăng đến mức nào và thu nhập còn đủ trang trải những khoản thiết yếu hay không.

Từ một tài xế phải quẹt thẻ tín dụng để trả gần 1.000 USD tiền dầu đến một nông dân nhận thêm việc xây dựng, điểm chung là nhiều người đang phải bỏ thêm tiền hoặc thời gian chỉ để duy trì công việc và mức sống hiện tại.

Khi giá năng lượng tăng, những lựa chọn ứng phó thường bắt đầu bằng việc cắt các khoản có thể trì hoãn. Nhưng nếu áp lực kéo dài, doanh nghiệp có thể phải thu hẹp hoạt động, người lao động đối mặt với thu nhập giảm và các hộ gia đình mất thêm dư địa chi tiêu.

Với người dân, thước đo cuối cùng không nằm ở những tuyên bố về chính sách, mà ở số tiền còn lại sau khi thanh toán nhiên liệu, điện, thực phẩm và các hóa đơn bắt buộc. Chính trải nghiệm đó đang khiến chi phí sinh hoạt trở thành phép thử quan trọng đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.