Gia tộc Rothschild xây đế chế tài chính hơn 200 năm thế nào?

Năm người con trai nổi tiếng của người sáng lập gia tộc Rothschild. Ảnh: Rothschildandco.

5 người con đưa Rothschild phủ khắp châu Âu

Đến đầu thế kỷ 19, Mayer Amschel đã tạo được một vị thế đủ mạnh để đưa hoạt động kinh doanh của gia đình sang một giai đoạn hoàn toàn khác.

Nhưng có lẽ bước đi quan trọng nhất của người sáng lập đế chế Rothschild lại nằm ở cách ông sử dụng chính những người con của mình.

Ông có 5 con trai: Amschel, Salomon, Nathan, Carl và James. Thay vì để tất cả tập trung tại Frankfurt, gia đình Rothschild dần hình thành các đầu mối kinh doanh ở những trung tâm tài chính lớn của châu Âu.

Amschel ở lại Frankfurt; Nathan phát triển hoạt động tại Anh; Salomon sang Vienna; Carl đến Naples; còn James xây dựng cơ sở tại Paris. Chính sự phân tán này về sau tạo nên một mạng lưới kinh doanh xuyên biên giới hiếm thấy.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh châu Âu đầu thế kỷ 19. Khi chưa có điện thoại, email hay các hệ thống thanh toán điện tử, việc một gia đình có người trực tiếp làm ăn tại nhiều thành phố lớn đồng nghĩa với việc họ có thể duy trì các kênh liên lạc và giao dịch riêng giữa những thị trường cách xa nhau.

Kho lưu trữ Rothschild hiện còn hơn 20.000 lá thư được trao đổi giữa 5 anh em trong giai đoạn 1806-1868. Nội dung thư cho thấy họ thường xuyên cập nhật cho nhau về cơ hội kinh doanh, giá cả thị trường và những diễn biến liên quan đến công việc.

Mayer Amschel Rothschild - người sáng lập đế chế Rothschild. Ảnh: Agi.it

Mayer Amschel cũng sớm tìm cách biến sự gắn kết đó thành một nguyên tắc kinh doanh. Ngày 27/9/1810, ông cùng ba người con là Amschel, Salomon và Carl ký thỏa thuận thành lập công ty Mayer Amschel Rothschild & Sons.

Nathan khi đó đã gây dựng hoạt động kinh doanh tại Anh, còn James vẫn chưa đủ tuổi để tham gia thỏa thuận đầu tiên; về sau cả hai đều trở thành những mắt xích quan trọng của mạng lưới gia đình.

Chính Rothschild & Co ngày nay cũng xem thỏa thuận này là một trong những nền tảng của mô hình kinh doanh hiện đại của tập đoàn, với trọng tâm là giữ gìn danh tiếng của gia đình qua nhiều thế hệ và tận dụng sức mạnh của sự hợp tác.

Sau đó, từng người con lần lượt biến các trung tâm tài chính lớn của châu Âu thành những "cánh tay" của mạng lưới Rothschild. Nathan xây dựng ngân hàng tại London, Anh; James đến Paris, Pháp, và từ năm 1817 phát triển nhà băng de Rothschild Frères; Salomon định cư tại Vienna, Áo, từ năm 1820; Carl lập cơ sở tại Naples, Italy, năm 1821; trong khi Amschel tiếp tục đứng đầu nhà băng tại Frankfurt, Đức.

Đến đây, Rothschild đã trở thành một mạng lưới kinh doanh gia tộc có mặt tại những nơi quan trọng nhất của thị trường tài chính châu Âu.

Mở rộng sang trái phiếu và hạ tầng

Nathan Mayer Rothschild, người con trai thứ 3 của Mayer Amschel Rothschild là người đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển của gia tộc này.

Nathan Mayer Rothschild (1777-1836) đến Anh vào năm 1798. Năm 1799, ông định cư tại Manchester, trung tâm của ngành thương mại bông vải Anh, và thành lập một doanh nghiệp bán buôn vải và mở rộng hoạt động kinh doanh dệt may in ấn của gia đình. Được khích lệ bởi những thành công, Nathan sau đó tiếp tục chuyển đến London để lập nghiệp ngân hàng.

Sau khi xây dựng hoạt động kinh doanh ngân hàng tại Anh, Nathan tập trung vào ngoại hối, vàng và các loại chứng khoán của Anh cũng như nước ngoài. Đến năm 1814, nhà băng của Nathan nhận được một hợp đồng quan trọng từ Chính phủ Anh: Mua và vận chuyển vàng để cung cấp tài chính cho quân đội của Công tước Wellington đang chiến đấu trên lục địa châu Âu.

Đây là công việc đòi hỏi nhiều hơn khả năng có sẵn tiền. Rothschild phải tổ chức việc mua vàng, vận chuyển và thanh toán qua nhiều địa điểm trong bối cảnh chiến tranh khiến giao thương và liên lạc trở nên khó khăn.

Mạng lưới các chi nhánh và mối quan hệ mà 5 anh em xây dựng trên khắp châu Âu bắt đầu phát huy giá trị rõ rệt. Sau chiến thắng của Wellington tại Waterloo, nhà băng London của Nathan tiếp tục được giao xử lý các khoản trợ cấp của Anh dành cho các đồng minh châu Âu.

Waterloo sau này trở thành một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về gia đình Rothschild. Có truyền thuyết cho rằng nhờ mạng lưới liên lạc của mình, Nathan nhận được tin Wellington chiến thắng trước thị trường London và kiếm được một khoản tiền khổng lồ nhờ giao dịch trái phiếu.

Trụ sở của Rothschild & Co tại Paris, Pháp. Ảnh: Reuters.

Sau chiến tranh, gia tộc Rothschild bắt đầu chuyển trọng tâm từ việc vận chuyển vàng và thực hiện các giao dịch tài chính cho chính phủ sang một lĩnh vực có sức ảnh hưởng lâu dài hơn: Thị trường trái phiếu chính phủ.

Năm 1818, Nathan đứng ra phát hành khoản vay 5% cho Phổ. Khoản vay được cấu trúc để các nhà đầu tư ở những trung tâm tài chính khác có thể mua trái phiếu bằng đồng bảng Anh và nhận khoản thanh toán bằng đồng tiền này tại London cùng một số trung tâm tài chính khác. Đổi lại, ngân hàng của Nathan nhận được phí hoa hồng tương ứng.

Mô hình này nhanh chóng mở rộng. Trong thế kỷ XIX, phát hành trái phiếu để huy động vốn cho các chính phủ trở thành một trong những hoạt động kinh doanh nổi tiếng nhất của Rothschild & Sons. Nguồn vốn huy động được không chỉ phục vụ chi tiêu của nhà nước mà còn đi vào những dự án tạo ra hạ tầng cho nền kinh tế.

The Rothschild Archive mô tả những khoản vốn này là một trong những nền tảng góp phần hình thành thế giới hiện đại, từ hỗ trợ các quốc gia mới giành độc lập đến đầu tư cho cơ sở hạ tầng.

Và rồi, một trong những lĩnh vực hấp dẫn nhất xuất hiện: Đường sắt.

Gia tộc Rothschild bắt đầu tham gia ngày càng sâu vào việc huy động vốn cho các công ty đường sắt. Tại Pháp, James Mayer de Rothschild và nhà băng tại Paris tham gia tài trợ cho nhiều khoản vay của chính phủ và có vai trò trong sự phát triển của đường sắt Pháp cũng như châu Âu.

Tại Áo, Salomon Rothschild cũng tham gia vào câu chuyện đường sắt từ rất sớm. Ông tài trợ cho việc phát triển tuyến Kaiser Ferdinands Nordbahn, tuyến đường sắt đầu tiên của Áo được vận hành bằng đầu máy hơi nước. Năm 1837, đoàn tàu thử nghiệm đầu tiên chạy giữa Floridsdorf và Deutsch-Wagram; đến năm 1838, tuyến bắt đầu khai thác hành khách.

Quy mô hoạt động ngày càng lớn. The Rothschild Archive cho biết trong giai đoạn 1865-1914, gần ba phần tư thị trường trái phiếu tại London được N M Rothschild & Sons xử lý, hoặc một mình hoặc cùng các đối tác. Nhiều khoản vay trong số đó phục vụ các dự án hạ tầng, trong đó có đường sắt.

Đến cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, dấu chân của Rothschild đã xuất hiện trong nhiều dự án đường sắt bên ngoài châu Âu. Tại Canada, N M Rothschild & Sons phát hành trái phiếu trị giá 3 triệu bảng Anh cho Grand Trunk Pacific Railway vào năm 1905, sau đó tiếp tục phát hành thêm 2 triệu bảng Anh vào năm 1909 để phục vụ việc xây dựng tuyến đường sắt nối khu vực trung tâm Canada với bờ Thái Bình Dương. Tuyến đường bắt đầu hoạt động vào năm 1914.

Cho đến nay, dù hơn 200 năm đã qua đi, Rothschild vẫn theo đuổi một công việc quen thuộc: Kết nối những nơi cần vốn với những dòng tiền lớn.

Đó cũng chính là lĩnh vực mà Rothschild & Co đang được nhắc đến hiện nay.