Khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới

Hội thảo do PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân đồng chủ trì; với sự tham dự của đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, cùng đông đảo chuyên gia và nhà quản lý.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Minh Hải

Từ “có nguồn lực” đến chuyển hóa thành năng suất

Tại hội thảo, PGS.TS Vũ Trọng Lâm cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới, vấn đề nguồn lực cần được nhìn nhận không chỉ ở quy mô hay khả năng huy động, mà quan trọng hơn là khả năng giải phóng, phân bổ, kết nối và sử dụng hiệu quả. Theo đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là huy động thêm nguồn lực, mà cần tháo gỡ những rào cản thể chế, cải thiện chất lượng phân bổ và tạo khả năng kết nối giữa các nguồn lực truyền thống với khoa học, công nghệ, dữ liệu, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo của con người.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát biểu. Ảnh: Minh Hải

“Lợi thế phát triển của một quốc gia trong kỷ nguyên mới không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn lực mà quốc gia đó sở hữu, mà ngày càng được quyết định bởi năng lực tổ chức, kết nối và chuyển hóa các nguồn lực thành năng suất, giá trị gia tăng và sức mạnh phát triển. Vì vậy, hội thảo kỳ vọng sẽ nhận diện đúng những hạn chế, điểm nghẽn, đồng thời đề xuất các định hướng và giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực cho phát triển kinh tế đất nước trong giai đoạn mới”, PGS.TS Vũ Trọng Lâm nhấn mạnh.

Thông điệp này được làm rõ thêm trong tham luận của PGS.TS Hoàng Văn Hoan. Theo đó, trong giai đoạn 2015-2025, quy mô vốn đầu tư, nhân lực, khoa học, công nghệ và hạ tầng số của Việt Nam đều được mở rộng; thị trường vốn tiếp tục phát triển và năng suất các nhân tố tổng hợp đóng góp ngày càng lớn hơn vào tăng trưởng. Tuy nhiên, tốc độ tăng TFP giai đoạn 2021-2025 chỉ ở mức 2,91%, gần như không thay đổi so với giai đoạn trước; hiệu quả sử dụng vốn chưa ổn định và nguồn lực chưa chuyển mạnh vào các ngành có năng suất cao.

Theo PGS.TS Hoàng Văn Hoan, một số chỉ dấu cho thấy rõ khoảng cách giữa “có nguồn lực” và “chuyển hóa được nguồn lực”. Lao động qua đào tạo chưa đạt một phần ba lực lượng lao động; tỷ trọng lao động trong những ngành dựa nhiều vào tri thức và công nghệ mới đạt khoảng 2,4%.

Việt Nam đứng thứ 44 trong xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025, nhưng thành quả đổi mới chưa lan tỏa đủ mạnh để tạo thành năng suất trên diện rộng. Do vậy, cần đặt con người vào vị trí chủ thể chuyển hóa nguồn lực, đồng thời bảo đảm quyền hành động, lợi ích chính đáng và môi trường khuyến khích sáng tạo.

Về nguồn lực tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tham luận của PGS.TS Vũ Sỹ Cường nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách huy động và sử dụng tài chính khi mô hình phát triển chuyển sang dựa nhiều hơn vào tri thức và công nghệ. Câu hỏi không chỉ là chi bao nhiêu, mà còn là nguồn lực tài chính tạo thêm được bao nhiêu nghiên cứu có giá trị, bao nhiêu công nghệ được ứng dụng và bao nhiêu đầu tư của doanh nghiệp được kích hoạt.

GS.TS Nguyễn Đình Đức tham luận tại hội thảo. Ảnh: Minh Hải

Ở góc độ khoa học, công nghệ và nhân lực, GS.TS Nguyễn Đình Đức chỉ ra rằng, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực như kinh tế số đóng góp 14,02% GDP năm 2025; năng suất lao động đạt khoảng 245 triệu đồng một lao động và tăng 6,83% theo giá so sánh. Tuy nhiên, mức chi nghiên cứu và phát triển (R&D) khoảng 0,41% GDP năm 2023 vẫn còn thấp so với yêu cầu tạo đột phá; nguồn nhân lực công nghệ số mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu 150.000 kỹ sư mỗi năm. Nếu không đồng thời cải thiện đầu tư R&D, chất lượng nhân lực và liên kết nghiên cứu - sản xuất, công nghệ khó trở thành động lực tăng trưởng thực chất.

Chuyển từ huy động sang chuyển hóa nguồn lực

Từ các phân tích trên, các ý kiến phát biểu tại hội thảo tập trung thảo luận về những chuyển dịch quan trọng: Từ huy động nguồn lực sang chuyển hóa nguồn lực; từ phân bổ theo đầu vào sang phân bổ theo kết quả; từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và trách nhiệm giải trình; từ các nguồn lực riêng lẻ sang hệ sinh thái liên kết giữa Nhà nước, thị trường, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và người lao động.

Hơn 80 bài tham luận gửi tới hội thảo tiếp cận nghiên cứu về nhiều nhóm nguồn lực, từ tài chính, đầu tư công, tài sản công, đất đai, doanh nghiệp và đầu tư nước ngoài đến dữ liệu, công nghệ, nhân lực, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Các kết quả nghiên cứu được kỳ vọng góp phần xác định những điểm nghẽn có thể tháo gỡ ngay, đồng thời kiến nghị cơ chế dài hạn để mỗi nguồn lực tạo ra nhiều giá trị hơn cho nền kinh tế.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là huy động thêm các nguồn lực, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực tổ chức, phân bổ và kết nối để những nguồn lực hiện có được chuyển hóa thành năng suất, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng. Đây cũng là cơ sở để hình thành những động lực tăng trưởng mới, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.