Giá trị dân chủ và sự thật trước những luận điệu xuyên tạc (bài 3)

Bài 3: Giữ vững niềm tin từ lá phiếu đến không gian mạng

Một cuộc bầu cử thành công không chỉ được đo bằng ngày bỏ phiếu an toàn, đúng luật, mà còn ở khả năng bảo vệ ý nghĩa của lá phiếu trước làn sóng xuyên tạc trên không gian mạng. Giữ vững niềm tin của cử tri hôm nay cũng là giữ vững nền tảng phát triển của đất nước ngày mai.

Thành phố Hà Nội những ngày rực rỡ cờ hoa chào đón ngày hội lớn non sông-bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp. Ảnh: TTXVN

Không gian mạng và thách thức của niềm tin

Sau mỗi cuộc bầu cử, điều lưu lại không chỉ là danh sách những người trúng cử. Điều còn ở lại lâu hơn, sâu hơn và có ý nghĩa hơn là cảm nhận của xã hội về giá trị của lá phiếu. Người dân có tin rằng, người lựa chọn có thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình hay không? Họ có cảm nhận được rằng, bầu cử là một phần sống động của đời sống chính trị, chứ không phải một nghi thức mang tính biểu tượng hay không?

Chính ở chiều sâu ấy, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 cần được nhìn nhận không chỉ như một mốc chính trị theo luật định, mà còn như một phép thử đối với niềm tin chính trị và năng lực tự bảo vệ của xã hội trước những chiến dịch xuyên tạc ngày càng tinh vi, thâm độc.

Nếu phòng phiếu là nơi lá phiếu được đặt vào hòm phiếu thể hiện trách nhiệm của công dân, thì không gian mạng lại là nơi ý nghĩa của lá phiếu ấy bị kéo vào một vòng thử thách khác. Ở đó, bầu cử không bị tấn công bằng sự phá hoại trực diện, mà bằng nghi ngờ, châm biếm, cắt ghép, diễn giải ác ý, tạo cảm giác “có gì đó không ổn”. Đó là lý do vì sao bảo vệ bầu cử không thể chỉ hiểu hẹp là bảo vệ an ninh, an toàn, đúng quy trình trong ngày bỏ phiếu. Bảo vệ bầu cử còn là bảo vệ môi trường nhận thức của xã hội về bầu cử.

Từ trước, trong và sau mỗi cuộc bầu cử, những “kịch bản cũ” lại được tái chế với ngôn từ mới. Hôm qua, người ta nói thô rằng, “bầu cử chỉ là hình thức”. Hôm nay, họ khoác áo “phân tích độc lập”, “đặt câu hỏi phản biện” để dẫn người đọc đến chính kết luận ấy. Khi một cuộc họp chuẩn bị bị biến thành “bằng chứng dàn dựng”, khi một quy trình hiệp thương bị mô tả thành “sắp đặt”, khi một thông tin dự toán hoặc hướng dẫn tổ chức bị quy chụp thành “mờ ám”, khi sự khác biệt về mô hình dân chủ bị trình bày như “thiếu dân chủ”, thì đó không còn là các ý kiến rời rạc nữa. Đó là một chiến dịch bào mòn niềm tin bằng kỹ thuật truyền thông tinh vi. Các thế lực thù địch ngày càng chống phá theo hướng lặp lại, trộn lẫn thật-giả, phiến diện, nhằm gây mơ hồ, nghi ngờ trong xã hội, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” về nhận thức.

Dân chủ chỉ bền vững khi được kiến tạo từ minh bạch và trách nhiệm

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, lòng tin công chúng không chỉ là một chỉ dấu tâm lý. Theo Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), lòng tin của người dân đối với các thiết chế công có ý nghĩa quan trọng đối với tính chính danh, hiệu quả vận hành của nền dân chủ và năng lực quản trị của nhà nước. Khi lòng tin suy giảm, không chỉ tính gắn kết xã hội bị tổn thương, mà hiệu quả vận hành của thiết chế công cũng bị ảnh hưởng. Bởi vậy, giữ vững niềm tin không phải là lặp lại những điều đã biết, mà là làm cho niềm tin được “vận hành” trong đời sống xã hội. Trong bối cảnh số, niềm tin không chỉ hình thành từ thông tin chính xác, mà còn từ cách thông tin ấy được lan tỏa, được kiểm chứng và được cộng đồng tiếp nhận. Một xã hội có niềm tin vững chắc không phải là xã hội không có tranh luận, mà là xã hội biết giữ cho tranh luận không bị dẫn dắt bởi tin giả, cảm xúc cực đoan hay những “khung diễn giải” có chủ đích.

Vì thế, bảo vệ niềm tin hôm nay đòi hỏi chuyển từ tư duy “giải thích” sang tư duy “kiến tạo môi trường tin cậy”. Điều quan trọng không chỉ là nói đúng, mà là bảo đảm cái đúng có khả năng đi xa hơn cái sai; không chỉ là phản bác thông tin lệch lạc, mà là làm cho thông tin chính thống trở thành lựa chọn tự nhiên của công chúng. Khi người dân có thói quen tiếp cận nguồn tin đáng tin cậy, có khả năng tự đối chiếu và nhận diện sai lệch, thì chính họ trở thành chủ thể bảo vệ ý nghĩa của lá phiếu.

Tuy nhiên, giữ niềm tin không chỉ là chuyện truyền thông hay kỹ năng số. Cuối cùng, niềm tin vẫn phải được nuôi dưỡng bằng hiệu quả thực chất của thiết chế dân cử. Từ quan điểm của chủ nghĩa Mác về nhà nước, thiết chế nhà nước chỉ có ý nghĩa thực chất khi phản ánh ý chí, lợi ích của nhân dân. Điều đó có nghĩa là giá trị của lá phiếu không dừng lại ở hành vi bỏ phiếu, mà phải được tiếp tục hiện thực hóa trong hoạt động của bộ máy do nhân dân lựa chọn. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với những người trúng cử không chỉ là tính chính danh, mà còn là trách nhiệm hành động. Đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân sau khi trúng cử phải thật sự gắn bó với cử tri, truyền tải tiếng nói của cử tri, giám sát hoạt động của bộ máy công quyền, góp phần giải quyết những vấn đề dân sinh, dân nguyện.

Ở phương diện pháp luật và quản trị nền tảng số, cũng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát hiện, xử lý tin giả, tin sai sự thật và các hành vi xuyên tạc có chủ đích liên quan đến bầu cử và thiết chế dân cử. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy muốn bảo vệ môi trường thông tin bầu cử, các cơ quan quản lý nhà nước, Hội đồng bầu cử quốc gia, các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội, cơ quan báo chí và các nền tảng số cần phối hợp chặt chẽ để bảo đảm người dân tiếp cận được thông tin đáng tin cậy về bầu cử.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 vì thế không chỉ là một sự kiện chính trị theo lịch trình. Đó còn là dịp để khẳng định, dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là dân chủ gắn với kỷ cương, trách nhiệm, ổn định, phát triển và quyền làm chủ thực chất của nhân dân. Bảo vệ ý nghĩa của cuộc bầu cử hôm nay cũng chính là bảo vệ môi trường chính trị-xã hội lành mạnh để đất nước tiếp tục phát triển phồn vinh, hạnh phúc. Và khi niềm tin của cử tri được giữ vững, đó sẽ là câu trả lời thuyết phục nhất trước mọi âm mưu xuyên tạc, chống phá trên không gian mạng.