Giá trị lớn nhất của Năm Lượng tử Gia Lai 2026 là sự kết nối

Trong khuôn khổ Năm Lượng tử Gia Lai 2026 (Gia Lai Quantum Year 2026, từ ngày 24 đến 28-7), phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai đã có cuộc trò chuyện với TS Tim Smith - Điều phối viên Viện Lượng tử Mở (OQI) thuộc Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN) về công nghệ lượng tử, hợp tác quốc tế và những điều kiện để phát triển hệ sinh thái lượng tử.

Điều đáng quý nhất là cùng hướng đến mục tiêu chung

* Sau những ngày tham dự Gia Lai Quantum Year 2026, điều gì khiến ông ấn tượng nhất về sự kiện lần đầu tiên được tổ chức tại Gia Lai?

- Tôi rất vui khi có mặt tại Gia Lai. Điều gây ấn tượng với tôi không chỉ là việc công nghệ lượng tử đang trở thành chủ đề được quan tâm trên toàn cầu, mà còn là cách tỉnh tạo ra một không gian để nhiều thành phần cùng tham gia.

Tại đây, tôi gặp các nhà khoa học, đại diện cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp, chính quyền địa phương và nhiều đối tác quốc tế.

Điều đáng quý là tất cả đều hướng đến mục tiêu chung: Thúc đẩy hợp tác, kết nối nguồn lực và mở ra cơ hội phát triển từ công nghệ lượng tử.

Để một lĩnh vực công nghệ mới phát triển bền vững, nghiên cứu khoa học thôi chưa đủ mà còn cần nguồn nhân lực, chính sách phù hợp, khả năng ứng dụng và sự đồng hành của doanh nghiệp.

Đặc biệt, tôi đánh giá cao sự tham gia của các nhà khoa học và chuyên gia đến từ nhiều quốc gia. Điều đó cho thấy những kết nối quốc tế trong lĩnh vực lượng tử không còn dừng ở ý tưởng mà hoàn toàn có thể phát triển thành những chương trình hợp tác cụ thể trong tương lai.

Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn (thứ 2 từ phải sang) và Giáo sư Trần Thanh Vân - Chủ tịch Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam (bìa phải) tham quan, trải nghiệm mô hình công nghệ lượng tử tại phòng trưng bày của Trung tâm Giải mã lượng tử Quang Trung. Ảnh: Trần Dung

* Thưa ông, điều gì khiến công nghệ lượng tử trở thành một trong những lĩnh vực được các quốc gia và giới khoa học đặc biệt quan tâm hiện nay?

Tiến sĩ Tim Smith - Điều phối viên OQI thuộc CERN tham dự Gia Lai Quantum Year 2026. Ảnh: H.Đ

- Công nghệ lượng tử đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn của nhiều quốc gia và các nhà lãnh đạo trên thế giới.

Điều đó không chỉ xuất phát từ những tiềm năng mà công nghệ này mang lại, mà còn bởi những thách thức mới đối với các hạ tầng và hệ thống công nghệ mà xã hội đang phụ thuộc hằng ngày.

Theo tôi, điều quan trọng là công nghệ lượng tử phải được phát triển và ứng dụng một cách có trách nhiệm, vừa khai thác các giá trị mới, vừa chủ động nhận diện, kiểm soát những rủi ro có thể phát sinh.

Sau cùng, mọi tiến bộ của công nghệ lượng tử phải hướng tới giải quyết các vấn đề thực tiễn và mang lại lợi ích cho con người.

* Trong các cuộc trao đổi tại Gia Lai Quantum Year 2026, ông nhiều lần nhắc đến sự kết nối. Vì sao ông cho rằng đây là giá trị lớn nhất mà sự kiện mang lại?

- Đó cũng là tinh thần mà Viện Lượng tử Mở (OQI) theo đuổi. Chúng tôi tin rằng công nghệ lượng tử không chỉ là câu chuyện của khoa học hay công nghệ mà quan trọng hơn là tạo ra giá trị cho xã hội.

Qua Gia Lai Quantum Year 2026, tôi cảm nhận rõ tinh thần ấy. Giá trị lớn nhất của sự kiện không chỉ nằm ở các phiên thảo luận khoa học mà ở việc các nhà khoa học, DN, cơ quan quản lý và đối tác quốc tế cùng chia sẻ mục tiêu chung.

Chính sự đồng hành giữa các chủ thể sẽ tạo nền tảng cho một hệ sinh thái lượng tử phát triển bền vững.

Nguồn nhân lực là điểm khởi đầu

* Nếu muốn tham gia sâu hơn vào các chương trình nghiên cứu và hợp tác quốc tế về công nghệ lượng tử, theo ông, Việt Nam cần bắt đầu từ đâu trong phát triển nguồn nhân lực?

- Qua quá trình trao đổi và hợp tác với nhiều quốc gia, chúng tôi nhận thấy một điều rất rõ: Sức mạnh luôn đến từ cộng đồng.

Mỗi quốc gia, mỗi địa phương hay mỗi trường đại học đều có những thế mạnh riêng.

Theo tôi, một chương trình phát triển nguồn nhân lực hiệu quả không phải là đào tạo dàn trải, mà trước hết phải xác định đúng lợi thế của từng cơ sở đào tạo, từng viện nghiên cứu.

Khi xác định đúng thế mạnh, mỗi đơn vị sẽ xây dựng được chương trình đào tạo chuyên sâu, kết nối với nhu cầu của cộng đồng lượng tử quốc tế.

Cách tiếp cận này hiệu quả hơn nhiều so với một mô hình đào tạo dàn trải, bởi sẽ tạo ra đội ngũ nhân lực có chuyên môn sâu và đủ năng lực hợp tác quốc tế.

TS. Tim Smith (hàng đầu, thứ 8 từ trái sang) tham gia với vai trò điều phối tại hội nghị Gặp gỡ Điều phối viên Lượng tử Đông Nam Á mở rộng trong khuôn khổ Gia Lai Quantum Year 2026. Ảnh: H.Đ

* Từ góc nhìn của OQI và kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều quốc gia, ông đánh giá như thế nào về cơ hội của Việt Nam trong việc tham gia hệ sinh thái lượng tử toàn cầu?

- Tôi không nghĩ mình là người phù hợp nhất để đưa ra đánh giá đầy đủ về những lợi thế cụ thể của Việt Nam, bởi điều đó cần được nhìn nhận từ chiến lược phát triển cũng như những ưu tiên mà Việt Nam đang lựa chọn.

Tuy nhiên, từ góc nhìn của OQI, tôi cho rằng điều quan trọng đối với bất kỳ quốc gia nào khi phát triển công nghệ lượng tử là xác định được thế mạnh riêng và biết cách kết nối những thế mạnh đó với cộng đồng quốc tế.

Gia Lai Quantum Year 2026 cho thấy Việt Nam đang tạo dựng không gian kết nối từ nghiên cứu, đào tạo đến ứng dụng công nghệ.

Đây là cách tiếp cận rất quan trọng, bởi công nghệ lượng tử không chỉ cần những phòng thí nghiệm hay các nghiên cứu chuyên sâu, mà còn cần sự tham gia của nhiều cộng đồng khác nhau để đưa những thành tựu khoa học vào thực tiễn.

Hệ sinh thái quyết định thành công

* Theo ông, đâu là yếu tố quyết định để Việt Nam xây dựng thành công một hệ sinh thái lượng tử phát triển bền vững?

- Qua kinh nghiệm làm việc với nhiều quốc gia, chúng tôi nhận thấy một hạn chế khá phổ biến là công nghệ lượng tử thường được phát triển như một lĩnh vực tách biệt.

Theo tôi, cách tiếp cận đó chưa khai thác hết tiềm năng của công nghệ.

Điều quan trọng hơn là tạo sự gắn kết giữa cộng đồng điện toán truyền thống và cộng đồng lượng tử để hai lĩnh vực cùng phát triển, bổ trợ cho nhau.

Khi nhiều cộng đồng cùng tham gia giải quyết một bài toán chung, hiệu quả sẽ lớn hơn rất nhiều so với việc mỗi bên phát triển theo hướng riêng.

Đó cũng là điều tôi cảm nhận rõ qua Gia Lai Quantum Year 2026. Mỗi thành phần đều có thế mạnh riêng, khi được kết nối, họ sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển của công nghệ lượng tử.